Phong cách
Tinh dầu nước hoa là gì và khác nước hoa thường ra sao
Tinh dầu nước hoa là gì? Là dạng hương thơm đậm đặc không cồn, khác nước hoa thông thường ở chỗ dùng dầu nền thay cồn để giữ mùi. Bác sĩ Phan Quốc Bảo, Bệnh viện Đại học Y dược cơ sở 2 TP.HCM, từng gặp bệnh nhân dị ứng một loại tinh dầu bôi trực tiếp lên da đến mức viêm loét.
Chữ “tinh dầu” in trên hai lọ cạnh nhau có thể chỉ hai thứ hoàn toàn khác nhau: một lọ để xông phòng, một lọ để chấm lên da. Mua nhầm giữa hai loại, tiền mất mà da còn chịu thiệt. Bác sĩ Phan Quốc Bảo, Bệnh viện Đại học Y dược cơ sở 2 TP.HCM, từng gặp bệnh nhân dị ứng một loại tinh dầu bôi trực tiếp lên da đến mức viêm loét.2
Tinh dầu nước hoa không chứa cồn hay dung môi bay hơi như nước hoa xịt: hương thơm đậm đặc được dẫn bằng dầu nền, và khác biệt bắt đầu từ chính chỗ ấy. Nước hoa thường pha tinh dầu với cồn và nước để xịt; dạng dầu thay cồn bằng dầu thực vật, nên cách giữ hương, cách dùng và cả cách giữ an toàn đều khác hẳn. Hiểu đúng sự khác biệt này, người mua sẽ chọn được loại hợp túi tiền, hợp da và không nhầm sản phẩm để sai mục đích.
Tinh dầu nước hoa là gì
Định nghĩa ngắn gọn: đây là hợp chất hương thơm đậm đặc được tạo ra để mô phỏng một mùi hương cụ thể, gồm hai phần chính là hợp chất thơm và dầu nền. Hợp chất thơm có thể từ nguồn tự nhiên, chiết xuất từ hoa, lá, gỗ hoặc rễ cây, hoặc được tổng hợp trong phòng thí nghiệm. Dầu nền là dầu thực vật không mùi hoặc mùi rất nhẹ, có nhiệm vụ pha loãng hợp chất thơm để an toàn khi tiếp xúc da; phổ biến có dầu jojoba, dầu hạnh nhân, dầu dừa phân đoạn. Nhờ dùng dầu hạt nho hoặc jojoba thay thế cồn, mùi hương ở dạng dầu ổn định và ít bay hơi hơn.
Trên thị trường có hai loại chính. Loại thiên nhiên được chiết xuất từ hoa, lá, thân, rễ hoặc gỗ bằng ép lạnh, chưng cất hoặc lên men, lành tính và hợp với da nhạy cảm hơn. Loại tổng hợp được điều chế trong phòng thí nghiệm, giữ mùi tốt và chi phí thấp hơn. Quy trình sản xuất một lọ tinh dầu thường đi qua năm khâu: thu thập nguyên liệu, chiết xuất bằng chưng cất hơi nước, ép lạnh hoặc dung môi, pha chế theo tỷ lệ, lọc rồi đóng chai.
Dầu thơm để chấm lên người có lịch sử lâu đời hơn nhiều người nghĩ. Theo các tài liệu giới thiệu, nước hoa tinh dầu xuất hiện từ thời Ai Cập cổ đại, khi tinh dầu thơm được xem như bảo vật quý chỉ có trong hoàng gia. Từ những lọ dầu của các pharaoh đến chiếc lọ nhỏ trên bàn trang điểm ngày nay, nguyên lý gần như không đổi: cô đặc hương thơm vào một chất dẫn, để người dùng chấm một chút lên da.
Thử hình dung một lọ dầu thơm ghi thành phần gồm hương liệu và dầu jojoba, không có cồn trong bảng thành phần. Đó chính là tinh dầu nước hoa, dù nhãn có ghi thêm nhiều tên gọi hoa mỹ khác. Ngược lại, một lọ xịt ghi thành phần chứa alcohol thì thuộc nhóm nước hoa điều chế, dù mùi hương có thể na ná nhau.
Nhiều người còn nhầm lẫn giữa tinh dầu thiên nhiên, thứ để xông phòng và massage, với tinh dầu nước hoa, thứ tạo mùi cho cơ thể, nên mua lọ này về dùng sai mục đích của lọ kia.
Vì sao giữ hương lâu hơn
Trong nước hoa xịt, cồn kéo phân tử hương bay xa và lan tỏa mạnh, nhưng cũng kéo hương thoát khỏi da nhanh chóng. Dầu nền làm ngược lại: giữ hương bám lại trên da thay vì để cồn cuốn đi. Cùng một mùi, dạng dầu giữ trên da lâu hơn hẳn; con số cụ thể cho từng loại nằm gọn ở bảng so sánh bên dưới.
Hàm lượng hương liệu trong dạng dầu cao hơn hẳn nước hoa thông thường, nên mỗi lần chỉ cần một lượng rất nhỏ là đủ lan tỏa. Chính vì đặc và ít bay hơi, một lọ nhỏ dùng được nhiều tháng liền.
Muốn tự kiểm chứng, chỉ cần chấm thử một chút buổi sáng: đến chiều vẫn ngửi thấy mùi nhẹ trên cổ tay, trong khi nước hoa xịt cùng lúc đã hết mùi từ sau bữa trưa. Một lần chấm thử là đủ thấy khác biệt.
Ít ai nhắc đến một công dụng phụ: theo giới thiệu của nhà sản xuất, tinh dầu nước hoa có tính kháng khuẩn, kháng nấm, kháng virus, giúp khử mùi và làm sạch không khí. Ngoài chấm lên da, nhiều người nhỏ vài giọt cho không gian sống như phòng ngủ hay xe hơi, vừa tạo mùi vừa giảm mùi lạ.
Cấu trúc mùi cũng khác. Nước hoa cồn có ba tầng hương rõ rệt, mở đầu, giữa và cuối, tách biệt và chuyển giao nhanh; dạng dầu chuyển giao chậm hơn, các tầng hòa quyện với mùi cơ thể nên mỗi người một mùi.
Các nốt hương gỗ, xạ hương, hổ phách, vanilla thường lưu hương cao hơn hương hoa và trái cây, nên khi chọn mùi để dùng lâu, hãy chú ý nhóm nền này.
So với nước hoa điều chế
Đặt cạnh nhau, các nguồn chưa thống nhất một con số duy nhất cho độ lưu hương của dạng dầu: phần lớn ghi 8-12 giờ, có bảng so sánh ghi tới 12-24 giờ, tương đương Parfum. Khác biệt nằm ở cách tỏa. Nước hoa cồn chiếm ưu thế về độ lan, vì cồn giúp hương bay xa 1-2 m, hợp không gian rộng, tiệc tùng, nơi cần mùi lan tỏa nhanh.
Trong khi đó, dạng dầu tỏa hương kín đáo, hợp môi trường công sở, lớp học, phòng họp kín, vì người xung quanh không bị ảnh hưởng. Ngày họp dài trong phòng điều hòa, lọ dạng lăn là lựa chọn thực tế của nhiều nhân viên văn phòng: mùi chỉ đủ cho người đối diện gần nhất ngửi thấy, không phủ cả căn phòng. Nhỏ gọn, dễ mang theo, nhiều lọ còn tiện chấm lại sau rửa tay.
Cùng chiết xuất từ nguyên liệu tương tự thì rất khó phân biệt mùi tinh dầu nước hoa với nước hoa điều chế. Khác biệt thật sự nằm ở cảm giác khi dùng. Trên da có vết thương hở hoặc mụn, cồn trong nước hoa gây châm chích, lấy mất lớp dầu tự nhiên bảo vệ da, để lại đỏ rát hoặc ngứa ở người nhạy cảm. Dạng dầu tránh được phần lớn khó chịu ấy, dù da mỗi người vẫn cần thử trước khi dùng thường xuyên.
| Loại | Nồng độ tinh dầu | Thời gian lưu hương |
|---|---|---|
| Parfum | 20-30% | 12-24 giờ |
| EDP (Eau de Parfum) | 15-20% | 6-10 giờ |
| EDT (Eau de Toilette) | 5-15% | 4-6 giờ |
| EDC (Eau de Cologne) | 2-5% | — |
| Tinh dầu nước hoa | Hàm lượng hương liệu cao, không cồn | 8-12 giờ hoặc cả ngày |
Tinh dầu thiên nhiên và hương tổng hợp
Câu hỏi thường gặp tiếp theo: thứ trong lọ có phải tinh dầu thiên nhiên không? Câu trả lời tùy loại. Tinh dầu thiên nhiên được chiết xuất từ các bộ phận thực vật như hoa, quả, lá, thân, vỏ, gỗ hoặc nhựa, chủ yếu bằng chưng cất hơi nước. Còn hương tổng hợp ra đời từ quá trình tổng hợp chất nhân tạo, đôi khi kết hợp chất thiên nhiên để mô phỏng mùi tự nhiên.
Mỗi tinh dầu thiên nhiên gồm từ 50 đến 500 chất khác nhau có trong tự nhiên, trong khi hương tổng hợp được thiết kế để bắt chước một mùi cụ thể, giá thành rẻ hơn và đa dạng hơn. Các nhà khoa học đã mô phỏng được mùi: hương oải hương tổng hợp cho mùi giống hệt, lưu lâu, nhưng không có đặc tính giảm căng thẳng, tốt cho hệ thần kinh như tinh dầu oải hương nguyên chất.
Theo đó, nguyên tắc chọn khá rõ: chỉ cần tạo hương thơm cho phòng hoặc sản phẩm thì dùng hương tổng hợp có nguồn gốc rõ ràng và đúng tỉ lệ an toàn. Khi cần lợi ích cho sức khỏe, tinh dầu nguyên chất thiên nhiên mới là lựa chọn đúng. Trong nhóm thiên nhiên, hương hoa nhài được giới thiệu giúp giảm lo âu, cải thiện giấc ngủ, còn oải hương giảm căng thẳng.
Theo các nhà sản xuất, hương hóa học tổng hợp không có tác dụng trị liệu, đôi khi còn tạo ra ức chế thần kinh gây đau đầu, và mùi cũng không thơm lâu.2 Cần nhớ thêm: tinh dầu thiên nhiên không thay thế thuốc chữa bệnh; nếu có ý định dùng để trị bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
Cách dùng tiết kiệm
Cách dùng chuẩn của dạng dầu là chấm hoặc lăn vào nơi có mạch máu sát da: cổ tay, sau gáy, sau tai, khuỷu tay trong, để nhiệt cơ thể giúp tỏa hương. Trước khi chấm, thoa một lớp kem dưỡng không mùi giúp da ngậm hương tốt hơn. Mỗi lần chỉ một hai giọt là đủ thơm cả ngày.
Một sinh viên chấm một giọt vào khuỷu tay trong trước giờ học sáng là đủ thơm đến cuối ngày, không cần chấm lại.
Với tần suất ấy, lọ 10-12 ml dùng liên tục 3-5 tháng, tính ra mỗi ngày tốn kém rất ít.
Ngoài cơ thể, dạng dầu này còn dùng để chế tạo nến thơm, xà phòng, dầu gội, sữa tắm, kem dưỡng thể. Nhiều người cũng chấm vài giọt cho quần áo, phụ kiện hay không gian như xe hơi, phòng ngủ, và có thể phối nhiều loại để tạo mùi riêng.
Dấu hiệu nên dừng
Tinh dầu là chất lỏng cô đặc kỵ nước chứa hợp chất bay hơi chiết xuất từ thực vật; sử dụng không đúng cách có thể gây dị ứng, kích ứng da, thậm chí ngộ độc nếu uống.1 Tùy cơ địa, phản ứng nhạy cảm mỗi người một khác, và tinh dầu nồng độ cao có thể gây phỏng, bác sĩ Bảo lưu ý.2
Nếu sau khi chấm thử lên cổ tay xuất hiện đỏ, ngứa kéo dài nhiều giờ, việc cần làm là ngừng dùng ngay loại dầu ấy, không chấm lại; nếu đỏ ngứa kéo dài hoặc da tổn thương thì nên gặp bác sĩ da liễu. Người mắc hen suyễn mãn tính, người da dễ phản ứng nhạy cảm, và nhà có trẻ sơ sinh nên tránh dùng hoặc tiếp xúc với tinh dầu.2 Sản phẩm mùi hương trôi nổi không được kiểm duyệt, hít lâu ngày sẽ tích tụ độc tố gây hại cho cơ thể.2
Về nguồn gốc, bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn, phó trưởng khoa tai - mũi - họng Bệnh viện Quân y 175, khuyến cáo người dùng tinh dầu phải quan tâm nơi sản xuất.2 Hàng nhập khẩu cần kèm giấy chứng nhận xuất xứ từ nước sở tại, hoặc giấy phép lưu hành do Bộ Y tế cấp.2 Đây là phép thử đơn giản: hỏi giấy tờ, xem nhãn đầy đủ, và bỏ qua sản phẩm không trả lời được.
Chọn theo túi tiền
Về chi phí, trên thị trường trực tuyến Việt Nam, một lọ tinh dầu nước hoa nhỏ giọt dung tích 10 ml có giá tham khảo 230.000 đồng, thời gian dùng 3-6 tháng. Dải giá trên thị trường khá rộng. Năm 2016, một cửa hàng tại TP.HCM bán tinh dầu lọ 10 ml giá từ 95.000 đến 420.000 đồng tùy mùi hương, loại nhập từ Pháp. Các dung tích 5 ml, 15 ml, 100 ml khi đó có giá lần lượt 49.000, 89.000 và 299.000 đồng cho các mùi bạc hà, khuynh diệp, vỏ bưởi, quế, sả chanh, oải hương. Con số ấy đã cũ, nhưng cho thấy khoảng chênh giữa các mùi và dung tích vốn lớn, đáng so trước khi mua.
Nếu chưa rõ mình hợp mùi nào, nên bắt đầu bằng lọ nhỏ để thử trước khi mua dung tích lớn. So sánh đơn giản: một người mới đi làm mua lọ 10 ml dùng được nửa năm, trong khi nước hoa xịt cùng tầm giá thường hết nhanh hơn vì mỗi lần xịt tốn nhiều hơn mỗi lần chấm.
Công nghệ làm giả dạng dầu ngày càng tinh vi, nên tìm hiểu kỹ trước khi mua là việc không thể bỏ qua. Một lọ thật cần ghi rõ thành phần, nơi sản xuất và giấy tờ lưu hành; lọ chỉ ghi “hương thơm cao cấp” mà không nói gì hơn thì nên đặt xuống. Chọn chậm một nhịp để dùng được nhiều tháng, là cách rẻ nhất để không mất tiền oan.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Tinh dầu nước hoa có tốt không?
Tốt hay không tùy mục đích và cơ địa. Lọ dầu lưu hương lâu, không chứa cồn nên ít gây châm chích trên da có vết thương hơn nước hoa xịt, lại rất tiết kiệm và tỏa hương kín đáo, hợp môi trường công sở. Tuy nhiên, dùng không đúng cách có thể gây dị ứng, kích ứng da, ngộ độc nếu uống; người có hen suyễn mãn tính, da dễ nhạy cảm, gia đình có trẻ sơ sinh không nên dùng hoặc tiếp xúc.2
Nước hoa chứa cồn có hại cho da không?
Tùy làn da. Với da thường, xịt nước hoa hàng ngày hiếm khi gây vấn đề. Nhưng ở người nhạy cảm, cồn lấy đi lớp dầu tự nhiên bảo vệ da, để lại đỏ rát hoặc ngứa. Trên da đang có vết thương hở hoặc mụn, cồn gây châm chích và làm chậm lành thương. Nếu rơi vào các nhóm này, dạng dầu không cồn là lựa chọn dịu hơn.