Phong cách
Thương hiệu thời trang bền vững nào đáng mua ở Việt Nam
Tiến sĩ Trần Mai Khanh chỉ ra ngành công nghiệp thời trang tạo ra 8-10% lượng CO2 trong bầu khí quyển, nhiều hơn tổng CO2 từ các chuyến bay quốc tế và vận chuyển đường biển gộp lại.
Thử hình dung một người làm văn phòng chỉ có mười món đồ cho năm ngày làm việc, đứng trước tủ đồ sáng thứ Hai và tự hỏi món thứ mười một nên mua thế nào cho bền và đáng tiền. Câu hỏi ấy đưa thẳng tới khái niệm thương hiệu thời trang bền vững ở Việt Nam, bởi chọn nhầm một món rẻ tiền nghĩa là phải mua lại lần nữa, còn chọn đúng một món đồ bền có thể mặc nhiều năm. Ngành may mặc đang chịu áp lực giảm tác động môi trường, và ở Việt Nam, một loạt nhãn nội đã đi trước người tiêu dùng về chuyện này.
Người muốn tủ đồ gọn có thể đọc thêm chuyên mục Phong cách để chọn món đồ nền trước khi tính đến chuyện bền vững.
Thời trang bền vững hiểu đơn giản
Thời trang bền vững là sản phẩm may mặc gây ít hại đến môi trường từ khâu nguyên liệu, sản xuất, sử dụng cho đến phân hủy hoặc tái chế.1 Các nhãn theo hướng này dùng nguyên liệu thiên nhiên hoặc vật liệu tái chế, tránh hóa chất có hại trong quy trình dệt nhuộm. Định nghĩa nghe dài, nhưng bản chất chỉ là một câu hỏi: món đồ này đi từ đâu và sẽ đi về đâu sau khi ta không còn mặc nó.
Con số của ngành cho thấy vì sao câu hỏi ấy đáng đặt ra. Thế giới tiêu thụ khoảng 80 tỷ sản phẩm quần áo mỗi năm, tăng gấp bốn lần so với hai thập kỷ trước.1 Riêng năm 2018, 17 triệu tấn chất thải dệt may được đưa đến bãi rác, trong đó chỉ 2,5 triệu tấn được tái chế, còn 11,3 triệu tấn bị chôn lấp.
Từng loại vải để lại dấu chân khác nhau. Bông chiếm 2,4% diện tích đất nông nghiệp nhưng tiêu thụ 10% hóa chất nông nghiệp và 25% thuốc trừ sâu toàn cầu.1 Trong khi đó, sản xuất nilon thải ra nitrogen dioxide, loại khí nhà kính mạnh hơn carbon dioxide tới 300 lần.1 Toàn ngành thời trang nhanh thải khoảng 1,2 tỷ tấn carbon mỗi năm.1
Một chiếc áo cotton giá rẻ có thể mua trong vài phút, nhưng chi phí môi trường của nó kéo dài lâu hơn nhiều so với vài lần giặt.
Thị trường đang dịch chuyển theo phía người mua. Thị trường thời trang bền vững toàn cầu có giá trị 7,8 tỷ USD năm 2023 và được dự báo đạt 33,05 tỷ USD năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 22,9% giai đoạn 2023-2030. Theo Fashion Magazine, 73% khách hàng thế hệ Millennials sẵn sàng chi trả giá cao hơn cho sản phẩm từ thương hiệu thời trang bền vững và thiết kế phong cách cổ điển.2
Tại Việt Nam, nhịp dịch chuyển chậm hơn một bước. Nhiều nhãn theo đuổi hướng này nhưng giá thành không rẻ, nên sản phẩm hiện chủ yếu dành cho khách hàng phân khúc ngách và cao cấp ở các đô thị lớn. Tuy vậy, người mua phổ thông vẫn có lựa chọn, chỉ cần biết thương hiệu thời trang bền vững ở Việt Nam nào hợp túi tiền và phong cách của mình.
Các thương hiệu thời trang bền vững tại Việt Nam
Mỗi nhãn trong danh sách các thương hiệu thời trang bền vững tại Việt Nam dưới đây chọn một cách riêng để giảm tác động, từ chất liệu đến quy trình sản xuất. The 31 dùng vải linen nhập từ Pháp và Hà Lan cùng cotton hữu cơ từ Ấn Độ, phong cách tối giản với nhiều chi tiết hoàn thiện thủ công, công khai nguồn gốc chất liệu và theo triết lý “Sống chậm để yêu thương bản thân”.
Metiseko do hai nhà sáng lập người Pháp thành lập năm 2011 tại Hội An. Nhãn dùng lụa tơ tằm và cotton hữu cơ dệt tại Việt Nam, họa tiết in độc quyền bằng phương pháp in lụa thủ công, và đã nhiều lần xuất hiện trên các tạp chí quốc tế như Vogue, Elle và Condé Nast Traveler. Kilomet109 do nhà thiết kế Vũ Thảo sáng lập năm 2012, dùng sợi bông, gai, tơ tằm, đay, lanh do các cộng đồng Tày, Nùng, Mông ở miền Bắc trồng và thu hoạch thủ công. Vải được nhuộm tay bằng lá chàm, củ nghệ, vỏ cây, than tre. Kilomet109 từng có mặt tại nhiều triển lãm thời trang bền vững ở châu Âu và châu Á, được tạp chí Vogue và báo The New York Times đánh giá cao về triết lý thiết kế.
TimTay do hai chị em Hoàng Tú và Hoàng Anh lập năm 2014, dùng sợi lanh, sợi bông, tơ tằm nguyên chất và vải nhuộm thảo mộc; bộ sưu tập Lụa 1 áp dụng kỹ thuật cắt không vải thừa. Thương hiệu có cửa hàng và xưởng thiết kế tại Quận 3, TP.HCM, nơi khách có thể trực tiếp xem quy trình làm ra sản phẩm, đồng thời thường tổ chức hội thảo và buổi trò chuyện về thời trang chậm. Leinné là nhãn cao cấp Pháp - Việt phát triển tại TP.HCM, dùng sợi Raffia nhập từ Madagascar kết hợp linen, cotton hữu cơ và da tái chế, kèm dự án Refinity tái chế vải và sợi thừa.
Root Rotation ra đời năm 2019, làm trang phục đường phố từ vỏ chai nhựa và vải thừa tái chế, với triết lý mỗi thiết kế không trùng lặp. YODY có trụ sở tại TP. Hải Dương với hơn 250 cửa hàng toàn quốc, vải kết hợp sợi cà phê và polyester tái chế giúp thấm hút mồ hôi, khử mùi, chống tia UV. Ngoài danh sách trên, Boo là nhãn đường phố có túi vải, chất liệu bông hữu cơ và mực in Nhật Bản, còn CoupleTX tiên phong dùng vải poly tái chế và tái sử dụng bã cà phê để may áo polo.
Riêng Môi Điên, nhãn sẽ được nhắc đến ở phần quy trình xử lý vải, do Tom Trandt (tên thật Trần Minh Đạo), cựu du học sinh Parsons ở New York, sáng lập năm 2016. Toàn bộ thiết kế của nhãn làm từ rác tái chế và chất liệu thừa trong sản xuất. Năm 2019, nhãn hợp tác với Converse tái chế rác thải từ nhà máy giày thành trang phục đường phố.
Giá của nhóm bền vững thường cao hơn mặt bằng chung, nên cách chọn hợp lý là đặt món đồ vào đúng dịp dùng nhiều nhất. Người cần áo đi làm hằng ngày sẽ hợp linen và cotton hữu cơ, người mê phong cách đường phố sẽ hợp với các thiết kế tái chế, còn ai muốn một món độc bản để đi tiệc thì nhóm thủ công nhuộm tay là lựa chọn hợp lý. Chọn được thương hiệu thời trang bền vững ở Việt Nam phù hợp với mình, món đồ ấy sẽ ở lại tủ lâu hơn bất kỳ món theo trào lưu nào. Danh sách các thương hiệu thời trang bền vững tại Việt Nam trên đây đủ rộng cho cả tủ đồ đi làm lẫn tủ đồ cuối tuần.
Túi từ bạt cũ của Sài Gòn
Buổi tối đi chơi, đổi phong cách đôi khi chỉ cần một món phụ kiện, và ít món nào có câu chuyện đằng sau dày như túi của Dòng Dòng. Tên chính thức của thương hiệu là Dòng Dòng, đặt theo cách phát âm miền Nam của từ “vòng vòng”, do ba người bạn trẻ sáng lập cuối năm 2019 tại TP. Hồ Chí Minh.
Đến tháng 3/2020, nhãn ra mắt dòng sản phẩm Sài Gòn với nguyên liệu là bạt nhựa PVC từng dùng làm biển quảng cáo và che mưa trên phố. Những tấm bạt được thu về, làm sạch, xử lý rồi cắt may thành túi xách, ví, ba lô. Mỗi tấm bạt mang vết xước, hoa văn và màu sắc khác biệt, nên mỗi sản phẩm là một độc bản. Khoảng 75% vật liệu trên mỗi chiếc túi là vật liệu tái chế; thương hiệu cũng dùng chất tẩy rửa thân thiện môi trường như nước rửa lên men từ thực vật, cồn, bột nở.
Hơn hai năm sau khi ra đời, sản phẩm của nhãn đã có mặt ở một số nước châu Âu, kể cả Anh, nơi đứng đầu thế giới về thời trang bền vững.
Một tấm bạt tưởng như vô dụng sau khi rời khỏi cột quảng cáo đã đi được xa đến vậy. Ai thích tự tay làm đồ tái chế tại nhà có thể tham khảo cách làm thời trang tái chế bằng giấy báo cũ để bắt đầu với vật liệu sẵn có.
Đọc thêm: Cách làm thời trang tái chế bằng giấy báo từ 15 tờ báo cũ
Cách chọn không bị đánh lừa
Cuối tuần là lúc nhiều người ngồi lại cân nhắc món đồ định mua cả tuần. Giả định người đọc cầm một sản phẩm có dòng chữ “thân thiện môi trường” in trên nhãn, nhưng lật hết tem vẫn không thấy chất liệu hay chứng nhận nào. Đó là dấu hiệu của chiêu “tẩy xanh”, tức chỉ quảng bá bền vững mà không thực hiện đúng cam kết, và món đồ ấy nên được đặt lại xuống kệ.
Cách kiểm tra khá đơn giản. Người mua nên tìm chứng nhận như OEKO-TEX hay GOTS trên nhãn mác, rồi đánh giá nguồn gốc chất liệu được công bố thay vì tin vào hình ảnh lá cây trên bao bì. Vì sản phẩm bền vững thường có giá cao hơn, phép tính đúng là chia giá bán cho tuổi thọ và giá trị sử dụng lâu dài, thay vì chỉ nhìn con số trên tem giá.
Một số nhãn còn kéo vòng đời sản phẩm dài hơn bằng chính sách riêng. Môi Điên khuyến khích khách đem sản phẩm cũ đến cửa hàng để tái chế thành món mới, hoặc đổi lấy mức giảm giá khi mua sản phẩm mới. Metiseko thì theo triết lý sản xuất đúng lúc: đúng sản phẩm, đúng số lượng, đúng nơi và đúng thời điểm để tránh vải thừa; phần vải dư được dùng tái sản xuất phụ kiện và khăn.
Trước khi trả tiền cho bất kỳ thương hiệu thời trang bền vững nào, ba việc cần nhớ là đọc chứng nhận, hỏi nguồn gốc chất liệu và tính giá theo số năm mặc.
Chất liệu mới của ngành dệt
Chạm vào một chiếc áo dệt từ sợi dứa, người ta thường ngạc nhiên vì sợi này nhẹ, thoáng khí, chống tia UV, khử mùi và phân hủy sinh học.4 Sợi dứa Ananas là hợp tác giữa Ecofa Việt Nam và Bảo Lân Textile, lần đầu tiên Việt Nam làm chủ quy trình sản xuất sợi dứa quy mô lớn, và để có một tấn sợi cần tới 60 tấn lá tươi.
Gai xanh cũng là chất liệu Việt đang nắm thế chủ động. Sợi gai dài và bền gấp 7-8 lần bông, dễ nhuộm, kháng khuẩn.4 Công ty An Phước - Viramie đầu tư 628 tỉ đồng xây nhà máy sợi tại Thanh Hóa với công suất hơn 1.700 tấn sợi mỗi năm và vùng nguyên liệu 6.300 ha. Faslink thì tiên phong sản xuất hàng loạt sợi từ bã cà phê, vỏ hàu, sợi sen và vỏ bắp; vải vỏ hàu có khả năng giảm nhiệt khi mặc.4 Cách xử lý vải cũng đổi mới: Môi Điên xử lý vải denim bằng laser thay vì mực in, giảm lượng nước để sản xuất một chiếc quần jeans từ 40 lít xuống 1 lít.
Chất liệu Việt đã lên sàn diễn quốc tế.4 Nhà thiết kế Phạm Ngọc Anh giới thiệu bộ sưu tập từ sợi lá dứa, gai xanh, gai dầu tại Tuần lễ Thời trang Paris và Tuần lễ Thời trang London. Nhà thiết kế Lan Hương gây chú ý tại London với áo dài từ vải gai xanh.4 Triển lãm “Hành trình thời trang xanh” diễn ra từ 19 đến 23/3/2024 tại Đại học London South Bank ở Anh, giới thiệu bộ sưu tập gai xanh của Lan Hương và thu hút hơn 1.000 lượt khách tham quan.
Tuy nhiên, trong nước, câu chuyện khác hẳn. Doanh nghiệp sợi sinh thái Ecosoi có thị phần nội địa chỉ đạt chưa tới 10%, trong khi sản phẩm của hãng được ưa chuộng tại châu Âu.4 Đó là khoảng cách giữa ý thức tiêu dùng bền vững và thực tế mua sắm tại Việt Nam.4
Nguyên tắc mang về
Nguyên tắc đáng mang về sau bài này gói trong một câu: mua ít, dùng lâu, kiểm tra chứng nhận và chất liệu trước khi trả tiền. Sàn diễn trong nước cũng đi cùng hướng. Tuần lễ Thời trang Quốc tế Việt Nam những năm gần đây hướng đến phát triển bền vững, với các bộ sưu tập dùng nguyên liệu tái chế từ tơ sen, thân tre, vỏ hàu, chai nhựa; nhà thiết kế Võ Công Khanh mở màn mùa 2024 bằng bộ sưu tập tận dụng vật liệu dư thừa để tái tạo. Các thương hiệu thời trang bền vững tại Việt Nam kể trên cũng đang kéo người mua đi theo hướng ấy.
Lần sau mở tủ đồ, chỉ cần một câu hỏi duy nhất trước khi mua: món này mặc được bao nhiêu năm.
Câu trả lời quyết định món đồ ấy đáng tiền hơn bất kỳ mức giảm giá nào.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Vì sao cần phát triển thời trang bền vững? (vtv.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Thị trường thời trang bền vững sẽ tập trung vào các vật liệu mới (vneconomy.vn) ↩
- Tiến sĩ Việt Nam đưa thời trang bền vững đến Anh (vietnam.vnanet.vn)
- Sợi sinh thái mở lối cho ngành công nghiệp thời trang bền vững (moit.gov.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g
- 16 nhà thiết kế, thương hiệu thời trang tham dự Tuần lễ Thời trang Quốc tế Việt Nam 2024 (sggp.org.vn)