Phong tục
Thơ chúc Tết ông bà cha mẹ: bài nào đọc khi lạy sáng mùng một
Tuyển thơ chúc Tết ông bà cha mẹ cho dịp Tết Đinh Mùi đã gom hơn 100 bài, trong đó phần lớn gia đình chỉ cần vài bài ngắn, dễ thuộc để con cháu đọc trong lễ đầu năm.
Xem đếm ngược còn 76 ngày đến Tết Nguyên đán
Tết Đinh Mùi, mùng một rơi vào thứ Bảy, ngày 6 tháng 2 dương lịch; đêm giao thừa là tối thứ Sáu 5 tháng 2, tức 29 tháng Chạp năm Bính Ngọ. Nhà xa quê tối ấy vừa cúng vừa gọi điện về, sáng hôm sau con cháu lần lượt ra mừng tuổi ông bà cha mẹ. Một tuyển tập thơ chúc Tết ông bà cha mẹ cho dịp này đã gom hơn 100 bài, nhưng nhiều gia đình chỉ cần trong đó vài bài ngắn, dễ thuộc để bé bốn tuổi và người lớn đều đọc được.
Người trẻ lần đầu tự lo một lễ đầu năm thường lúng túng ở chỗ chọn bài nào cho đúng khoảnh khắc, đúng người nghe, đúng giọng nhà mình. Các bài dưới đây xếp theo từng người nghe, kèm dị bản của cùng một bài để chọn giọng kính trọng hay giọng vui.
Bài nào đọc trong lễ lạy sáng mùng một
Trước khi chọn bài, cần biết lời chúc nằm ở đâu trong trình tự sáng mùng một. Gia đình làm cỗ cúng gia tiên và Thổ Công; Táo Quân đã được tiễn về trời từ ngày 23 tháng Chạp, không có mặt trong lễ này. Sau khi cúng xong, con cháu ra mừng tuổi ông bà cha mẹ, lạy hai lạy để tỏ lòng kính trọng. Người lớn mừng tuổi lại cho các em bằng một vài xu hoặc vài hào, gọi là tiền mừng tuổi. Lời thơ chúc Tết chính là câu nói đi kèm lễ lạy ấy.
Trong kho hơn 100 bài cho dịp này, các bài được chia theo thể: hai câu, lục bát, song thất lục bát. Thể nào cũng đọc được trong lễ lạy, chỉ khác độ dài và giọng. Lục bát cổ truyền nghe trang trọng nhất, hợp người lớn đọc trước ông bà: “Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua / Phúc lộc đưa nhau đến từng nhà / Vài lời cung chúc tân niên mới / Vạn sự an khang vạn sự lành”. Cùng lối ấy, một bài khác nhấn chữ nhàn và sự bình an: “Cung chúc tân niên một chữ nhàn / Chúc mừng gia quyến đặng bình an / Tân niên đem lại nhiều hạnh phúc / Xuân đến rồi hưởng trọn niềm vui”.
Với bé, thơ bốn chữ là thể dễ thuộc nhất. Bài mở bằng hình ảnh xuân rồi mới đến lời chúc: “Xuân đến hy vọng / Ấm no mọi nhà / Kính chúc ông bà / Sống lâu trăm tuổi / Kính chúc ba mẹ / Sức khỏe dồi dào / Đôi lứa yêu nhau / Càng thêm nồng ấm”. Đọc hết bài chỉ mất chừng nửa phút, vừa đủ cho một lần lạy.
Bài vè dài hơn, đọc lên có nhịp vui, hợp lúc cả nhà quây quần sau bữa cơm: “Nghe vẻ nghe ve / Nghe vè Tết đến... Mừng tuổi ông bà / Kính chúc mẹ cha / Sống lâu hạnh phúc / Cháu con xin chúc / Làm ăn phát tài / An khang thịnh vượng”.
Nên chọn kỹ ở các dị bản. Cùng một bài “Năm cũ vừa qua / Bước sang năm mới / Hôm nay con tới / Kính chúc ông bà...” chúc sức khỏe, sung túc, khang an, suốt năm may mắn; nhưng bản dài hơn lại có đoạn “Ông Bà đừng quên / Lì xì cho con”. Bài “Mẹ khỏe, cha vui năm hòa thuận” cũng có bản đổi thành “Ông khỏe, bà vui năm hòa thuận”. Chọn bản nào là chọn giọng: bản không có câu lì xì giữ trọn sự kính, bản có câu ấy làm cả nhà cười, hợp nhà có trẻ nhỏ vừa đọc vừa giơ tay nhận bao đỏ.
Về thời lượng, lời chúc trong lễ lạy nên gọn, chừng bốn đến tám câu. Bài dài để dành cho lúc trà nước, khi ông bà đã ngồi xuống và có thời gian nghe cháu nói hết.
Thơ chúc Tết cha mẹ
Thơ chúc Tết ông bà cha mẹ là truyền thống gửi lòng biết ơn dịp Tết Nguyên Đán, và các bài chúc cả hai bậc sinh thành thường bắt đầu từ công ơn. Bài “Công cha như núi Thái Sơn” quen thuộc từ sách vở vẫn được dùng để chúc Tết cha mẹ.
Bài ngắn hơn, viết riêng cho dịp xuân: “Ơn cha mẹ biển sâu / Con sao trả hết mái đầu phơ phơ / Xuân về cho phép con thơ / Kính chúc cha mẹ thọ như tiên trời”. Bốn câu, câu cuối là lời chúc, đọc trong lễ lạy vừa đủ lễ vừa đủ tình.
Bài “Mẹ khỏe, cha vui năm hòa thuận / Phúc dầy, gia quyến ấm trong ngoài / An nhàn, tự tại bên con cháu / Như ý, bình an Tết ấm nồng” chúc cả sức khỏe lẫn sự sum vầy, hợp đọc khi cả nhà đã đông đủ sau bữa cơm mùng một.
Còn khi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu hơn, có bài bốn câu dài hơi: “Đi hết cuộc đời chưa thấu hết gian truân của mẹ / Bạc vàng núi núi không trả hết công cha / Cúi đầu cung chúc năm qua / Xuân sang cha mẹ tựa là xuân xanh”. Hai câu đầu nặng nghĩa ơn sinh thành, hai câu sau nhẹ lại thành lời chúc, đọc chậm một chút là nghe ra ý.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Bài chúc riêng mẹ
Các tuyển tập thường xếp bài chúc cả nhà lên đầu, còn bài dành riêng cho mẹ ít khi được tách ra. Bài lục bát “Nếu cho con ước một điều / Con xin cầu nguyện sớm chiều mẹ vui / Tết xin chúc mẹ thảnh thơi / Dồi dào sức khỏe, êm xuôi cửa nhà” nghiêng về sự nhàn hạ: mẹ bớt lo toan, cửa nhà êm xuôi. Đó là điều mẹ cần nghe nhất trong ngày đầu năm, hơn cả lời chúc giàu sang.
Đọc bài này nên đọc chậm, đủ bốn câu, không cần thêm lời dẫn. Nếu mẹ đang bận dọn mâm, có thể đứng bên cạnh đọc một lượt rồi phụ một tay; lời chúc đi cùng việc làm nghe tự nhiên hơn nhiều so với đứng nghiêm đọc giữa nhà.
Đọc thêm: Cách chúc Tết đúng trình tự mùng 1 cha, mùng 2 mẹ, mùng 3 thầy
Bài chúc riêng cha
Với cha, bài “Cầu cho mưa thuận gió hòa / Chúc cho cha mẹ khỏe ra mỗi ngày / Lo toan phiền muộn tan bay / Đầu xuân con chúc mẹ thầy an vui” cầu cho hai bậc sinh thành khỏe ra mỗi ngày, phiền muộn tan bay. Chữ “mẹ thầy” trong câu cuối là cách gọi cũ chỉ cả cha lẫn mẹ, đọc lên nghe thân.
Nhà nào thích không khí vui thì có bài chúc ba dí dỏm: “Năm mới con chúc / Ba luôn hoan hỉ / Sức khỏe bền bỉ / Công danh hết ý / Tiền vào bạc tỉ / Tiền ra ri rỉ / Như giọt cà phê”. Bài này đọc xong ba thường bật cười, hợp lúc cả nhà đã ngồi lại uống trà, không nhất thiết phải đọc trong lễ lạy trang trọng.

Thơ chúc Tết ông bà
Lời chúc cho ông bà ngắn gọn nhưng nặng tình. Bài “Đón chào năm mới / Con chúc ông bà / Sống vui, sống khỏe / An hưởng tuổi già / Ngập tràn hạnh phúc” đọc một lượt là thuộc, năm câu bốn chữ đều dễ phát âm.
Bài “Con vui khi thấy ông bà / Năm mới thêm tuổi nhưng rất yêu đời / Chúc ông chúc bà vui tươi / Sống mãi đời đời con cháu ấm no” nhấn mạnh niềm vui thấy ông bà vẫn yêu đời, hợp nhà ông bà còn khỏe, còn đi chợ, còn kể chuyện.
Bài dài hơn hợp khi cháu muốn nói lời tạ ơn: “Hoa bên nhà nở rộ / Báo rằng Tết đã sang / Ông bà tuy lớn tuổi / Nhưng vẫn vui với đời / Lòng con ơn nặng trĩu / Công lao lớn như trời / Năm mới thật mạnh khỏe / Hạnh phúc luôn ngời ngời / Con xin nguyện với đời / Chăm sóc mãi không thôi”.
Thêm hai bài nữa cho người lớn đọc. Bài “Xuân về, xuân đến / Chúc ông bà khỏe mạnh / Tiền tài dư giả / Hạnh phúc an khang / Chúc ông bà sống lâu trăm tuổi / Con cháu sum vầy / Gia đình hòa thuận / Mãi mãi vui vẻ” chúc cả sức khỏe lẫn sự sum vầy, ngắn gọn, không cần thuộc lòng cũng đọc được. Còn bài “Năm mới đến, xuân về tràn ngập / Ông bà thân yêu, hạnh phúc bao la / Niềm vui sum họp, tình thân trọn đầy / Chúc ông bà năm mới, đầy may mắn qua / Sức khỏe dồi dào, tâm hồn nhẹ nhàng...” có nhịp dài hơn. Bài này hợp khi cháu muốn nói lời chúc từ tốn, trọn vẹn, nhất là với ông bà ở xa mới về sum họp một hai ngày Tết.
Đọc thêm: Lời chúc Tết sếp: chúc thế nào để khéo và đúng mực
Chọn bài cho bé đọc
Bé cần bài ngắn nhất trong cả kho thơ chúc Tết ngắn. Bài bốn chữ “Con chúc ông bà / Dồi dào sức khỏe / Tâm trí thảnh thơi / Vui cùng con cháu” chỉ mười sáu chữ, bé học thuộc trong một buổi tối.
Bài có tình huống khiến ông bà thích nhất là bài “Bánh chưng xanh, bên dưa hấu đỏ / Cành mai vàng, bên cành đào tươi / Tết năm nay, bé thêm 1 tuổi / Chúc ông bà sức khỏe nhiều nhiều / Nay bé lớn rồi bé không thích lì xì”. Câu cuối đọc lên, ông bà thường vừa cười vừa vẫn lì xì, vì tục mừng tuổi là của người lớn dành cho con cháu.
Mẹo nhỏ: khi bé biếu quà cho ông bà, có thể kèm theo một bài thơ chúc sức khỏe, trường thọ. Lời thơ đặt trên hộp quà làm món quà nhỏ trở thành lời chúc trọn vẹn.
Nhà đông người thì có bài chúc lần lượt từng người: “Năm hết tết đến / Bé chúc cả nhà / Cha mẹ, ông bà / Dồi dào, sức khỏe / Chúc anh, chúc chị / Mọi điều như ý / Học hành chăm chỉ / Hoan hỉ cả năm / Bé chúc mọi người / Đầy ắp tiếng cười / Tràn ngập tình thương / An khang thịnh vượng”. Bé đọc một mạch là hết cả nhà, không phải nhớ riêng từng lời, thích hợp khi ông bà, cha mẹ, anh chị đều có mặt trong bữa cơm đầu năm.

Cách chọn và đọc cho thuộc
Chọn bài theo người nghe và hoàn cảnh. Dâu rể lần đầu về ra mắt nhà chồng hay nhà vợ, một bài bốn câu, trang trọng, ít từ thân mật là đủ lễ. Bài “Kính chúc ông bà / Sống lâu sức khỏe / Trẻ mãi không già / Yêu thương thuận hòa / Cửa nhà sung túc / Hạnh phúc an khang” thuộc dạng này, đọc một lượt là thuộc. Thể nào thì cứ thử đọc lên mà chọn: quen lục bát thì giữ lục bát, đọc nhanh thì chọn bài bốn chữ, rồi tập trước hai ba lần.
Nếu muốn thêm lời chúc ngoài thơ, công cụ Lời chúc Tết Nguyên đán của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới giúp chọn lời chúc cho ông bà, bố mẹ, người yêu, bạn bè, đồng nghiệp hoặc đối tác; lọc theo giọng điệu, sao chép và đưa vào thiệp riêng. Còn thơ thì cứ giữ bản mình thuộc nhất: lời chúc đọc trôi, không vấp, mới là bài đúng cho lễ đầu năm của nhà mình.
Nhớ nhanh
- Lời chúc trong lễ lạy nên gọn bốn đến tám câu; bài dài để dành cho lúc trà nước sau bữa cơm.
- Bài chúc riêng mẹ nên đọc chậm, có thể vừa phụ việc vừa đọc; bài chúc ba dí dỏm hợp lúc cả nhà uống trà.
- Bé biếu quà có thể kèm bài thơ chúc sức khỏe, trường thọ đặt trên hộp quà.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Chọn lời chúc Tết có sẵn. Lọc theo người nhận và giọng điệu, sao chép một câu rồi gửi ngay, không cần tài khoản.
Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Tết Nguyên đán vào trang của bạn. Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web.
Nguồn tham khảo
- Lời chúc rượu (Wikipedia)