Chính tả
Rực rỡ hay rực rở? Từ nào đúng chính tả và rực rỡ nghĩa là gì
Gõ «rực rỡ hay rực rở» lên ô tìm kiếm, hai cách viết hiện ra lẫn lộn, từ lời chúc Tết đến tên phim. Cách viết đúng chính tả là «rực rỡ» với dấu ngã ở tiếng thứ hai.
Gõ cụm «rực rỡ hay rực rở» lên ô tìm kiếm, hai cách viết hiện ra lẫn lộn trên mạng, từ status chúc Tết đến cả tên phim, khiến nhiều người phân vân không biết nên viết chữ «rỡ» hay «rở». Trả lời ngay thắc mắc «rực rỡ hay rực rở đúng chính tả»: viết «rực rỡ», với dấu ngã ở tiếng thứ hai.
Bài này giải thích vì sao «rực rỡ» đúng, rực rỡ nghĩa là gì, vì sao nhiều người viết nhầm thành «rực rở», kèm ví dụ câu đúng, sai, mẹo nhớ và một bảng mười bảy từ láy điệp âm đầu R để tự soát khi viết.
Rực rỡ hay rực rở: từ nào đúng?
Trong hai cách viết, «rực rỡ» là từ đúng chính tả. Từ này nằm trong nhóm từ láy cùng âm đầu R, tức hai tiếng đều bắt đầu bằng chữ R, và có mặt trong từ điển Việt - Việt cùng từ điển Việt - Anh trên vdict.com. Cách viết «rực rở» với dấu hỏi không có trong các từ điển ấy.
Trang này chọn viết «rực rỡ» và xem «rực rở» là cách viết sai dấu thanh cần sửa.
Ngoài «rực rở», trên web thỉnh thoảng còn gặp «rực rõ» và «rực rợ». Hai dạng này cũng là nhầm dấu, sửa về «rực rỡ». Riêng «rực rỡ» xuất hiện dày hơn hẳn, nên người đọc dễ bắt gặp cách chuẩn trong các văn bản chính thống.
Một điểm dễ lẫn: cụm «rực rỡ» đôi khi chỉ là hai từ đứng cạnh nhau trong câu khác, hoặc một từ khác có cách dùng đúng riêng. Vì vậy đừng vội nói «ai cũng viết sai» khi thấy cụm chữ này trên mạng; cần nhìn cả câu để biết người viết dùng đúng hay nhầm.
Với người soạn thư mời, đăng tin tuyển dụng hay viết bài bán hàng, cách kiểm tra nhanh nhất là đọc to câu vừa viết. Nếu chỗ đó cần tả vẻ sáng, vẻ đẹp thì gần như chắc chắn là «rực rỡ»; còn khi câu đang nói chuyện khác mà chữ này chen vào, rất có thể đã chép từ một dòng trạng thái viết nhầm.
Rực rỡ nghĩa là gì
Thắc mắc «rực rỡ là gì» được từ điển Việt - Việt trên vdict.com trả lời qua ba tầng nghĩa. Tầng thứ nhất tả màu sắc, ánh sáng tươi sáng, chói lọi, gây ấn tượng mạnh về thị giác. Tầng thứ hai là nghĩa bóng: rất đáng tự hào, tốt đẹp, dùng cho thành tích, chiến công, tương lai, tên tuổi. Tầng thứ ba bổ nghĩa cho động từ, chỉ hành động diễn ra với vẻ lộng lẫy, chói sáng.
Nghĩa tả thực gặp hằng ngày trong tin tức. Bản tin về pháo hoa chào năm mới tại Quảng trường Hồ Chí Minh dùng «rực rỡ» để tả màn bắn pháo hoa.2 Bài viết về phố phường Hà Nội dịp Tết cũng dùng từ này cho sắc hoa đào, quất, mai vàng và cờ hoa.1 Một bài khác dùng «rực rỡ» tả những gam màu tươi sáng của cửa ra vào.3
Mảng ẩm thực cũng có ví dụ riêng: bài «Món bánh rực rỡ trong Tết xưa» dùng đúng từ này để nói về sắc màu những chiếc bánh truyền thống ngày Tết. Cùng một chữ ấy, khi đặt trước tên món ăn, lại gợi được cả không khí sum họp chứ không riêng màu sắc.
Nghĩa bóng xuất hiện nhiều trong các bài viết về lối sống. Có bài đặt vấn đề đừng dừng ở việc là chính mình, mà nên trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình và sống một cuộc đời rực rỡ. Một bài khác cho rằng sống đúng với chính mình là cuộc sống tỏa sáng rực rỡ nhất. Ở cả hai chỗ, từ này không tả ánh sáng thật mà tả một đời sống đáng tự hào, không nhạt nhòa.
Cách dùng ấy cũng là lý do từ này hay đứng trong lời chúc năm mới: chúc một năm rực rỡ là chúc những điều tốt đẹp, sáng sủa hơn năm cũ.
Về từ loại, «rực rỡ» là từ láy, hai tiếng cùng âm đầu R. Tra từ này trong từ điển Việt - Anh của vdict.com, thấy các nghĩa tương ứng: bright, radiant, brilliant, vibrant, splendid, magnificent, glorious. Khi viết không cần dịch sang tiếng Anh, chỉ cần nhớ từ này thuộc nhóm tả ánh sáng và vẻ đẹp chói lọi.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI
Vì sao hay nhầm hỏi với ngã
Nguyên nhân chính nằm ở cách phát âm vùng miền. Người miền Trung thường không phân biệt thanh hỏi và thanh ngã khi nói, nên khi viết các từ có hai dấu này rất dễ nhầm. «Rỡ» và «rở» đọc lên gần như nhau trong giọng nói hằng ngày, thành ra viết cũng lẫn.
Thói quen trên mạng làm lỗi lan nhanh. Một dòng trạng thái viết sai được chia sẻ nhiều lần thì người đọc sau dễ chép theo, nhất là trong lời chúc Tết, chú thích ảnh hay tin nhắn nhanh. Lỗi không nằm ở người viết, mà ở chỗ ít ai có thói quen soát lại dấu thanh trước khi đăng.
Một lý do nữa là nghĩa gần nhau. Cả «rỡ» lẫn «rở» đều ít khi đứng một mình, nên người viết không có mốc nghĩa để đối chiếu. Khi không chắc, nhiều người chọn dấu hỏi vì thấy nhẹ tay hơn, và thế là thành «rực rở». Ai gõ «rực rở hay rực rỡ» lên ô tìm kiếm cũng nhận về cùng một câu trả lời: «rực rỡ» mới đúng.
Cách xử lý đơn giản: coi «rực rỡ» là một từ nguyên khối, không tách rời hai tiếng, và nhớ dấu ngã nằm ở tiếng sau. Khi cần viết trang trọng, tra nhanh bằng công cụ kiểm tra chính tả của nền tảng trước khi gửi.
Đọc thêm: Giẻ lau hay rẻ lau? Từ nào đúng chính tả và giẻ lau nghĩa là gì
Mẹo nhớ nhóm chữ R
Mẹo thứ nhất dựa vào nhóm từ. Những từ láy điệp âm đầu R chỉ sắc thái ánh sáng động, tươi, chói đều viết với R, và «rực rỡ» nằm trong nhóm này. Chỉ cần nhớ từ này thuộc họ tả ánh sáng là viết đúng chữ R ở cả hai tiếng.
Mẹo thứ hai dựa vào nghĩa. «Rỡ» gợi sự sáng lên, bừng lên; «rở» không mang nghĩa ấy. Khi câu văn nói về sắc màu, ánh sáng hay thành tích đẹp, chọn dấu ngã. Cách này hiệu quả với người hay phải soạn lời chúc, chú thích ảnh hay bài đăng bán hàng.
Mẹo thứ ba là dùng bảng dưới đây để tự soát. Mười bảy từ trong bảng đều viết bằng chữ R; nhìn cả nhóm sẽ thấy quy luật chung, không phải học thuộc từng từ. Muốn ôn kỹ phần dấu thanh, xem thêm quy tắc dấu hỏi, dấu ngã của nền tảng.
| Từ láy | Nghĩa gợi tả |
|---|---|
| rì rào | tiếng gió, tiếng nước nhỏ đều |
| rả rích | tiếng kêu liên tục, đều đặn |
| răng rắc | tiếng gãy, tiếng nứt |
| rầm rập | tiếng bước chân nhiều người |
| róc rách | tiếng nước chảy nhỏ |
| rúc rích | tiếng cười nhỏ, kín đáo |
| ra rả | nói hoặc kêu liên tục, dai dẳng |
| run rẩy | rung nhẹ vì lạnh hoặc sợ |
| rung rinh | rung nhẹ qua lại |
| rón rén | đi nhẹ, giữ kín |
| rập rình | lúc to lúc nhỏ, không đều |
| rạo rực | náo nức trong lòng |
| rần rật | nóng ran hoặc hoạt động mạnh |
| rực rỡ | sáng chói, tươi đẹp |
| rừng rực | cháy hoặc sáng mạnh |
| roi rói | tươi sáng, đẹp rõ |
| rạng rỡ | mặt mày tươi sáng, vui |
Câu đúng và câu sai
Dưới đây là tám cặp câu đời thường, mỗi cặp một dòng đúng và một dòng sai để đối chiếu nhanh.
Đúng: «Cây mai trước sân nở rực rỡ đúng dịp Tết.», Sai: «Cây mai trước sân nở rực rở đúng dịp Tết.»
Đúng: «Màn pháo hoa đêm giao thừa rực rỡ cả một góc trời.», Sai: «Màn pháo hoa đêm giao thừa rực rở cả một góc trời.»
Đúng: «Bó hoa cúc vàng rực rỡ trên bàn tiếp khách.», Sai: «Bó hoa cúc vàng rực rở trên bàn tiếp khách.»
Đúng: «Bảng thành tích của lớp năm nay thật rực rỡ.», Sai: «Bảng thành tích của lớp năm nay thật rực rở.»
Đúng: «Cửa hàng sơn lại mặt tiền, trông rực rỡ hẳn lên.», Sai: «Cửa hàng sơn lại mặt tiền, trông rực rở hẳn lên.»
Đúng: «Lời chúc năm mới chúc bạn một năm rực rỡ.», Sai: «Lời chúc năm mới chúc bạn một năm rực rở.»
Đúng: «Sân khấu được trang trí rực rỡ dưới ánh đèn.», Sai: «Sân khấu được trang trí rực rở dưới ánh đèn.»
Đúng: «Nụ cười của bà rạng rỡ, cả nhà rực rỡ niềm vui.», Sai: «Nụ cười của bà rạng rỡ, cả nhà rực rở niềm vui.»
Cách viết chuẩn cũng xuất hiện trong tên tác phẩm, và đây là chỗ dễ nhận diện nhất vì tên phim được in trên poster, in trên lịch phát sóng. Phim «Tro tàn rực rỡ» viết «rực rỡ» với dấu ngã. Phim «Tháng năm rực rỡ» cũng vậy.4
Bộ phim truyền hình «Đi giữa trời rực rỡ» phát sóng giờ vàng trên VTV, tên phim cũng giữ đúng dấu ngã ở tiếng thứ hai. Còn «Đêm tối rực rỡ» thắng lớn ở giải Ngôi sao xanh, và trong phần chia sẻ sau khi nhận giải có câu “Hãy yêu điện ảnh bằng trái tim thuần khiết”. Bốn tên tác phẩm ấy là bốn lần đối chiếu cách viết mà không cần mở từ điển.
Đọc thêm: Khuyến mại hay khuyến mãi? Từ nào đúng chính tả và dùng sao cho chuẩn
Câu hỏi thường gặp
Rỡ hay rở, viết thế nào? Tiếng «rỡ» viết với dấu ngã. Đây là tiếng thứ hai trong từ «rực rỡ», và cả từ được ghi trong từ điển với dấu ngã.
Mẹo phân biệt dấu hỏi, dấu ngã? Với nhóm từ láy cùng âm đầu R tả ánh sáng, nhớ quy luật chung ở nguồn; muốn ôn kỹ hơn thì xem phần quy tắc dấu hỏi, dấu ngã của nền tảng.
Rực rỡ hay rực rở, từ nào đúng? Cách đúng là «rực rỡ». «Rực rở» là nhầm dấu thanh, nên sửa lại khi gặp trong bài của mình.
Viết «rực rở» có bị coi là sai chính tả không? Có. Đây là lỗi dấu thanh, cùng nhóm với lỗi hỏi/ngã thường gặp; từ điển chỉ ghi nhận «rực rỡ».
«Rực rỡ» dùng trong hoàn cảnh nào? Dùng khi tả màu sắc, ánh sáng chói lọi; khi khen thành tích, tương lai tốt đẹp; hoặc khi nói một hành động diễn ra lộng lẫy.
Có cách nào để không nhầm «rực rỡ» với «rực rở» nữa không? Coi «rực rỡ» là từ nguyên khối, nhớ dấu ngã ở tiếng sau, và soát lại bằng ô kiểm tra chính tả của nền tảng trước khi đăng bài hay gửi tin nhắn.
Kết
Cách viết đúng là «rực rỡ» với dấu ngã ở tiếng thứ hai; «rực rở» là cách viết nhầm dấu thanh. Khi cần soát nhanh một đoạn văn trước khi đăng, có thể xem thêm chuyên mục Chính tả để tra các cặp từ dễ nhầm khác, trong đó có những cặp chỉ khác nhau đúng một dấu thanh như cặp này.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Hà Nội rực rỡ phố Xuân (dantocmiennui.baotintuc.vn) ↩
- Pháo hoa rực rỡ chào năm mới (congan.nghean.gov.vn) ↩
- 9 mẫu cửa ra vào rực rỡ sắc màu (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩
- Tháng năm rực rỡ (Wikipedia) ↩