Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 78 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Rất nhiều hay rất nhều: từ nào chính xác?

«Rất nhều» từng lọt lên cả tiêu đề báo, từ tin thể thao tới bài của quỹ thiện nguyện. Câu hỏi rất nhiều hay rất nhều vì thế vẫn được tìm mỗi ngày, và đáp án chỉ có một: tiếng «nhiều» phải viết đủ chữ i.

10 phút đọc

Rất nhiều hay rất nhều? Cách viết đúng là «rất nhiều». Tiếng «nhiều» có chữ i mở đầu, nên «rất nhều» chỉ là dạng gõ thiếu một ký tự, không phải một cách viết khác. Chữ i bị bỏ sót ấy vẫn lọt lên mặt báo, và trên mạng thì gặp ở đủ loại bài, từ tin thể thao tới bài tư vấn đời sống, từ dòng trạng thái tới tin nhắn chúc Tết.

Sáu dòng tít sau đây đều thiếu đúng một chữ i. Tin thể thao viết «Nhều kỳ thủ cờ vua Việt Nam tăng hệ số elo sau giải cờ quốc tế Hà Nội».1 Báo điện tử đưa «Thêm nhều biên kịch tố “Quà tặng cuộc sống” khuất tất về bản quyền».2 Một bài khác ghi «Vụ một hiệu trưởng bị tố có nhều sai phạm». Chuyện tủ quần áo trong phòng ngủ cũng mở bằng «Nhều người chuyển sang 3 cách này». Tít về một ca sĩ viết «bứt phá với nhều dự án nghệ thuật mới». Đến bài của một quỹ thiện nguyện cũng để «rất nhều điều ý nghĩa». Cùng một chỗ thiếu, sáu dòng tít khác nhau, ở sáu tòa soạn khác nhau, thuộc sáu lĩnh vực khác nhau.

Chữ quốc ngữ đã đi một chặng dài trước khi có hình dáng hôm nay. Từ điển Taberd năm 1838 đã cho thấy chữ quốc ngữ gần như giữ nguyên hình dáng như ta viết ngày nay. PGS Hoàng Dũng phân tích chữ quốc ngữ qua Từ điển Việt Bồ La (1651) và Sách sổ sang (1822); Alexandre de Rhodes thừa hưởng thành quả từ những người đi trước trong việc xây dựng chữ quốc ngữ. Gần bốn thế kỷ trôi qua, cách ghi ba nguyên âm i, ê, u trong tiếng «nhiều» vẫn không đổi.

Nghĩa của tiếng «nhiều» thì đã rõ từ lâu: một cuốn từ điển Việt - Anh ghi đây là tính từ chỉ số lượng lớn. «Nhều» không phải biến thể được chấp nhận, chỉ là lỗi gõ. Người ta tìm «rất nhều hay rất nhiều», rồi tìm ngược lại «rất nhiều hay rất nhều»; hai chiều đều về một đáp án: viết đủ chữ i.

Chuyện chuẩn hóa chính tả từng được nêu ra. Có ý kiến đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt, vì chữ quốc ngữ hiện hành tuy làm tốt vai trò của nó vẫn còn vài điểm bất hợp lý. Những điểm ấy không đụng tới tiếng «nhiều», nhưng giải thích vì sao người viết hay phải tra lại trước khi bấm đăng.

Cặp rất nhiều hay rất nhều và cách viết đúng

Muốn hiểu rất nhiều nghĩa là gì, tách hai tiếng ra sẽ dễ hơn. «Rất» chỉ mức độ cao, đứng trước tính từ để nâng mức lên: rất đẹp, rất xa, rất lâu. «Nhiều» là tính từ chỉ số lượng lớn. Ghép lại, rất nhiều là gì cũng dễ trả lời: số lượng lớn ở mức cao, dùng khi không cần nêu con số chính xác.

Ở vị trí tính từ, «nhiều» đứng trước danh từ đếm được. Hai ví dụ trong từ điển là «Tôi có nhiều sách» và «Nhiều người đồng ý». Đặt «rất» vào trước, câu thành «Tôi có rất nhiều sách», «Rất nhiều người đồng ý»; nghĩa không đổi, chỉ nhấn mạnh hơn.

Ngoài ra, «nhiều» còn làm trạng từ, chỉ mức độ hoặc tần suất cao. «Cô ấy giúp đỡ tôi nhiều» nói về mức độ; «Tôi đã đến đó nhiều lần» nói về tần suất. Vài cụm quen đi kèm: nhiều nhất, nhiều khi, nhiều lúc, ngày càng nhiều. Đặt «rất» trước những cụm ấy nghe gượng, nhưng đặt trước «nhiều» thì vẫn gọn.

Sắc thái của cụm khá rộng, hợp cả lời nói lẫn câu viết. Tin nhắn hỏi thăm có câu «Dạo này mẹ ngủ được rất nhiều». Biên bản họp ghi «Tháng này cửa hàng nhận rất nhiều đơn». Bài tập làm văn của học sinh mở bằng «Em có rất nhiều kỷ niệm về bà». Đơn xin thực tập viết «Em mong được học hỏi rất nhiều». Người bán hàng trả lời khách «Cửa hàng còn rất nhiều mẫu mới». Lời cảm ơn cũng hay dùng: «Con cảm ơn cô rất nhiều». Không giới hạn đối tượng hay hoàn cảnh; chỉ cần câu đã đủ ý.

«Nhiều» và «rất nhiều» khác nhau ở mức nhấn. Câu «Hôm nay khách đến nhiều» chỉ báo số lượng; «Hôm nay khách đến rất nhiều» nói rõ mức cao hơn hẳn. Trong câu viết trang trọng, cụm này đứng được ở nhiều vị trí: đầu câu, trước danh từ, sau động từ.

Cụm này không có mục riêng trong từ điển; nghĩa suy ra từ hai tiếng, và cách viết đúng theo đúng chữ của tiếng «nhiều». Câu hỏi rất nhiều hay rất nhều, cách nào đúng chính tả, vì thế chỉ có một đáp án, không có ngoại lệ nào cho văn nói hay văn viết. Dạng sai thứ hai là «rất nhìu», thỉnh thoảng gặp trên web, cũng sửa thành «rất nhiều».

Mấy cặp câu dưới đây để đối chiếu nhanh, câu đúng đứng trước, câu sai đứng sau.

  • Đúng: «Dì gửi cho cháu rất nhiều bánh», Sai: «Dì gửi cho cháu rất nhều bánh».
  • Đúng: «Sân trường hôm khai giảng có rất nhiều phụ huynh», Sai: «Sân trường hôm khai giảng có rất nhều phụ huynh».
  • Đúng: «Chợ Tết năm nay bày rất nhiều hoa», Sai: «Chợ Tết năm nay bày rất nhều hoa».
  • Đúng: «Anh ấy đọc rất nhiều sách về lịch sử», Sai: «Anh ấy đọc rất nhều sách về lịch sử».
  • Đúng: «Trong lớp có rất nhiều bạn thích môn văn», Sai: «Trong lớp có rất nhều bạn thích môn văn».
  • Đúng: «Nhóm chat có rất nhiều tin nhắn chưa đọc», Sai: «Nhóm chat có rất nhều tin nhắn chưa đọc».

Chỗ thiếu chữ i khi gõ nhanh

Lỗi âm tiết hay gặp khi đánh máy là thêm hoặc bớt ký tự. Tư liệu về lỗi chính tả ghi ví dụ «không» thành «khoong», tức thừa một chữ o. «Nhều» đi theo hướng ngược lại: mất chữ i, đọc lên vẫn ra tiếng, nên người viết dễ bỏ qua khi soát.

Lỗi vần cũng là một nguyên nhân. Người viết hay nhầm các nguyên âm đôi, nguyên âm ba, hoặc những vần có âm cuối giống nhau: o với u, i với y, ươm với ương. Vần của tiếng «nhiều» gồm ba nguyên âm; đọc nhanh, chữ i đầu dễ bị nuốt, và tay gõ theo tiếng đọc nên bỏ luôn chữ ấy. Kiểu nhầm vần và âm cuối khác đã có bài riêng trong sổ tay chính tả.

Có một mẹo liên quan tới phụ âm nh-. Mẹo láy âm cho biết chỉ có L mới láy âm với các âm đầu khác, N không có khả năng này. Từ láy âm với L có rất nhiều: lắp bắp, lục cục, lơ mơ, lao xao, loắt choắt, lom khom. «Nhiều» bắt đầu bằng nh-, không thuộc nhóm láy âm của L, nên không thể suy ra từ một tiếng khác; phải nhớ đủ ba nguyên âm.

Thói quen viết trên mạng làm lỗi lan nhanh. Câu ngắn, gõ vội, không đọc lại, thành ra dạng thiếu chữ i theo nhau xuất hiện, kể cả ở dòng tít. Người viết sai thường không cố ý; phần lớn chỉ vì soát chưa kỹ.

Ba mẹo dưới đây giúp nhớ lâu hơn là học thuộc.

  • «Nhiều» cùng họ với «bao nhiêu»: hai từ đều có chữ i, nên viết «nhiều» mới đủ.
  • Tiếng «nhiều» có ba nguyên âm; đọc chậm sẽ thấy chữ i, còn «nhều» đọc lên bị cụt.
  • Khi ngờ, dán cả câu vào ô Kiểm tra chính tả rồi soát lại một lượt trước khi đăng.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Một người phụ nữ ngồi quay lưng bên bàn gỗ, tay trải lên chồng giấy trắng, trên bàn có ấm trà nghi ngút khói, điện thoại
Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ, hai tay đặt lên đống giấy trắng, trên bàn có cốc trà bốc khói, điện thoại, kính và chậu cây nhỏ, ánh sáng chiều vàng nhạt qua cửa sổ.

Áp dụng khi viết mỗi ngày

Cách tự kiểm tra chính tả gồm bốn việc: đọc nhiều, tra từ điển, tự kiểm tra sau khi viết và ghi chép lỗi sai. Việc đầu tiên nghe đơn giản mà hiệu quả: đọc báo, đọc sách, đọc truyện trên điện thoại đều được; mắt quen với mặt chữ đúng thì tay ít gõ theo thói quen sai.

Việc thứ tư đáng làm nhất với riêng cặp «rất nhiều» và «rất nhều». Mở một trang giấy nhỏ, chia ba cột: từ viết sai, từ viết đúng, câu nhớ. Cột một ghi «nhều», cột hai ghi «nhiều», cột ba ghi «bao nhiêu». Mỗi tuần lật lại một lần, mắt quen dần với dạng đúng.

Trước khi đăng bài hay gửi tin nhắn quan trọng, dán đoạn văn vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới. Công cụ chỉ ra chỗ sai, còn quyết định sửa thế nào vẫn là của bạn. Với câu ngắn, đọc thành tiếng là cách nhanh nhất: chỗ nào đọc bị cụt, chỗ ấy nhiều khả năng thiếu chữ.

Lỗi chính tả thường gặp nhất là nhầm lẫn phụ âm đầu như l và n, s và x, ch và tr, r và d và gi. «Nhều» nằm trong nhóm phổ biến ấy, không phải lỗi hiếm, nên biết cách soát còn hữu ích hơn nhớ riêng một từ.

Riêng nhóm l và n có mẹo riêng: chữ L đứng được đầu những tiếng có âm đệm oa, oe, uy, còn N thì không. Nhóm s và x thì ngược lại: tiếng bắt đầu bằng S không có vần oa, oe, chỉ chữ X mới ghép được với các vần ấy.

Với nhóm s và x còn một mẹo từ vựng dễ nhớ: tên thức ăn, đồ dùng nấu nướng thường viết với X, như xôi, xúc xích, xoong; hầu hết danh từ còn lại viết với S, như ông sư, cây sen, sông, suối. Mẹo nào cũng có ngoại lệ, nên đừng áp dụng máy móc: soát, soạn, suýt soát, sột soạt, sờ soạng vẫn viết với S; còn noãn trong noãn cầu, noãn sào lại viết với N.

Chữ quốc ngữ hiện hành làm tốt vai trò của nó dù còn vài điểm bất hợp lý. Chuyện viết đúng «rất nhiều» nằm trong tầm tay: thêm một chữ i là xong. Muốn tra thêm những cặp tương tự, xem quy tắc nhầm vần và âm cuối khác của nền tảng.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Nhớ nhanh

Viết «rất nhiều», không viết «rất nhều»; tiếng «nhiều» luôn có chữ i. Nhớ theo «bao nhiêu» cũng được, vì hai từ cùng họ, cùng có i. Trước khi bấm đăng, đọc chậm một lượt; chỗ nào đọc cụt, chỗ ấy nên tra lại.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Rất nhiều hay rất nhều từ nào đúng?

Chỉ «rất nhiều» là đúng. «Rất nhều» thiếu chữ i ở tiếng «nhiều», nên bị tính là lỗi chính tả dù người đọc vẫn hiểu nghĩa. Câu trả lời không phụ thuộc văn nói hay văn viết.

«Nhiều khi», «nhiều lúc» nghĩa là gì?

Hai cụm này không nói số lượng mà nói thời điểm: thỉnh thoảng, có lúc. «Nhiều khi tôi muốn nghỉ việc» nghĩa là có lúc muốn nghỉ, chứ không phải muốn nghỉ nhiều lần. Đặt «rất» trước hai cụm ấy không ổn, vì chúng đã chỉ tần suất sẵn rồi.

Có trường hợp nào viết «nhều» vẫn được coi là đúng không?

Không có. «Nhiều» là cách viết duy nhất; «nhều» chỉ là lỗi gõ, thỉnh thoảng gặp trên web và trên vài dòng tít bài đăng.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com