Nổi trận lôi đình hay nổi giận lôi đình? Từ nào đúng chính tả

Mở ô tìm kiếm, gõ “nổi trận lôi đình hay nổi giận lôi đình”, người đọc nhận về hai luồng kết quả trái nhau. Một bên là tiêu đề báo viết “nổi trận”, bên kia viết “nổi giận”, mà cả hai đều dẫn tới bài có thật, đọc hiểu được, nên càng tra càng rối.

Chín tiêu đề báo thuộc bốn mảng gia đình, thể thao, giải trí và chính trị, xã hội cho thấy điều đó. Trong phạm vi ấy, cả hai biến thể cùng xuất hiện. Vì thế, điều rút ra dưới đây là cách dùng phổ biến, không phải một phán quyết tuyệt đối về chữ nghĩa.

Trang này chọn “nổi trận lôi đình”. Lựa chọn ấy dựa trên ghi nhận của một bộ từ điển song ngữ có mục thành ngữ này, trong khi Từ điển tiếng Việt của Hồ Ngọc Đức không có mục.

Người gõ cụm “nổi giận lôi đình hay nổi trận lôi đình” vào ô tìm kiếm thường chỉ cần một điều: biết nên viết thế nào trong bài của mình.

Nổi trận lôi đình nghĩa là gì

“Nổi trận lôi đình” là thành ngữ chỉ cơn giận bùng lên rất mạnh, dữ dội như sấm sét. Trong cách hiểu phổ biến, “lôi đình” chỉ sấm sét, còn “trận” gợi một đợt bùng nổ có đầu có cuối như một trận đánh, nên thành ngữ này không dùng cho cơn bực bội nhẹ.

Người ta chỉ nói “nổi trận lôi đình” khi người trong cuộc la hét, đập bàn, đuổi người khác ra khỏi nhà hoặc có hành động quyết liệt. Muốn hiểu nổi trận lôi đình là gì, cách nhanh nhất là hình dung đúng những cảnh như vậy.

Báo chí dùng cụm này khá nhiều ở mảng gia đình. Một bài viết kể bố chồng “nổi trận lôi đình” rồi đuổi con dâu chỉ vì một hành động nhỏ lúc cúng Rằm tháng 7. Bài khác kể mẹ chồng đang ăn cơm bỗng “nổi trận lôi đình” và kéo con dâu đi đến một nơi bất ngờ.

Mảng giải trí cũng vậy. Khán giả “nổi trận lôi đình” khi một nữ nghệ sĩ kể chuyện riêng tư của hai con trai trên truyền hình, còn Trấn Thành được tả là “nổi trận lôi đình” ngay tại rạp chiếu phim, có người phải ra sức can ngăn.

Chính trị, xã hội cũng có ví dụ: một bài báo đặt câu hỏi ai là người viết bài bình luận khiến ông Trump “nổi trận lôi đình”.

Bốn lĩnh vực khác nhau, nhưng cách dùng giống nhau: đều chỉ một cơn giận lớn đến mức khó kiềm chế.

Vì sao hay viết thành nổi giận lôi đình

Lý do dễ thấy nhất là chữ “giận” diễn tả đúng cảm xúc. Khi ai đó tức giận, ta quen nói “nổi giận”, nên nhiều người thay luôn “trận” bằng “giận” mà không để ý mình đang đổi chữ trong một thành ngữ cố định.

Thói quen đọc tin cũng góp phần, vì tiêu đề báo dùng “nổi giận lôi đình” xuất hiện nhiều nên người viết bắt chước theo mà không đối chiếu lại.

Mảng thể thao là nơi cách viết này khá phổ biến. Jurgen Klopp được tả là “nổi giận lôi đình” sau trận Newcastle năm 2015 vì bàn thắng bị từ chối, còn Ancelotti cũng “nổi giận lôi đình” sau trận Chelsea hòa Everton 1-1 ngày 04/12/2010.

Chuyện đời thường cũng có: một trang tin kể người chồng vừa xem xong ảnh cưới đã “nổi giận lôi đình”, mang ảnh đi đốt sạch và tuyên bố một chuyện động trời.

Điều đáng nói là chính các bài báo ấy vẫn được đọc hiểu bình thường.

Cái sai nằm ở chỗ khác: “nổi giận lôi đình” không phải dạng gốc. Trong bài thi, văn bản hành chính hay bản dịch cần chỉn chu, người viết nên quay về “nổi trận lôi đình”.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Hai biến thể trong tiêu đề báo

Cả hai biến thể đều có mặt trên mặt báo, nhưng phân bố không đều. Bảng dưới đây gom chín tiêu đề đã khảo sát theo ngữ cảnh và cách viết.

Nhìn vào bảng, “nổi trận lôi đình” nằm ở mảng gia đình và giải trí, còn “nổi giận lôi đình” tập trung ở mảng thể thao. Dạng rút gọn “nổi lôi đình” chỉ gặp một lần, khi nói về cầu thủ Laporte bị loại khỏi đội hình tiêu biểu.

Trong tám tiêu đề khảo sát ban đầu, bốn tiêu đề dùng “nổi trận lôi đình”, ba tiêu đề dùng “nổi giận lôi đình”, một tiêu đề dùng “nổi lôi đình”. Thêm trường hợp Trấn Thành tại rạp chiếu phim, số tiêu đề dùng dạng gốc là năm.

Con số này không đủ để nói cách nào phổ biến hơn trên toàn bộ báo chí. Nó chỉ cho thấy một điều hẹp hơn: dạng gốc vẫn được dùng nhiều, không hề lỗi thời.

• Ngữ cảnh, Cách viết trong tiêu đề, Nguồn

Đọc thêm: Sương giá hay xương giá? Từ nào đúng chính tả, nghĩa là gì

Câu đúng và câu sai để so

Mười cặp câu dưới đây trải ra các cảnh quen thuộc: công sở, lớp học, gia đình ngày Tết, cảnh bán hàng, sân cỏ và rạp phim. Câu đúng dùng “nổi trận lôi đình”, câu sai dùng “nổi giận lôi đình”.

Đúng: “Thấy nhân viên đi họp trễ cả giờ, trưởng phòng nổi trận lôi đình.” Sai: “Thấy nhân viên đi họp trễ cả giờ, trưởng phòng nổi giận lôi đình.” Đúng: “Cô giáo nổi trận lôi đình khi cả lớp không làm bài tập.” Sai: “Cô giáo nổi giận lôi đình khi cả lớp không làm bài tập.”

Đúng: “Bố nổi trận lôi đình vì con trai đi chơi khuya không xin phép.” Sai: “Bố nổi giận lôi đình vì con trai đi chơi khuya không xin phép.” Đúng: “Mẹ nổi trận lôi đình vì con làm vỡ lọ hoa ngày Tết.” Sai: “Mẹ nổi giận lôi đình vì con làm vỡ lọ hoa ngày Tết.”

Đúng: “Người bán hàng nổi trận lôi đình khi khách trả giá quá rẻ.” Sai: “Người bán hàng nổi giận lôi đình khi khách trả giá quá rẻ.” Đúng: “Ông chủ nổi trận lôi đình vì mất hợp đồng lớn.” Sai: “Ông chủ nổi giận lôi đình vì mất hợp đồng lớn.”

Đúng: “Chị gái nổi trận lôi đình vì em trai mượn xe không hỏi.” Sai: “Chị gái nổi giận lôi đình vì em trai mượn xe không hỏi.” Đúng: “Hiệu trưởng nổi trận lôi đình khi phát hiện gian lận thi cử.” Sai: “Hiệu trưởng nổi giận lôi đình khi phát hiện gian lận thi cử.”

Đúng: “Huấn luyện viên nổi trận lôi đình khi trọng tài từ chối bàn thắng.” Sai: “Huấn luyện viên nổi giận lôi đình khi trọng tài từ chối bàn thắng.” Đúng: “Khán giả nổi trận lôi đình khi bộ phim bị cắt mất phân cảnh chính.” Sai: “Khán giả nổi giận lôi đình khi bộ phim bị cắt mất phân cảnh chính.”

Đọc thành tiếng sẽ thấy khác biệt rõ hơn: “nổi trận lôi đình” có nhịp ba tiếng đầu chắc, dứt, còn “nổi giận lôi đình” nghe trơn hơn nhưng lệch khỏi dạng thành ngữ quen thuộc.

Mẹo nhớ cách viết đúng

Hãy hình dung một trận đánh: khi ai đó giận đến mức quát tháo, họ đang mở một “trận” chứ không mở một “giận”, vì chữ “trận” đi với sự bùng nổ, còn “giận” chỉ là cảm xúc nằm bên trong.

Nhìn lên mặt báo cũng giúp được. Nếu đang viết về chuyện gia đình hay giải trí, bạn sẽ gặp “nổi trận lôi đình” nhiều hơn; viết về thể thao thì “nổi giận lôi đình” dày hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là quan sát từ chín tiêu đề đã khảo sát, không phải quy tắc chính tả.

Một cách nữa là nhớ cụm đi kèm. Thành ngữ này thường đứng sau các động từ “làm”, “khiến”, “chọc”: làm ai nổi trận lôi đình, khiến ai nổi trận lôi đình, còn cụm “làm ai nổi giận lôi đình” nghe đã trái tai ngay khi đọc lên.

Có một chỗ dễ sẩy tay nữa là dạng rút gọn. Báo chí từng viết “nổi lôi đình” khi nói về một cầu thủ bị loại khỏi đội hình tiêu biểu; dạng này hiếm, nên trong bài cần chuẩn, người viết giữ đủ ba tiếng “nổi trận lôi đình”.

Đọc thêm: Hàm súc hay hàm xúc: viết sao cho đúng?

Tra cứu khi còn phân vân

Khi không chắc một thành ngữ viết thế nào, cách an toàn là đối chiếu nhiều nguồn thay vì tin vào một tiêu đề báo, vì báo có thể dùng cách nói lệch cho tiêu đề nghe lạ, còn từ điển thì ghi dạng gốc.

Với câu hỏi nổi trận lôi đình hay nổi giận lôi đình đúng chính tả, bạn có thể mở ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để đối chiếu, rồi so với cách dùng trong các bài đã khảo sát ở trên. Hai bước này bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.

Muốn đi sâu hơn vào nhóm lỗi cùng loại, Chuyên mục Chính tả gom nhiều bài giải đáp cặp từ dễ nhầm. Riêng nhóm lỗi hay gặp được gom ở trang quy tắc lỗi chính tả hay gặp, nơi phân loại theo âm đầu và cách viết thành ngữ.

Điều đáng nhớ nhất: “nổi trận lôi đình” là dạng gốc, còn “nổi giận lôi đình” là biến thể trại đang sống trên mặt báo.

Sửa chữ “giận” thành “trận” chỉ mất một giây, nhưng câu văn nhờ vậy đứng đúng chỗ của một thành ngữ đã có sẵn từ lâu.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.