Tiền & nghề
Nhóm ngành nghề tuyển sinh viên mới tốt nghiệp đang khát nhân lực
Không có danh sách chính thức về mười ngành nghề tuyển sinh viên nhiều nhất, nhưng các báo cáo tuyển dụng và số liệu của cơ quan lao động cùng chỉ ra nhóm ngành đang khát nhân lực, tiêu biểu là việc sinh viên công nghệ sinh học Trường Đại học Thủy lợi được doanh nghiệp tuyển dụng trước cả khi nhận bằng tốt nghiệp.
Thử hình dung một sinh viên năm cuối đứng trước hai lựa chọn: một ngành nghe đồn đang cần người nhưng tin tức lung tung, một ngành ít tên tuổi nhưng doanh nghiệp đã chào việc từ trước khi phát bằng.
Cách phân biệt nằm ở con số, chứ không phải ở danh sách trên mạng.
Câu hỏi ngành nghề tuyển sinh viên mới tốt nghiệp nào nhiều nhất hiện nay không có câu trả lời đóng khung. Chưa từng có bảng xếp hạng chính thức nào về mười ngành tuyển nhiều sinh viên mới ra trường nhất tại Việt Nam, cũng không có số liệu so sánh nhu cầu giữa các ngành. Tuy nhiên, điều có thật là các báo cáo tuyển dụng và cơ quan lao động liên tục nêu ra những nhóm ngành cần người ở từng thời điểm, và người đọc hoàn toàn có thể tự kiểm chứng trước khi quyết định.
Nhóm ngành khát nhân lực
Các báo cáo tuyển dụng trong những năm gần đây cùng chỉ về một phía. Công nghệ thông tin và viễn thông được Navigos Search đánh giá là ngành sôi động nhất vào cuối quý IV năm 2021, khi doanh nghiệp cần nhân sự giỏi về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuỗi khối nhưng nguồn cung còn ít, khiến cạnh tranh tuyển dụng gay gắt. Cùng thời điểm, các dự án tuyển dụng số lượng lớn xuất hiện ở vị trí công nghệ thông tin trong công ty tư vấn dịch vụ tài chính và vị trí bán hàng tại công ty bảo hiểm, ngân hàng.8
Khối kỹ thuật và sản xuất cũng nằm trong nhóm cần người. Theo dự báo của các chuyên gia, các ngành vẫn đang rất cần lao động chất lượng cao, từ công nghệ thông tin, cơ khí và cơ khí giao thông, điện tử, quản lý dự án, cho tới xây dựng công nghiệp, môi trường và nông nghiệp. Mảng điện tử và bán dẫn được dự báo có nhu cầu tuyển dụng rất cao, do các dự án nhà máy gia công mới kéo theo yêu cầu nhân sự giỏi tiếng Trung, còn mảng pin điện cũng chào đón nhiều nhân sự.8
Số liệu của cơ quan quản lý lao động cho thấy nhu cầu tuyển dụng mới trong quý I năm 2025 tăng cao nhất ở các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. TP HCM cần tuyển khoảng 80.000 lao động trong quý I ở thương mại dịch vụ, công nghiệp chế biến chế tạo, xây dựng và nông lâm thủy sản.4 Trong khi đó, Bình Dương cần 70.000-80.000 lao động, chủ yếu các ngành sản xuất, kế toán, bảo trì và vận hành máy móc.4
Báo cáo của TopCV năm 2025 nêu thêm các ngành năng lượng tái tạo và kinh tế xanh cần lượng lớn nhân sự giỏi kỹ năng số, trong khi tài chính, thương mại điện tử và dịch vụ khách hàng cần người rành công nghệ. Khảo sát lương 2024 của Robert Walters chỉ ra các ngành có nhu cầu tuyển dụng cao tại Việt Nam là tài chính kế toán, kỹ thuật sản xuất, tiếp thị bán hàng và nhân sự, do khan hiếm chuyên gia có năng lực cao.
Logistics là ngành có con số cụ thể nhất. Theo Viện Nghiên cứu và Phát triển logistics Việt Nam, trong 3 năm tới các doanh nghiệp logistics và quản lý chuỗi cung ứng cần thêm khoảng 20.000 lao động, nhưng nguồn cung mới chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Tốc độ phát triển ngành này đạt khoảng 14-16% mỗi năm với quy mô khoảng 40-42 tỷ USD.
Bằng chứng rõ nhất cho tình trạng khát nhân lực nằm ở cách doanh nghiệp săn người. Sinh viên ngành công nghệ sinh học Trường Đại học Thủy lợi được doanh nghiệp tuyển dụng trước cả khi nhận bằng tốt nghiệp.
Ngành nào chủ động tiếp cận sinh viên từ sớm thì nhu cầu ở đó là thật.
Tỉ lệ có việc làm ngay sau tốt nghiệp ở từng trường cũng phản ánh phần nào sức hút của ngành. Đại học Hoa Sen công bố tỉ lệ sinh viên có việc làm ngay sau tốt nghiệp trên 81%, sau 3 tháng đạt 90%.2 Khảo sát của Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP HCM cho thấy tỉ lệ sinh viên có việc làm ngay khi tốt nghiệp tăng dần qua các năm 2014, 2015, 2016, lần lượt là 39,5%, 46,7% và 60,6%.2
Trường nghề tuyển hết sinh viên
Nhu cầu tuyển sinh viên mới ra trường mạnh nhất lại thấy rõ ở khối giáo dục nghề nghiệp, nơi ít người nghĩ tới khi bàn về đại học. Quy mô của khối này ở Hà Nội đủ lớn để số liệu có tính đại diện: thành phố có 360 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp.7 Năm 2022, Hà Nội có 193.784 học sinh, sinh viên, học viên tốt nghiệp các trình độ nghề nghiệp, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 72,23% và lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 52,5%.
Năm 2022, theo Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội, một loạt ngành ở khối trường nghề có sinh viên ra trường được doanh nghiệp tuyển dụng trọn vẹn 100%: kỹ thuật điều hòa không khí và máy lạnh, công nghệ kỹ thuật điện - điện tử, sơn ô tô, ô tô, tự động hóa. Tỷ lệ học sinh, sinh viên trường nghề tại Hà Nội có việc làm sau tốt nghiệp đạt 70-80%.7
Mô hình doanh nghiệp đặt hàng sinh viên ngay từ đầu vào đã có thực.7 Theo TS Lê Danh Quang, Trưởng khoa Công nghệ ôtô Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, nhiều ngành đang thiếu nhân lực như công nghệ ôtô, cơ khí và chăm sóc sắc đẹp. Có doanh nghiệp phải đặt hàng sinh viên ngay từ đầu vào, tài trợ toàn bộ chi phí đào tạo và nhận vào làm sau khi ra trường. Sự tham gia của doanh nghiệp không dừng ở việc nhận người: năm 2022, 21.000 lao động tại doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề.
Ngành kỹ thuật tàu thủy là ví dụ điển hình ở khối đại học. Theo khảo sát năm 2018 của Đại học Bách khoa Hà Nội, 100% sinh viên tốt nghiệp ngành này có việc làm sau 1 năm với mức lương phổ biến 10-15 triệu đồng mỗi tháng, và trong những năm gần đây tỷ lệ có việc làm đúng ngành ngay từ năm đầu tiên đạt trên 90%. Lương khởi điểm kỹ sư mới ra trường 7-15 triệu đồng mỗi tháng, tăng lên 20-30 triệu đồng mỗi tháng khi có kinh nghiệm.
Cách kết nối giữa trường và doanh nghiệp cũng ngày càng bài bản. Trường Đại học Hạ Long có 28 doanh nghiệp trao quyết định tuyển dụng cho 122 sinh viên ngay khi tốt nghiệp, cùng 139 sinh viên khác nhận đề nghị làm việc qua hoạt động kết nối và phỏng vấn.1
Lựa chọn đi nước ngoài
Một hướng khác cho sinh viên mới tốt nghiệp là chương trình học và thực tập ở nước ngoài, nơi nhu cầu cũng cao nhưng có chi phí và tỉ lệ cạnh tranh riêng cần tính trước. Hơn 6.000 ứng viên trúng tuyển chương trình học tiếng Anh và nghệ thuật tại các cơ sở giáo dục đại học Phần Lan, trong đó ngành nghệ thuật văn hóa có tỉ lệ cạnh tranh cao nhất với chỉ 10% sinh viên được nhập học, còn ngành công nghệ dễ trúng tuyển nhất với 30%.
Chương trình thực tập ngành công nghệ kỹ thuật ô tô tại Nhật Bản là một lựa chọn có con số rõ ràng. Thực tập sinh được lương 1.005 yên mỗi giờ, thực lĩnh 124.161 yên mỗi tháng, làm 5 ngày mỗi tuần. Chi phí tham gia chương trình là 1.500 USD, bao gồm học tiếng Nhật đến trình độ N5, hồ sơ, visa và vé máy bay.
Ở Canada, khảo sát được dẫn cho thấy khoảng 94% sinh viên đại học tại Ontario có việc làm tốt sau tốt nghiệp, mức lương khởi điểm trung bình 45.000-60.000 CAD mỗi năm tùy ngành. Các lĩnh vực đang phát triển mạnh và khát nhân lực ở nước này gồm công nghệ thông tin với khoa học dữ liệu, an ninh mạng, phát triển phần mềm, cùng chăm sóc sức khỏe, năng lượng tái tạo và trí tuệ nhân tạo.
Australia cho thấy mức lương sau 1 năm ra trường chênh nhau khá lớn giữa các ngành. Ngành dầu khí có thu nhập cao nhất, 91.000-93.000 USD mỗi năm theo số liệu giai đoạn 2018-2019, kế đến là luật với 73.500-75.525 USD. Các ngành khác gồm kế toán, tài chính ngân hàng, xây dựng, kỹ thuật, công nghệ thông tin, công nghiệp chế tạo, bán lẻ và giao thông.
Đọc thêm: Kế hoạch nghề nghiệp 6-12 tháng đầu cho sinh viên mới ra trường
Rủi ro khi chọn theo đám đông
Nhu cầu tuyển dụng thay đổi theo thời điểm.5 Tuy nhiên, các báo cáo ấy chủ yếu nói về nhân sự nói chung, bao gồm cả người có kinh nghiệm, chứ không tách riêng sinh viên mới ra trường. Vì thế, chọn ngành chỉ vì nghe nói đang cần người dễ dẫn đến sai lầm khi con số đó không đúng với nhóm mình.
Theo Navigos Group, 4 tháng đầu năm 2023 nhu cầu tuyển dụng các ngành giảm trung bình 18% so với trước dịch, riêng du lịch, nhà hàng, khách sạn giảm 43%, dệt may và da giày giảm 39%, xây dựng và bất động sản giảm 34%. Một ngành từng đứng đầu bảng cần người có thể rơi xuống đáy chỉ sau vài tháng.
Ngành được đồn đại cũng không đồng nghĩa việc làm chắc chắn. Số liệu của Bộ Giáo dục Australia cho biết chỉ 65,2% sinh viên tốt nghiệp ngành máy tính và hệ thống thông tin năm 2025 có việc làm toàn thời gian trong vòng 6 tháng sau tốt nghiệp, thấp hơn 10% so với mức trung bình 75,4% của tất cả các ngành.5 Cùng một ngành công nghệ, ở một nước được coi là khát nhân lực, một phần ba tân cử nhân vẫn phải chờ. Theo đó, AI tạo sinh cũng đang thu hẹp các vị trí đầu vào, khiến sinh viên mới tốt nghiệp và người ít kinh nghiệm khó gia nhập thị trường việc làm hơn.5
Quý I năm 2016, cả nước có 225.000 người trình độ cử nhân và thạc sĩ thất nghiệp.2
Con số đó nhắc rằng bằng đại học không tự động bảo đảm việc làm, và nhu cầu tuyển dụng phải được kiểm tra tại thời điểm mình bước ra trường.
Cách tự kiểm chứng nhu cầu
Thay vì tin lời đồn, sinh viên có thể tự kiểm tra nhu cầu thật qua ba dấu hiệu: doanh nghiệp tuyển từ khi còn học, kỳ thực tập có trả lương, và doanh nghiệp tài trợ chi phí đào tạo. Ngành kỹ thuật tàu thủy có doanh nghiệp tiếp cận sinh viên từ sớm bằng kỳ thực tập có trả lương, một dấu hiệu nhu cầu thật thay vì chỉ là tin đồn. Trường hợp sinh viên công nghệ sinh học Trường Đại học Thủy lợi được tuyển dụng trước khi nhận bằng cũng thuộc dạng này.
Một cách khác là xem trường có dám công khai tỉ lệ việc làm của chính mình hay không. Đại học Hoa Sen từ năm 2006 đưa chỉ số sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp làm thước đo hiệu quả và công bố hằng năm.2 PGS-TS Lưu Tiến Hiệp, hiệu trưởng trường này, cho rằng doanh nghiệp phải tham gia đào tạo, thực tập, đánh giá và tuyển dụng sinh viên.2 Trường nào công khai con số qua nhiều năm thì người đọc có căn cứ để tin, trường nào chỉ nói suông về tỷ lệ việc làm thì nên hỏi thêm.
Đọc thêm: Cách tạo phong cách cá nhân sinh viên với 5 món đồ cơ bản
Điều mang về khi chọn ngành
Phép tính người đọc tự làm được là so sánh số vị trí doanh nghiệp cần tuyển với số sinh viên ngành đó tốt nghiệp mỗi năm. Logistics cần thêm 20.000 lao động trong 3 năm nhưng nguồn cung chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu, một chênh lệch đủ lớn để nói lên tình trạng thiếu người. Một câu hỏi đơn giản đặt cho văn phòng tuyển dụng của trường là xem năm ngoái bao nhiêu phần trăm sinh viên ngành đó có việc làm trong ba tháng. Con số đó nói nhiều hơn mọi bảng xếp hạng về ngành nghề tuyển sinh viên mới tốt nghiệp.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Để sinh viên có việc làm ngay sau tốt nghiệp (baoquangninh.vn) ↩
- Để sinh viên có việc làm ngay khi tốt nghiệp (hoasen.edu.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Lương sinh viên mới tốt nghiệp ở Australia (vnexpress.net)
- Thị trường lao động biến động sau Tết (tuoitre.vn) ↩a ↩b
- AI với khả năng thích ứng trên thị trường lao động (nhandan.vn) ↩a ↩b ↩c
- Thị trường tuyển dụng ảm đạm: Du lịch giảm 43% nhu cầu, nghề hot CNTT giảm 20%, nhu cầu tuyển sinh viên mới ra trường giảm một nửa (cafebiz.vn)
- Nhiều ngành nghề sinh viên tốt nghiệp được doanh nghiệp tuyển dụng ngay (vneconomy.vn) ↩a ↩b ↩c
- Navigos Group hé mở nhóm ngành nhu cầu tuyển dụng lớn (etime.danviet.vn) ↩a ↩b
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.