Chính tả
«Mỗi», «mọi» và «từng» khác nhau thế nào? Nghĩa, ví dụ và mẹo chọn từ
«Mỗi», «mọi» và «từng» khác nhau thế nào là câu hỏi nhiều người viết tiếng Việt gặp phải: cả ba từ đều đúng chính tả, cùng nhóm từ chỉ lượng, nhưng mỗi từ nhấn một góc nhìn về số lượng nên không thể thay thế nhau một cách tùy ý.
«Mỗi», «mọi» và «từng» khác nhau thế nào là câu hỏi nhiều người gõ lên ô tìm kiếm sau khi viết xong một câu, đọc lại thấy là lạ mà không biết sửa chỗ nào. Câu trả lời gọn: cả ba từ đều viết đúng, không từ nào sai chính tả. Khác biệt nằm ở sắc thái nghĩa, và chính sắc thái ấy quyết định câu nào dùng từ nào.
Ba từ này xuất hiện hằng ngày trong lời ăn tiếng nói lẫn văn bản. Sếp dặn «mỗi người một việc», thư ngỏ ghi «mọi thắc mắc xin gửi về», cô giáo bảo «kiểm tra từng câu một». Nghe đều thuận tai, nhưng đặt cạnh nhau thì mỗi câu nhìn sự vật theo một hướng riêng: chia phần, bao trùm, hay xét lần lượt.
«Mỗi», «mọi» và «từng» khác nhau thế nào: nhìn vào nghĩa
Trong ngữ pháp tiếng Việt, lượng từ là những từ chỉ lượng nhiều hay ít của sự vật một cách khái quát, ví dụ như «những», «cả mấy», «các».1 Chúng đứng trước danh từ để cho biết người nói nhìn số lượng sự vật thế nào, chứ không đếm cụ thể là bao nhiêu cái.
Mỗi, mọi và từng cũng đặt trước danh từ và cũng khái quát về lượng, nên thuộc cùng nhóm từ này. Điểm chung ấy vừa là chỗ dựa khi viết, vừa là gốc của việc dùng lẫn: thay từ này bằng từ kia trong cùng một câu thì câu vẫn đọc thông, nhưng điều người viết muốn nhấn đã đổi hẳn.
Trước hết là nghĩa của mỗi: từ này chỉ từng đơn vị riêng lẻ trong tổng thể, nhấn tính cá biệt của từng cái. Nói «mỗi người một việc» là tách cả nhóm ra thành từng cá nhân rồi gán cho mỗi cá nhân một phần riêng. Từ này thường đi kèm một lượng gắn với từng đơn vị: mỗi ngày ba mươi phút, mỗi bàn bốn chỗ, mỗi tháng đóng một lần.
Mọi nhìn chung cả tập hợp, không loại trừ cái nào. «Mọi người đều có mặt» nghĩa là toàn bộ, không một ai vắng. Từ này mang tính khái quát cao, phù hợp khi nêu một điều áp dụng cho tất cả: mọi câu hỏi đều được trả lời, mọi lối đi đều dẫn về nhà, mọi khoản chi đều có hóa đơn.
Từ từng nhấn mạnh việc xét lần lượt, theo trình tự từng đơn vị một. «Kiểm tra từng trang» nghĩa là mở trang này rồi trang kia, trang nào cũng xem qua, không bỏ sót. Sắc thái của từ từng là tính tuần tự và sự cẩn trọng: người nói muốn nhấn công sức hoặc độ kỹ của việc làm, như «rửa từng cái chén», «gọi tên từng học sinh», «đọc từng dòng hợp đồng».
Đặt ba từ vào cùng một cảnh sẽ thấy rõ nhất. «Mỗi học sinh nhận một quyển vở» chia phần cho từng em. «Mọi học sinh phải có mặt lúc bảy giờ» đặt yêu cầu cho cả tập hợp. «Giáo viên gọi tên từng học sinh» kể hành động làm lần lượt. Ba câu không hoán đổi từ cho nhau mà vẫn giữ nguyên ý.
Còn mỗi và từng khác nhau ở một điểm nữa: mỗi nói phần được chia, từng nói quá trình làm lần lượt. «Mỗi đứa một cái bánh» nói về phần chia, không hàm ý thứ tự. «Phát từng cái bánh cho các con» nói về động tác làm dần, đứa này rồi đứa kia. Nhiều người hỏi từ nào trong ba từ mới đúng. Thực ra cả ba đều viết đúng trong tiếng Việt, việc cần làm là chọn từ khớp với điều câu muốn nhấn.
Vì sao hay nhầm
Nguyên nhân đầu tiên là cả ba đều gắn với danh từ chỉ người hoặc vật và cùng đảm nhiệm vai trò định lượng. Người viết thấy «mọi người» và «mỗi người» đều nghe hợp tai, nên mặc định thay nhau vẫn ổn. Câu vẫn thông, nhưng điều được nhấn đã đổi: «mọi nhà đều treo cờ» nói chung cả làng, «mỗi nhà treo một lá cờ» đếm ra từng mái nhà.
Nguyên nhân thứ hai là nghĩa phân phối chung. Cả mỗi, mọi và từng đều có thể hiểu theo kiểu «cái nào cũng vậy», nên khi ngữ cảnh đã rõ, người nghe tự bổ sung phần còn thiếu và thấy câu không có gì sai. Văn nói dễ tính hơn vì có giọng điệu, có hoàn cảnh để đoán. Văn viết khắt khe hơn, vì người đọc chỉ có chữ trên trang.
Lý do thứ ba là thói quen gõ nhanh trên điện thoại. Những từ ngắn như mỗi, mọi, từng dễ bị mắt lướt qua khi soát, nhất là lúc đăng bài, gửi tin nhắn nhóm hay viết vội trong biên bản cuộc họp. Nhiều người tra nghĩa của từ mỗi rồi vẫn chưa chắc, vì từ điển giải nghĩa riêng từng từ mà không đặt chúng cạnh nhau.
Dấu hiệu nhận biết rất đơn giản: tự hỏi câu đang muốn nhấn điều gì. Câu nhấn phần riêng của từng cá thể thì dùng mỗi. Câu bao trùm cả nhóm, không trừ ai, chọn mọi. Việc làm lần lượt, làm kỹ từng cái, hợp với từng. Trả lời được câu hỏi ấy trước khi đặt bút, phần lớn nhầm lẫn tự hết.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Câu đúng và câu sai
Cách tự kiểm rất gọn: thay từ đang dùng bằng hai từ còn lại rồi đọc cả câu. Nếu chỉ một từ giữ được ý ban đầu thì đó là từ đúng. Nếu cả ba đều đọc thông, nghĩa là câu chưa nhấn rõ điều gì, nên xác định lại trọng tâm rồi mới chọn từ. Dưới đây là những cặp câu đời thường để đối chiếu nhanh.
- Đúng: «Mỗi phòng học có một tủ đồ riêng.» Sai: «Mọi phòng học có một tủ đồ riêng.», chia phần cho từng phòng thì dùng mỗi.
- Đúng: «Mọi nhân viên phải ký cam kết bảo mật.» Sai: «Mỗi nhân viên phải ký cam kết bảo mật.», câu sau vẫn đọc được nhưng mất nghĩa bao trùm cho cả công ty.
- Đúng: «Cô giáo sửa lỗi từng câu trong bài kiểm tra.» Sai: «Cô giáo sửa lỗi mỗi câu trong bài kiểm tra.», nhấn làm lần lượt, kỹ từng câu thì dùng từng.
- Đúng: «Tết năm nay mỗi nhà làm một mâm cỗ.» Sai: «Tết năm nay mọi nhà làm một mâm cỗ.», lượng «một mâm» gắn với từng nhà nên đi với mỗi.
- Đúng: «Mọi câu hỏi của khách đều được trả lời trong ngày.» Sai: «Từng câu hỏi của khách đều được trả lời trong ngày.», không nhấn trình tự thì từng thành thừa.
- Đúng: «Mẹ dặn rửa từng cái chén trước khi cất.» Sai: «Mẹ dặn rửa mỗi cái chén trước khi cất.», ý là làm cho kỹ, không sót cái nào, nên dùng từng.
- Đúng: «Mỗi tuần cả nhà đi chợ một lần.» Sai: «Mọi tuần cả nhà đi chợ một lần.», lượng «một lần» gắn với từng tuần nên dùng mỗi.
- Đúng: «Mọi người trong lớp đều được điểm cộng.» Sai: «Mỗi người trong lớp đều được điểm cộng.», đã có «đều» nói cả tập hợp thì mọi khớp hơn.
- Đúng: «Anh ấy đọc từng trang hồ sơ trước khi ký.» Sai: «Anh ấy đọc mọi trang hồ sơ trước khi ký.», câu sau nói kết quả, câu trước nói quá trình xem lần lượt.
- Đúng: «Mỗi tháng em để dành một khoản nhỏ.» Sai: «Từng tháng em để dành một khoản nhỏ.», thói quen đều đặn hằng tháng thì mỗi tự nhiên hơn.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Ngữ pháp tiếng Việt (Wikipedia) ↩