Nhà & đời sống
Mẹo khử mùi hôi giày tại nhà nhanh bằng đồ sẵn có trong bếp
Trong môi trường ẩm 25–35°C, vi khuẩn bên trong giày có thể nhân đôi mỗi 20–30 phút; sau 8 giờ, số lượng tăng từ 10³ lên 10⁹ CFU/cm². Chuỗi mẹo khử mùi hôi giày dưới đây dùng baking soda, giấm, bã cà phê và muối sẵn có trong bếp.
Sau 8 tiếng trong giày còn ẩm, số vi khuẩn có thể tăng từ 10³ lên 10⁹ CFU/cm², vì thế làm khô giày ngay sau khi đi là việc quan trọng nhất. Người đi xe máy hằng ngày mang một đôi giày thể thao cả tuần, cuối tuần cất đôi giày còn ẩm vào tủ kín, vài hôm sau mở tủ đã thấy mùi xộc lên mặt.
Bài này gom chuỗi mẹo khử mùi hôi giày từ làm khô, khử mùi đến giữ kết quả, toàn bộ dùng đồ sẵn có trong nhà như baking soda, giấm trắng, bã cà phê, muối. Nếu muốn mua thêm, một chai xịt khử mùi chuyên dụng giá khoảng 24.000 đồng là đủ.
Vì sao giày có mùi
Mùi hôi giày xuất phát từ mồ hôi bàn chân cộng với vi khuẩn phát triển trong môi trường bí khí, ẩm. Hai loại vi sinh vật chính gây mùi là Brevibacterium và Staphylococcus epidermidis, theo nghiên cứu của Kanda và cộng sự công bố trên Journal of Applied Microbiology. Khi phân hủy axit amin trong mồ hôi, vi khuẩn tạo ra các hợp chất hữu cơ bay hơi như axit isovaleric mang mùi phô mai thối và methanethiol mang mùi trứng thối.
Thói quen hằng ngày khiến mùi nặng thêm. Đi một đôi giày liên tục không cho kịp khô, đi giày không tất, không vệ sinh chân kỹ, bảo quản sai cách, cất giày khi chưa khô hay đế trong đã bão hòa mùi đều là nguyên nhân thường gặp.
Đôi giày chỉ đi buổi sáng nhưng vẫn bốc mùi là chuyện dễ hiểu: cất vào hộp kín khi giày còn ẩm sau mưa, độ ẩm giữ nguyên trong hộp, vi khuẩn tiếp tục sinh sôi qua đêm.
Chuẩn bị và giặt giày
Trước hết xem giày làm bằng chất liệu gì: vải, da hay da lộn, vì mỗi chất liệu chịu được cách xử lý khác nhau. Giày vải thoải mái nhất, còn giày da và da lộn cần tránh bột rắc trực tiếp và nắng gắt.
Đồ cần chuẩn bị đều có sẵn trong bếp: baking soda, giấm trắng, bông gòn, túi vải nhỏ. Nhà thuê chỉ có giấm ăn và bã cà phê dùng rồi cũng vẫn đủ làm. Nếu muốn mua thêm, xịt khử mùi chuyên dụng giá 24.000 đồng có vòi xịt quay 360 độ, nhà sản xuất công bố loại bỏ 99,9% vi khuẩn gây mùi.
Giày vải nặng mùi thì giặt luôn cho sạch gốc. Đổ nước sôi vào giày trong chậu, thêm ít thuốc tẩy, ngâm vài phút rồi giặt lại với xà phòng và phơi khô. Muốn giày thơm lâu hơn, sau khi giặt có thể ngâm giày trong nước xả vải khoảng 10 phút, giặt lại bằng nước rồi phơi. Hai cách này chỉ dùng cho giày vải, không dùng cho giày da.
Bước 1: Làm khô giày ngay
Việc đầu tiên sau khi về nhà là tháo miếng lót và dây giày, đặt lưỡi gà và lót giày hướng lên trên để không khí lưu thông. Nếu phơi nhiều đôi, đặt cách nhau 5–10 cm, không chồng lên nhau.
Về thời gian phơi, hai khuyến cáo đang khác nhau. Một phía cho rằng phơi thông thường 2–3 giờ là đủ khô và tiêu diệt vi khuẩn, giày ẩm sâu có thể cần 4–5 giờ, nhưng không để quá 8 giờ. Phía khác khuyên chỉ nên phơi dưới nắng khoảng 15–20 phút để bảo vệ chất liệu, tránh phơi thường xuyên khiến giày mau phai màu, và không phải loại giày nào cũng hợp phơi nắng. Người đọc nên chọn theo chất liệu: giày vải canvas chịu được 2–4 giờ nắng, còn giày da chỉ cần nắng nhẹ rồi mang vào để khô tự nhiên trong nhà.
Khung giờ phơi nên chọn 7h–9h hoặc 16h–18h khi nắng không quá gắt, tránh khung 10h–14h vì nắng mạnh làm phai màu, nứt da và giảm độ bền keo dán.
Mỗi chất liệu cần cách riêng.2 Giày da thật chỉ phơi nắng nhẹ khoảng 2–3 giờ rồi dùng kem dưỡng da để tránh nứt nẻ. Giày da lộn không phơi trực tiếp dưới nắng mà đặt trong bóng râm, dùng giấy báo hút ẩm thay mỗi 30 phút, khi khô dùng bàn chải khôi phục độ nhám. Giày vải canvas phơi 2–4 giờ, giày thể thao phơi 3–5 giờ trong bóng râm hoặc nắng nhẹ.
Trời mưa bão không có nắng thì tận dụng dàn nóng máy lạnh hoặc lò sưởi để lấy độ nóng. Máy sấy giày chuyên dụng như Deerma HX20 hoạt động ở mức nhiệt 65°C, có thể nâng lên 90°C và tự ngắt khi vượt ngưỡng. Nhà sản xuất công bố luồng khí nóng tiêu diệt 99,9% vi khuẩn Staphylococcus aureus và candida albicans; máy có chế độ riêng cho giày da và chế độ sấy nhẹ cho giày bata, giày cổ thấp.
Tuy nhiên, khuyến cáo chung về máy sấy là không sấy trên 50°C vì có thể biến dạng đế, nứt da, bong keo. Trong thử nghiệm, có 3 trên 10 đôi giày da bị nứt khi sấy ở 70°C trong 20 phút. Vậy nên giữ chế độ mát hoặc ấm nhẹ 40–45°C, cách giày 20–30 cm, còn giày da thật và da lộn để khô tự nhiên. Hai mốc nhiệt này chênh nhau vì máy chuyên dụng có bộ điều khiển nhiệt, còn máy sấy thông thường không; người dùng cân nhắc theo chất liệu giày và thiết bị mình có.
Đọc thêm: Cách làm sạch nền nhà vệ sinh bằng baking soda, giấm, mẹo giữ sạch
Bước 2: Mẹo khử mùi hôi giày bằng baking soda qua đêm
Baking soda là mẹo khử mùi hôi giày đáng tin nhất bằng đồ trong bếp, hoạt động theo ba cơ chế: tính kiềm nhẹ trung hòa môi trường axit do vi khuẩn phân hủy mồ hôi tạo ra, hút ẩm mạnh cắt nguồn sống của vi khuẩn, và có đặc tính diệt nấm, kháng khuẩn nhẹ.
Với giày thể thao và giày vải: rắc khoảng 1 thìa canh baking soda vào mỗi chiếc giày khô ráo, lắc đều cho bột rải xuống đầu mũi giày. Để giày nơi thoáng mát qua đêm, đủ từ 12 đến 24 tiếng bột mới phát huy hết công dụng; sáng hôm sau vỗ sạch bột trước khi mang.2 Lượng gợi ý chung là khoảng 2 muỗng cafe mỗi chiếc, đổ bỏ trước khi mang.
Đôi giày vải đi pickleball cũng xử lý cùng cách: rắc lớp mỏng baking soda vào giày khô ráo, để ít nhất 24 giờ để hút ẩm và khử khuẩn. Với dép sandal hay giày hở mũi, cho 1/2 bát con baking soda vào túi nilon có khóa zip cùng đôi dép, lắc để bột phủ đều, giữ nguyên ít nhất 48 tiếng rồi giũ sạch.
Giày da và da lộn thì không rắc bột trực tiếp, vì baking soda có thể hút mất lớp dầu tự nhiên khiến da khô cứng, nứt nẻ.2 Cách làm là cho 2–3 thìa canh baking soda vào chiếc tất cotton cũ sạch, cột chặt thành túi thơm nhét vào giày mỗi khi cất vào tủ. Túi này để trong giày nhiều ngày được và tái sử dụng liên tục 1–2 tháng trước khi thay bột mới.2
Baking soda là muối kiềm nhẹ, lành tính, không làm phai màu vải hay ảnh hưởng lớp keo dán đế giày.2 Điều cần nhớ là giũ sạch bột trước khi mang, nếu không bột gặp mồ hôi sẽ vón cục.2
Bước 3: Xịt giấm rồi phơi lại
Giấm trắng khử mùi và diệt khuẩn tốt, dùng được theo hai cách. Cách thứ nhất dành cho miếng lót giày, nơi đọng mùi nhiều nhất: pha giấm với nước tỉ lệ 1:1, quét hỗn hợp lên miếng lót, để khoảng 5 phút rồi phơi ngoài ánh nắng trực tiếp.
Cách thứ hai là cho dung dịch giấm nước 1:1 vào bình xịt, xịt nhẹ vào bên trong giày rồi để nơi thoáng mát đến khi khô hoàn toàn. Muốn giặt luôn cả đôi, cho một nắm baking soda vào giày, thêm một ly giấm trắng, để 15 phút rồi giặt và phơi khô.
Dấu hiệu làm đúng là giày khô ráo hoàn toàn trước khi cất, không còn mùi chua của giấm. Giày còn ẩm mà cất vào tủ thì công sức trước đó coi như mất.
Mẹo khử mùi hôi giày bằng đồ sẵn có khác
Không có baking soda thì bếp và nhà vẫn còn nhiều mẹo khử mùi hôi khác, mỗi cách có thời gian và hiệu quả riêng.
Bã cà phê phơi khô có cấu trúc xốp, chứa hợp chất nitrogen, hấp thụ 40–60% các hợp chất gây mùi so với than hoạt tính, theo nghiên cứu Kante và cộng sự công bố trên Journal of Hazardous Materials. Bã cà phê sau khi pha buổi sáng phơi trên khay, tối cho vào hai túi vải nhỏ bỏ vào từng giày để qua đêm, vừa hút mùi vừa để lại hương thơm. Bã chè cũng hút ẩm tốt tương tự, cho vào túi nhỏ trước khi bỏ vào giày. Giấy báo vụn vo lại đặt gọn vào giày là cách rẻ nhất, hút ẩm ngay khi giày còn ướt.
Phèn chua rắc vào giày để qua đêm giúp hút ẩm và sát khuẩn; ở nồng độ 5%, phèn chua ức chế 85% Staphylococcus và 78% Streptococcus, theo nghiên cứu Abou-Okeil và cộng sự.
Cát vệ sinh mèo chưa qua sử dụng chứa bentonite hoặc silica gel hút ẩm mạnh, trong đó bentonite hấp thụ gấp 10 lần trọng lượng của nó về độ ẩm. Đổ cát vào tất cũ, cố định bằng dây chun, đặt vào giày qua đêm.
Muối bọc trong giấy ăn hoặc túi vải nhỏ đặt vào giày khoảng 8–10 tiếng để hút ẩm. Túi trà lọc đã dùng phơi khô, cho hai túi vào từng giày để qua đêm; hoặc ngâm túi trà trong nước sôi, để nguội 3–5 phút rồi đặt vào giày khoảng 1 tiếng, thấm nước trà còn sót bằng khăn giấy.
Vỏ cam, chanh, bưởi chứa tinh dầu khử mùi và khử khuẩn: giặt sạch giày, sấy khô rồi đặt vỏ quả vào trong khoảng 6–8 tiếng hoặc lâu hơn. Cồn thấm vào bông gòn lau lên giày rồi để qua đêm, cồn bay hơi cuốn theo mùi nhanh chóng. Tinh dầu tràm trà tiêu diệt 99,6% vi khuẩn S. aureus ở nồng độ 1%, nhỏ vài giọt vào bông gòn đặt trong giày qua đêm. Nhỏ 1–2 giọt tinh dầu oải hương thẳng vào trong giày cũng khử mùi được; hoặc chọn tinh dầu bạc hà, tràm trà hay oải hương nhỏ vào bông gòn, đặt trong giày qua đêm.
Cách lạ nhưng có thật: bọc giày bằng màng nilon rồi cho vào ngăn đá tủ lạnh, nhiệt độ lạnh hạn chế vi khuẩn và nấm mốc gây mùi, sau đó mang giày ra rã đông dưới ánh nắng trực tiếp.
Phấn rôm trẻ em rắc vào giày hút ẩm và khử mùi được, đồng thời có thể rắc lớp mỏng phấn rôm lên chân trước khi mang tất để thấm hút mồ hôi ngay từ nguồn.
Sai lầm hay gặp khi khử mùi hôi giày
Nhiều mẹo lan truyền chỉ át mùi tạm thời chứ không xử lý tận gốc. Phấn rôm trẻ em có thành phần chính là bột Talc, chỉ hút ẩm bề mặt và lấn át mùi tạm thời, không trung hòa axit và diệt nấm mốc tốt như baking soda; giày bốc mùi nặng thì nên chọn baking soda.2 Dầu gió nhỏ vào bông gòn át mùi được 4–6 giờ nhưng chỉ giảm 15% vi khuẩn sau 24 giờ, không diệt khuẩn triệt để.
Nước xả vải thêm vào nước giặt khi giặt giày chỉ tạo hương thơm 2–3 ngày, không diệt khuẩn, và chỉ áp dụng cho giày vải, không dùng cho giày da. Xà phòng đặt vào giày phải là bánh khô, bánh còn ướt làm ẩm giày ngược lại. Người thích mùi thơm chỉ nhỏ dầu gió mỗi tối sẽ thấy vài ngày sau giày hôi trở lại, vì vi khuẩn vẫn ở nguyên chỗ.
Phơi nắng quá 8 giờ khiến da và vải phai màu, giảm độ bền keo. Về lâu dài, nên luân phiên nhiều đôi giày thay vì đi một đôi liên tục, thay miếng lót bằng loại than hoạt tính hoặc cotton vì thấm hút tốt. Giấy thơm loại dùng trong máy sấy quần áo đặt vào mỗi chiếc giày qua đêm hút ẩm và để lại mùi dễ chịu; nên thay mới sau mỗi lần sử dụng, thay mỗi ngày nếu đi nhiều. Xịt khử mùi chuyên dụng vào bên trong giày sau mỗi lần đi, chọn loại phù hợp từng chất liệu.
Giữ kết quả lâu nhất là kết hợp hai nếp: làm khô giày ngay mỗi khi về nhà và cho baking soda vào tất cotton cất sẵn trong giày. Hai việc nhỏ này chặn được cả độ ẩm lẫn vi khuẩn, hai nguồn gốc của mùi hôi.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.