Học & lớn lên
Liechtenstein, công quốc nhỏ giàu nhất thế giới nằm giữa hai nước
Vì sao cái tên Liechtenstein bỗng xuất hiện dày trên bảng tìm kiếm của người Việt trong những ngày qua? Tin Việt Nam kết thúc đàm phán hiệp định thương mại tự do với khối EFTA, trong đó có công quốc nhỏ bé này, là lý do rõ nhất.
Nhiều người đọc tin thời sự những ngày gần đây rồi mới biết trên bản đồ châu Âu có một nước tên Liechtenstein. Câu hỏi theo sau cũng tự nhiên: đây là nước nào, nổi tiếng vì điều gì?
Câu trả lời ngắn: đây là một công quốc nhỏ nói tiếng Đức, nằm giữa Thụy Sĩ và Áo, sâu trong dãy Alps. Nước này có diện tích khoảng 160 km², thuộc hàng nhỏ nhất thế giới, nhưng lại nằm trong nhóm giàu có bậc nhất thế giới tính theo đầu người.4
Hai đặc điểm giúp hình dung nhanh về công quốc. Thứ nhất, nhiều sách địa lý xem đây là tàn dư cuối cùng của Đế chế La Mã Thần thánh còn sót lại trên bản đồ châu Âu hiện đại. Thứ hai, nước này theo chính sách trung lập, không duy trì quân đội, và gắn bó chặt chẽ với Thụy Sĩ trên gần như mọi mặt của đời sống.
Liechtenstein, công quốc giữa dãy Alps
Nước này ở đâu là câu hỏi dễ trả lời nhất: phía tây giáp Thụy Sĩ, phía đông giáp Áo, cả nước nằm gọn trong dãy núi Alps của Trung Âu. Diện tích chỉ khoảng 160 km², thuộc hàng nhỏ nhất thế giới, và công quốc xếp thứ tư các nước nhỏ của châu Âu, sau Vatican, Monaco và San Marino.4
Di chuyển trong cả nước bằng ô tô không mất nhiều thời gian, nên nhiều du khách chọn ghé Vaduz rồi sang tiếp Thụy Sĩ hay Áo trong cùng một chuyến.
Dân số cũng khiêm tốn không kém. Theo Ngân hàng Thế giới, năm 2024 nước này có 40.450 người, mật độ khoảng 244 người mỗi km². Người nước ngoài chiếm khoảng 34% dân số, chủ yếu là người Thụy Sĩ, Áo và Đức.
Địa hình giải thích phần nào lối sống của người nơi đây. Chỉ khoảng một phần ba lãnh thổ phía tây nằm trong thung lũng, phần còn lại là đồi núi. Đỉnh cao nhất là Grauspitz cao 2.599 m, điểm thấp nhất ở Ruggeller Riet chỉ khoảng 430 m. Cả nước chỉ có một hồ nước tự nhiên duy nhất, hồ Gampriner Seele.
Thủ đô Vaduz là một thành phố hiện đại, đồng thời là trung tâm thương mại và ngân hàng quốc tế lớn. Trên đồi nhìn xuống thành phố là lâu đài Vaduz, nơi ở chính thức của Hoàng tử, và công trình này không mở cửa cho du khách.
Về sinh hoạt hằng ngày, ngôn ngữ chính thức là tiếng Đức, người dân nói chuyện với nhau bằng phương ngữ Alemannic. Tiền tệ là đồng franc Thụy Sĩ (CHF).
Giao thông vào nước này cũng là một chuyện đáng nhắc. Công quốc không có sân bay riêng. Ngoài Zurich của Thụy Sĩ và Innsbruck của Áo, du khách có thể bay đến sân bay St. Gallen-Altenrhein của Thụy Sĩ hoặc Friedrichshafen của Đức, rồi đi tàu hay ô tô sang.8
Liechtenstein: từ thân vương quốc 1719
Vùng đất này có tên trên bản đồ từ một sắc lệnh cách đây ba thế kỷ. Ngày 23/1/1719, Hoàng đế Karl VI của Thánh chế La Mã cho phép sáp nhập hai lãnh địa Vaduz và Schellenberg thành thân vương quốc mang tên Liechtenstein.4 Đó là mốc được tính là ngày nước này trở thành nhà nước có chủ quyền.4
Sau đó, thân vương quốc lần lượt qua tay các liên minh lớn của khu vực nói tiếng Đức. Từ ngày 25/7/1806, nước này là thành viên Liên bang Rhein dưới sự bảo trợ của Hoàng đế Pháp Napoleon I, cho đến khi liên bang giải thể ngày 19/9/1813.4 Tiếp đó, từ ngày 20/6/1815 đến ngày 24/8/1866, vùng đất thuộc Liên minh các quốc gia Đức do Hoàng đế Áo nắm quyền.4
Năm 1866, nước này tuyên bố độc lập hoàn toàn. Chỉ hai năm sau, năm 1868, quân đội bị giải thể vì lý do tài chính.4 Từ đó đến nay, chính quyền không tái lập quân đội, một lựa chọn hiếm có trên thế giới, và theo đuổi chính sách trung lập.
Dấu vết của thời Đế chế La Mã Thần thánh vẫn hiện rõ trong thể chế hiện nay. Nước này theo chế độ quân chủ lập hiến, đứng đầu nhà nước là Vương công, và được xem như mảnh cuối cùng còn lại của đế chế cũ trên bản đồ châu Âu.
Giàu có không cần sân bay
Cơ chế làm giàu của công quốc nằm ở ba trụ cột: ngân hàng, công nghiệp và dịch vụ. Từ thập niên 1960, nơi đây chuyển thành trung tâm tài chính quốc tế. Cuối thập niên 1970, chính phủ áp chính sách thuế tập đoàn thấp để thu hút công ty nước ngoài, và từ đó nước này trở thành một trong những quốc gia thịnh vượng nhất.4
Ngoài ngân hàng, nền kinh tế còn dựa vào bảo hiểm, sản xuất, du lịch và kinh doanh tem thư. Người dân sống chủ yếu nhờ du lịch và việc kinh doanh bưu thiếp, tem thư, mặt hàng nhỏ nhưng có tiếng trong giới sưu tầm.
Con số cho thấy mức giàu ấy rõ ràng. Theo Ngân hàng Thế giới, GDP bình quân đầu người năm 2024 đạt 220.167 USD, tổng GDP 8,9 tỷ USD, còn tuổi thọ trung bình đạt 84,2 năm. Nước này còn có nợ nước ngoài thấp nhất thế giới và GDP bình quân đầu người cao nhất thế giới khi điều chỉnh theo sức mua tương đương.4 Tỉ lệ thất nghiệp chỉ 1,5%, thấp thứ nhì thế giới, chỉ sau Monaco.4
Bộ máy nhà nước gọn như chính lãnh thổ. Quốc hội gồm 25 nghị sĩ bầu trực tiếp, nhiệm kỳ bốn năm.4 Đương kim Vương công Hans-Adam II lên ngôi từ năm 1989; từ tháng 8/2004, con trai ông là Thế tử Alois đảm nhận công việc nhà nước với tư cách Nhiếp chính. Hoàng tử nơi đây nằm trong sáu vị vua giàu nhất thế giới, tài sản ước khoảng 5 tỉ USD.4
An ninh không cần đến quân đội. Cả nước chỉ có lực lượng cảnh sát với 26 người.4 Giao thông cũng vậy: không có sân bay dân dụng, chỉ có một sân bay trực thăng nhỏ ở làng Balzers; du khách phải bay đến sân bay hàng xóm rồi đi tàu hay ô tô sang.
Điều kỳ lạ nhất nằm ở dịch vụ cho thuê cả đất nước. Từ tháng 4/2011, chính phủ nơi đây cho thuê cả nước với giá 70.000 EUR một đêm, khoảng 1,9 tỷ đồng, kèm theo đoàn 150 khách. Trong thời gian hợp đồng có hiệu lực, 110 viên cảnh sát của nước này nghe theo lệnh người thuê.
Hiểu lầm về các con số
Nhiều người tra hai trang khác nhau về nước Liechtenstein rồi thấy dân số chênh nhau từ 32.000 đến hơn 40.000, liền tưởng một trang ghi sai. Thực ra các con số đó đều đúng, chỉ khác thời điểm thống kê. Sự lệch này rất thường gặp với các quốc gia nhỏ: số liệu được cập nhật theo từng năm, mỗi trang lại lấy mốc khác nhau. Cách đọc đúng là nhìn vào năm của từng con số, thay vì so sánh chúng như hai kết quả cùng thời.
Bảng dưới đây đối chiếu ba mức dân số thường gặp nhất khi tra cứu về nước Liechtenstein: số nào cũ, số nào mới, và nên dùng con số nào khi cần trích dẫn.
Tương tự, con số GDP bình quân đầu người khoảng 60.000 EUR vẫn được nhiều trang nhắc tới, nhưng đó là số liệu cũ hoặc tính theo cách khác. Mức gần đúng hiện nay theo Ngân hàng Thế giới là trên 200.000 USD mỗi năm.
Một chi tiết thú vị khác về biểu tượng quốc gia: quốc kỳ có nửa trên màu lam, nửa dưới màu đỏ, thông qua năm 1921. Tại Thế vận hội mùa hè 1936, người ta phát hiện lá cờ này giống lá cờ của Haiti, nên vương miện được thêm vào năm 1937 để phân biệt.
| Con số dân số | Thời điểm | Ghi chú |
|---|---|---|
| 32.000 | số cũ | con số cũ thường gặp trên các trang du lịch |
| 38.749 | năm 2020 | số liệu thống kê năm 2020 |
| 40.450 | năm 2024 | số liệu Ngân hàng Thế giới, mới nhất |
Việt Nam và công quốc nhỏ bé
Việt Nam và Liechtenstein thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 2008, nên năm 2026 hai nước kỷ niệm 18 năm. Quan hệ vừa có bước tiến mới: ngày 2/7, phía Việt Nam và khối EFTA loan tin đã chốt dứt điểm vòng đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA.1
Công quốc nằm trong hiệp định ấy vì là một trong bốn thành viên của khối EFTA, cùng với Thụy Sĩ, Na Uy và Iceland.1 Một nước nhỏ như vậy đi cùng ba nền kinh tế lớn của Bắc Âu và Trung Âu trong một hiệp định thương mại, điều đó cho thấy vị thế thực của nơi đây không nằm ở diện tích.
Tháng 6/2026, hai nước ký Biên bản ghi nhớ về dự thảo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần sau vòng đàm phán thứ hai tại Khánh Hòa. Bộ trưởng Ngoại giao Aurelia Frick từng khẳng định giới doanh nghiệp và đầu tư của nước này rất quan tâm đến thị trường Việt Nam.2 Thế tử Alois cũng bày tỏ mong muốn đến thăm Việt Nam, hy vọng vào dịp ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần hoặc FTA Việt Nam - EFTA.2
Trao đổi thương mại hiện còn khiêm tốn nhưng rõ dấu vết trong đời sống. Năm 2025, kim ngạch song phương đạt khoảng 10,2 triệu USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu khoảng 226.000 USD và nhập khẩu khoảng 9,9 triệu USD. Nước này có một dự án đầu tư tại Việt Nam thuộc lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, triển khai tại tỉnh Đồng Nai với tổng vốn đăng ký 4 triệu USD.3
Điều người Việt tìm hiểu
Lượt đọc về công quốc này trên các trang bách khoa tăng lên trong những ngày gần đây, nhưng chưa có nguồn nào xác nhận lý do chính xác. Có thể suy đoán rằng tin kết thúc đàm phán FTA và việc ký Biên bản ghi nhớ về hiệp định tránh đánh thuế hai lần khiến nhiều người thắc mắc Liechtenstein ở đâu.3
Với ai đọc tin xong muốn đi xem tận mắt, lộ trình khá đơn giản: bay tới sân bay Zurich của Thụy Sĩ hoặc Innsbruck của Áo, rồi đi tàu sang, vé tàu một chiều từ Zurich đến Vaduz khoảng 20 USD. Chi phí ăn uống khoảng 15-30 USD mỗi bữa. Mùa hè tháng 6-8 là thời điểm ấm khô nhất, còn tháng 11-3 phù hợp trượt tuyết.
Điểm đến mùa đông nổi bật nhất là khu Malbun, một khu trượt tuyết đẹp và là điểm khởi đầu của các hoạt động thể thao mùa đông ở đây. Ngày Quốc khánh của nước này là 15/8 hằng năm.
Một công quốc không có sân bay, không có quân đội, vẫn đứng vào hàng giàu nhất thế giới: Liechtenstein chứng minh rằng quy mô không phải điều kiện bắt buộc của thịnh vượng. Đó cũng là lý do cái tên nhỏ bé này xứng đáng nằm trong từ điển địa lý của người Việt Chuyên mục Học & lớn lên.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Việt Nam hoàn tất đàm phán FTA với Thụy Sỹ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein (vnembassy-copenhagen.mofa.gov.vn) ↩a ↩b
- Hoàng thân Công quốc Liechtenstein đánh giá cao vai trò của Việt Nam (baolangson.vn) ↩a ↩b
- Liechtenstein và Việt Nam ký kết Biên bản ghi nhớ về dự thảo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai nước (doanhnghiephoinhap.vn) ↩a ↩b
- Liechtenstein (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g ↩h ↩i ↩j ↩k ↩l ↩m
- Quốc kỳ Liechtenstein (Wikipedia)
- Thân vương xứ Liechtenstein (Wikipedia)
- Quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam (Wikipedia)
- 5 quốc gia người dân phải đi nhờ sân bay 'hàng xóm' (vnexpress.net) ↩