Chúc Mừng Năm Mới

Học & lớn lên

Siêu bão Champi giật 215 km/h, gió mạnh cấp 16 hướng về Đài Loan

Một lãnh đạo Cục Khí thủy văn cho biết cơ quan này đang theo dõi sát diễn biến bão Champi và đến thời điểm hiện, cơn bão ít có khả năng đi vào Biển Đông, dù hoàn lưu của nó vẫn khiến gió mạnh vùng biển phía Bắc tăng lên đáng kể.

11 phút đọc

Ngoài khơi Philippines, Champi là cơn bão số 30 của mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương năm nay, tên do Lào đặt, nghĩa là hoa sứ đỏ. Tính đến giữa tháng 10, khu vực này đã có 30 xoáy thuận được đặt tên. Đó là mức hoạt động mạnh nhất kể từ năm 1971. Một lãnh đạo Cục Khí thủy văn cho biết cơ quan đang theo dõi diễn biến cơn bão. Đến nay, Champi ít có khả năng đi vào Biển Đông.2 Dù vậy, hoàn lưu rộng hàng trăm km của nó vẫn khiến gió vùng biển phía Bắc tăng lên đáng kể trong những ngày tới.

Về cách gọi, siêu bão là cấp cao nhất trong thang bão của Việt Nam, tức bão từ cấp 16 trở lên theo thang sức gió Beaufort mở rộng. Người xem dễ bối rối khi tin nước ngoài gọi Champi là bão cấp 5, trong khi bản tin trong nước ghi siêu bão cấp 16, tưởng hai nơi nói về hai cơn bão khác nhau. Thực ra đó là một cơn bão, được đo và xếp theo hai hệ thống khác nhau.

Siêu bão theo thang nào

Ở Việt Nam, siêu bão là một cấp chính thức, không phải cách nói cho mạnh miệng. Theo Quyết định số 18/QĐ-TTg ngày 22/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ, bão và áp thấp nhiệt đới được chia thành năm cấp, xếp theo sức gió gần tâm bão.5

  • Bão: cấp 8-9
  • Siêu bão: từ cấp 16 trở lên

Ba cách đo một cơn gió

Các cấp trong bảng trên đo theo thang sức gió Beaufort mở rộng đến cấp 17, mà Việt Nam áp dụng cho xoáy thuận nhiệt đới.7 Điểm cần nhớ là sức gió mạnh nhất của một cơn bão được tính trung bình trong hai phút, chứ không lấy cơn giật ngắn nhất.

Thang bão Saffir-Simpson là một hệ thống phân loại khác, chia bão thành năm cấp theo sức gió kéo dài. Thang này được dùng chính thức cho bão ở Đại Tây Dương cùng bắc Thái Bình Dương phía đông đường đổi ngày quốc tế.6 Theo đó, một cơn bão phải có sức gió kéo dài tối thiểu 119 km/h mới được tính là bão, còn cấp 5 dành cho những cơn bão có gió trên 249 km/h. Từ cấp 3 trở lên, Trung tâm dự báo bão quốc gia Hoa Kỳ xếp vào nhóm bão lớn. Tây Bắc Thái Bình Dương, nơi Champi đang hoạt động, không thuộc phạm vi dùng thang Saffir-Simpson; vùng này có hệ thống phân loại riêng, chủ yếu dựa trên thang Beaufort.

Sự khác nhau nằm ở cách bấm giờ khi đo gió. Cùng một cơn gió ngoài biển, nếu đồng hồ chỉ lấy trung bình trong một phút theo cách của Mỹ, con số sẽ bắt được cả những cơn giật ngắn rất mạnh; nếu lấy trung bình trong mười phút theo khuyến cáo của Tổ chức khí tượng thế giới, kết quả nhỏ hơn hẳn. Việt Nam chọn cách ở giữa, trung bình hai phút. Chính vì thế, một cơn bão duy nhất có thể được các cơ quan khác nhau xếp vào cấp khác nhau.

Champi là ví dụ đang chạy trước mắt. Tin từ các cơ quan nước ngoài gọi đây là cơn bão cấp 5 theo thang Saffir-Simpson, trong khi Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia xếp Champi ở mức cấp 16, giật trên cấp 17. Hai cách gọi ấy mô tả cùng một thực thể, ngoài khơi chẳng có cơn bão thứ hai nào. Trước khi lên cấp cao nhất, Champi từng ở mức bão rất mạnh, rồi được Trung tâm Khí tượng Quốc gia Trung Quốc xếp vào nhóm siêu bão từ tối 17/10.1 Khi đọc tin, người xem nên để ý bản tin do cơ quan nào đưa và cơ quan ấy đo gió trung bình trong bao lâu. Như vậy mới so sánh được cường độ giữa các cơn bão với nhau. Những khái niệm khí tượng đời thường khác cũng được tách bạch theo cách tương tự trên Chuyên mục Học & lớn lên.

Một cột kim loại gắn thiết bị đo gió quay trên nóc nhà bê tông thấp, hàng rào lưới và cây dừa rũ trong gió, trời xám u ám
Ảnh minh họa

Champi mạnh tới đâu

Sau khi quét qua đảo Guam của Mỹ, Champi đã đạt mức siêu bão từ tối 17/10. Đến 13 giờ ngày 18/10, tâm bão cách Philippines khoảng 2.700 km về phía đông. Lúc này cường độ đạt cấp 16 với gió giật trên cấp 17.3

Sáng cùng ngày, theo Cơ quan khí tượng Nhật Bản lúc 9 giờ, tâm bão ở vùng biển phía tây nam đảo Guam, cách Philippines gần 2.000 km về phía đông. Sức gió mạnh nhất gần tâm ở mức cuối cấp 15, tức 166-184 km/h, giật trên cấp 17. Ảnh vệ tinh sáng hôm ấy cho thấy bão đã hình thành mắt bão, hoàn lưu trải rộng hàng trăm km.2 Các con số về khoảng cách giữa các bản tin chênh nhau vài trăm km, do mỗi cơ quan đo ở thời điểm khác nhau.

Cơ quan khí tượng Nhật Bản còn nhận định trong ngày 18/10, Champi có khả năng đạt mức siêu bão với gió 195 km/h, tương đương cấp 16, giật trên cấp 17. Nhiều khả năng bão duy trì gió cấp 15-16 cho tới vùng biển phía đông nam Đài Loan.2 Dự báo này trùng với con đường mà bản tin trong nước vẽ ra: các trung tâm đang nhìn về cùng một kịch bản cường độ.

Đến 3 giờ sáng thứ Hai 19/10, Champi nằm cách phía đông đông nam đảo Luzon của Philippines 1.720 km. Gió mạnh nhất vùng gần tâm đạt 175 km/h, giật tới 215 km/h, bão di chuyển hướng tây tây bắc với tốc độ 25 km/h.1 Trung tâm Khí tượng Quốc gia Trung Quốc ghi nhận lúc 5 giờ sáng 18/10, gió tối đa gần tâm đạt 62 m/s và có thể tăng lên 68 m/s. Mức ấy đủ để Champi trở thành cơn bão mạnh nhất Tây Bắc Thái Bình Dương trong năm nay.

Một chi tiết ít bản tin nào nhắc tới: Champi đã suy yếu nhẹ trong quá trình thay thế thành mắt bão, tức hiện tượng một thành mắt mới hình thành bao quanh thành mắt cũ. Việc này giống như xây một bức tường mới bao lấy tường cũ; trong lúc chuyển đổi, cấu trúc của bão lỏng đi và cường độ giảm. Nhưng khi tường mới hoàn tất, bão dễ lấy lại sức mạnh và tăng lên.1

Vùng gió của Champi rộng hơn mức thông thường. Cơ quan khí tượng Nhật Bản nhận định vùng gió từ cấp 9 trở lên tính từ tâm kéo dài khoảng 150 km, còn gió cấp 7 mở rộng tới khoảng 450 km. Dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho thấy cường độ cấp 16 được duy trì từ ngày 18 đến 20/10. Sau đó bão suy yếu dần còn khoảng cấp 15 từ ngày 21/10 và giữ mức này cho tới khi tới vùng biển phía đông nam Đài Loan.3

Đọc thêm: Bão cuồng phong là gì và vì sao gió 155 km/h đưa bão Champi vào cấp này

Đường đi và gió mạnh trên biển

Champi di chuyển chủ yếu theo hướng tây tây bắc với tốc độ trung bình khoảng 20 km/h, hướng về phía đảo Đài Loan. Sau khi quét qua đảo Guam, cơn bão lên bão cấp 5 ở Tây Thái Bình Dương và tiến về Đài Loan cùng Đông Nam Trung Quốc vào cuối tuần, đúng với đường đi mà các trung tâm dự báo theo dõi. Chính vì thế, các trung tâm của Việt Nam, Nhật Bản, Trung Quốc và Mỹ đồng nhất nhận định khoảng ngày 23/10 Champi đổ bộ vào khu vực đảo Đài Loan.3 Xác suất bão ảnh hưởng tới Đài Loan và các tỉnh ven biển Trung Quốc lên tới 80-90%, trong khi kịch bản rẽ vào Biển Đông chỉ khoảng 10-20%.

Tuy vậy, quỹ đạo cuối cùng vẫn chưa chốt.

Theo Trung tâm Khí tượng Quốc gia Trung Quốc, khoảng thời gian 21-22/10 là thời điểm quyết định.1 Nếu vùng áp cao cận nhiệt giữ thế mạnh, bão tiếp tục đi về phía tây; còn nếu vùng áp cao này lắng xuống, bão dễ rẽ lên bắc sớm và hướng về Nhật Bản. Đường đi của những cơn bão lớn thường phụ thuộc vào áp cao này, nên các bản tin phải cập nhật liên tục.

Ở Philippines, trình tự thời gian được cơ quan khí tượng nước này nêu khá rõ. Champi dự kiến lấy lại cường độ siêu bão trước khi tiến vào Vùng trách nhiệm Philippines vào thứ Ba 20/10, được đặt tên nội địa là Rosal. Bão duy trì mức siêu bão đến thứ Năm 22/10, rồi suy yếu thành bão thường khi gần cực bắc đảo Luzon.1 Sau đó, cơn bão có khả năng đổ bộ vào Đài Loan vào thứ Sáu 23/10 và rời Vùng trách nhiệm Philippines vào thứ Bảy 24/10. Ghép các mốc này lại, người đọc thấy cơn bão đi suốt gần một tuần, từ biển Philippines tới cửa Đài Loan.

Dù tâm bão ít khả năng vào Biển Đông, hoàn lưu của Champi vẫn khiến gió mạnh lên ở phía Bắc Biển Đông.3 Khoảng ngày 21/10, hoàn lưu phía tây gây gió mạnh cấp 6 ở vùng Đông Bắc Biển Đông; các ngày 23-24/10, gió Đông Bắc phía Bắc Biển Đông mạnh cấp 6-7, giật cấp 9-10, sóng cao 3-5 m, biển động mạnh. Thử hình dung một tàu cá đang hoạt động ở vùng biển ấy vào cuối tuần đó: tâm bão còn cách hàng nghìn km, nhưng tàu vẫn gặp sóng cao vì nằm trọn trong vùng gió mạnh cấp 6-7.

Một người đàn ông áo sáng đứng bên thuyền gỗ trên cát, tay nắm bó dây cuộn, sau lưng là thuyền
Ảnh minh họa

Người dân cần chuẩn bị gì

Hiện chưa có thông tin chính thức về khuyến nghị phòng chống riêng cho người dân Việt Nam đối với Champi, bởi xác suất cơn bão vào Biển Đông rất thấp. Điều đang có là hướng dẫn chung cho tình trạng gió mạnh trên biển. Trước đây, cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai đã đề nghị các tỉnh ven biển theo dõi sát diễn biến gió mạnh.4 Các tỉnh này thông báo cho thuyền trưởng và chủ tàu để chủ động tránh, duy trì liên lạc giữa bờ và tàu, đồng thời chuẩn bị lực lượng cứu hộ cứu nạn.

Với ngư dân, cách chuẩn bị nằm ở mấy việc rất đời: cập nhật bản tin chính thức của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia thay vì tin đồn trên mạng xã hội, kiểm tra liên lạc giữa bờ và tàu, chọn trước vùng trú ẩn nếu kế hoạch đánh bắt trùng với các ngày 23-24/10. Ví dụ, một chủ tàu ngoài khơi Bắc Bộ có thể nhắc thuyền trưởng theo dõi bản tin mỗi ngày và chủ động tìm nơi trú ẩn trước ngày 23/10, khi sóng biển phía Bắc dự báo lên cao 3-5 m.

Cả nước cũng đang bước vào giai đoạn cuối của mùa bão. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông và đổ bộ vào đất liền có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm.3 Champi là lời nhắc rằng những cơn bão mạnh nhất mùa này không nhất thiết phải vào Biển Đông mới gây nguy hiểm. Gió mạnh và sóng cao từ hoàn lưu của nó vẫn chạm tới ngư trường của ngư dân ta, cách tâm bão hàng nghìn km.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Đọc tiếp

Chủ đề

Công cụ liên quan

Ban Học & lớn lên

Cách Góc đọc làm việc

chucmungnammoi.com