Kinh nghiệm săn mây Y Tý: dậy từ 5h sáng, leo 16km lên nóc nhà 2.860m

Muốn có biển mây đẹp, bạn phải chọn đúng mùa từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Chọn đúng điểm cao như Lảo Thẩn hay Ngải Thầu. Và chuẩn bị đủ từ tàu đêm, xe máy đến giấy tờ khai báo tạm trú ở đồn biên phòng. Ba việc ấy là cốt lõi của mọi kinh nghiệm săn mây Y Tý.

Y Tý là xã vùng cao sát biên giới thuộc Bát Xát, tỉnh Lào Cai, cách Hà Nội khoảng 360km và cách thành phố Lào Cai khoảng 80km. Nơi đây là quê hương của đồng bào Hà Nhì với những ngôi nhà trình tường mát mùa hè, ấm mùa đông. Đây cũng là dải đất gắn với cột mốc 92 ở Lũng Pô, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt.

Hãy hình dung một nhóm bạn lần đầu lên vùng biên giới này vào dịp cuối tuần. Nếu bỏ qua khung giờ vàng và thủ tục khai báo tạm trú, chuyến đi dễ hụt mây ngay trong sáng đầu tiên. Muốn không hụt, bạn phải chuẩn bị cả một chuỗi, từ chỗ nghỉ đến trang phục giữ ấm, chứ không thể bốc đồng lên đường. Kinh nghiệm săn mây Y Tý vì thế bắt đầu từ việc hiểu mùa mây, chứ không phải từ việc đặt vé.

Kinh nghiệm chọn mùa săn mây

Thời điểm mây đẹp nhất là từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau, khi trời khô, trong và se lạnh, mây xuất hiện dày đặc. Nguyên do nằm ở địa hình và khí hậu: Y Tý nằm cao, nhiệt độ ban đêm hạ thấp khiến hơi nước ngưng tụ thành sương mù phủ kín rừng núi. Mặt trời lên, lớp sương ấy chưa kịp tan đã trôi thành từng dải trắng luồn qua sườn đồi, tạo thành biển mây mênh mông.

Trong ngày, khoảng 5h30 đến 7h30 sáng là lúc lý tưởng nhất, khi mây chưa tan và nắng vừa ló rạng. Bình minh và hoàng hôn cũng là hai khoảng thời gian đẹp nhất, khi nhiệt độ hạ thấp, sương mây phủ kín rừng núi.

Nghĩa là bạn phải dậy từ lúc trời còn tối.

Vì thế nhiều homestay ở Y Tý nằm sát các điểm cao, để khách mở cửa ra là thấy mây. Muốn dễ gặp mây, nên chọn ngày trời quang, độ ẩm cao và lạnh, đồng thời theo dõi dự báo thời tiết kỹ trước khi đi. Đây là việc nên làm trước cả khi đặt vé tàu, vì một đợt mưa lớn có thể khiến cả ba ngày ở Y Tý chỉ toàn mù xám. Dù vậy, thời tiết Y Tý khó đoán trước, mây lúc đến lúc đi không báo trước nên không phải ai cũng may mắn chạm được vào mây.

Cách chia mùa cho người bận rộn cũng đơn giản. Cuối tháng 8, đầu tháng 9 là mùa lúa chín, Y Tý có ruộng bậc thang vàng óng ả xen lẫn biển mây trắng, rất đẹp để chụp ảnh. Sang tháng 5 tới cuối tháng 6 là thời kỳ đổ ải, ruộng bậc thang tràn nước soi bóng trời, cảnh khác hẳn mùa lúa chín nhưng đường sá ướt hơn. Còn ai nhắm tới việc leo núi ngắm mây, thời gian hợp lý nhất là từ tháng 9 đến tháng 11, vì trời ít mưa, trong xanh, mây nhiều và bồng bềnh hơn.

Riêng Ngải Thầu cao 2.300m, từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, tùy thời điểm mà hình dáng biển mây khác nhau. Tuy nhiên, mùa đẹp cũng là lúc khách đông và phòng khan hiếm hơn, nên đặt chỗ sớm.

Hai cung đường lên Y Tý

Từ Hà Nội, cách phổ biến nhất là đi tàu hỏa hoặc xe giường nằm lên Lào Cai, sau đó thuê xe máy đi tiếp lên Y Tý. Tàu đêm Hà Nội - Lào Cai gồm các mác SP1 (21h35 đi, 5h25 hôm sau đến), SP3 (22h00 đi, 5h55 đến) và SP7 (22h40 đi, 6h40 đến), thời gian di chuyển khoảng 8 tiếng cho quãng đường gần 300km. Giá vé tùy loại khoang: ghế ngồi cứng khoảng 130.000 đồng, giường nằm khoang 6 của đường sắt khoảng 450.000 đồng, vé toa du lịch từ 500.000 đến 1.400.000 đồng tùy hãng.

Nhiều điểm thuê xe máy ở thành phố Lào Cai đặt gần ga, nên khách đi tàu đêm có thể nhận xe ngay khi xuống sân ga. Mức giá tham khảo khoảng 100.000 đồng cho xe số, 200.000 đồng cho xe ga, 250.000 đồng cho xe côn tại các điểm gần ga. Nên chọn xe số, xe khỏe, phanh tốt, vì đường lên Y Tý có nhiều đoạn cua tay áo và mặt đường ướt.

Từ Lào Cai lên Y Tý có hai cung đường chính.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)} Cung một đi Lào Cai - Bát Xát - Trình Tường - Lũng Pô - A Mú Sung - A Lù - Ngải Thầu - Y Tý, khá đẹp và dễ đi, được đa số dân phượt chọn. Cung hai đi Lào Cai - Sa Pa - Mường Hum - Dền Sáng - Y Tý, nhiều cua nguy hiểm và trơn trượt, không phù hợp tay lái chưa vững. Người mới chạy đèo nên đi theo cung một: đường dễ hơn, và trên đường còn dừng được ở Lũng Pô.

Hiện đường lên Y Tý đã dễ đi hơn xưa nhiều, xe gầm cao là hợp nhất; xe gầm thấp vẫn lên được nhưng vất vả hơn, vì vài đoạn đang sửa chữa, rải đá dăm.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)} Riêng chặng từ A Lù vào trung tâm Y Tý quanh co, dốc cao, dễ gây say xe. Người dễ say nên chuẩn bị sẵn thuốc và ngồi ghế trước. Kinh nghiệm săn mây Y Tý của đa số dân phượt là đi cung một, còn cung hai chỉ dành cho tay lái vững đã quen đường.

Điểm ngắm mây nổi bật

Đỉnh Lảo Thẩn cao 2.860m thuộc thôn Phìn Hồ là “nóc nhà Y Tý”, vừa được xếp hạng danh lam thắng cảnh cấp tỉnh theo Quyết định 3386/QĐ-UBND ngày 17/12/2024 của UBND tỉnh Lào Cai. Leo Lảo Thẩn phải đi quãng đường dài 16km, mất gần 6 tiếng; có thể leo buổi chiều, ngủ lại trên đỉnh để sáng hôm sau đón bình minh và ngắm mây bay dưới chân. Nhóm muốn chinh phục đỉnh này thường khởi hành buổi chiều, dựng lều trên đỉnh, sáng hôm sau thức dậy trong biển mây trắng. Từ tháng 9 đến tháng 11 là mùa leo đẹp nhất.

Gần hơn và dễ hơn là Ngải Thầu với ruộng bậc thang uốn lượn quanh sườn núi.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)} Từ Ngải Thầu, di chuyển thêm khoảng 4km lên bản trên cao mới là nơi tha hồ ngắm mây và chụp ảnh. Ngải Thầu Thượng cũng là điểm nghỉ hợp lý cho ai muốn dậy sớm mà không phải chạy xe đường dài lúc trời tối.

Choản Thèn, nghĩa là “công viên trẻ thơ”, là điểm ngắm lúa, săn mây gần trung tâm xã Y Tý nhất, có bãi đất rộng với hai cây tình yêu nổi tiếng để chụp ảnh. Thung lũng Thề Pả và A Lù cũng nằm trong nhóm điểm săn mây đẹp của vùng này.

Với người có sức khỏe và nhiều thời gian, đỉnh Ky Quan San cao 3.046m là đỉnh núi cao thứ tư đã được khám phá ở Việt Nam, sau Fansipan, Pu Si Lung và Pu Ta Leng, nằm trên ranh giới giữa Lào Cai và Lai Châu.^{22 Ky Quan San (Wikipedia)} Chinh phục Ky Quan San thường phải mất 3 ngày 2 đêm. Cách lên dễ nhất là từ hướng Lào Cai: đi ô tô hoặc xe máy qua trung tâm xã Mường Hum, tập kết ở xã Dền Sáng, theo ngòi Tà Lơi lên đỉnh Muối cao 2.840m rồi lên đỉnh chính.

Một chi tiết dễ nhầm: tên đúng của đỉnh là Ky Quan San, phiên âm tiếng bản địa của Kê Quan Sơn, nghĩa là Núi Mào Gà. Đến năm 2019, bia đỉnh mang tên đúng này được mang lên thay bia cũ mang tên Bạch Mộc Lương Tử.

Giấy tờ và chỗ nghỉ

Nhiều bài kinh nghiệm bỏ sót một thủ tục: Y Tý nằm dọc biên giới, du khách phải mang giấy tờ tùy thân đến đồn biên phòng khai báo tạm trú, được lưu trú trong vòng 2–3 ngày. Chuyến đi vì thế cần mang căn cước công dân hoặc hộ chiếu bên mình. Nếu đi nhóm, nên cử một người làm thủ tục cho cả nhóm ngay khi đến để khỏi mất thời gian sáng hôm sau.

Về chỗ nghỉ, dịch vụ lưu trú ở Y Tý còn hạn chế, nên đặt phòng trước ít nhất 1 tháng vào mùa cao điểm. Giá phòng giữa lòng ruộng bậc thang Y Tý dao động từ 500.000 đến 750.000 đồng mỗi phòng.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)}

Nên nghỉ gần các điểm săn mây như Dền Sáng, Ngải Thầu Thượng hoặc Choản Thèn để dễ di chuyển từ sáng sớm, thay vì ngủ ở trung tâm xã rồi phải chạy xe hàng chục cây số trong mù. Các homestay ngắm mây ở đây khá đa dạng, từ Y Tý Clouds, Y Tý Farmstay, A Hờ Homestay, Xá Hà Nhì, Lảo Thẩn Homestay đến nhà cô Si, đủ cho nhóm đông hay người đi một mình. Đây cũng là một phần kinh nghiệm săn mây Y Tý mà người mới hay xem nhẹ: chỗ nghỉ quyết định bạn có kịp mặt trời mọc hay không.

Ẩm thực vùng Hà Nhì

Sáng sớm săn mây xong, bữa ăn nóng là phần thưởng cho cái lạnh buốt của vùng cao. Đặc sản Y Tý nên thử gồm gà đen nướng, lẩu hoặc luộc chấm muối tiêu, lợn cắp nách, thắng cố, bia Hà Nhì và nấm hương.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)} Một nồi lẩu gà đen khoảng 950.000 đồng cho 6 người, lẩu cá tầm 1,2 triệu đồng.¹ Nhóm đông góp vào vừa no vừa ấm.

Chợ phiên Y Tý họp vào thứ Bảy hàng tuần, là nơi đồng bào Hà Nhì, H'Mông, Dao tụ hội, buôn bán nông sản như thảo quả, mật ong rừng, ngô, rau rừng.^{11 48 giờ săn mây, ngắm lúa, ăn gà ở Y Tý (tienphong.vn)} Ai sắp xếp được lịch nên để chuyến đi rơi vào cuối tuần, vừa săn mây vừa đi chợ.

Giữ ấm và an toàn

Nhiệt độ sáng sớm ở Y Tý xuống rất thấp, mùa đông có lúc xuống tới âm độ C, cần mang áo khoác dày, mũ len, khăn quàng, găng tay. Người đi một mình mà quên găng tay sẽ hiểu tay tê cứng đến mức không bấm máy được ngay lúc mây đẹp nhất trong ngày.

Săn mây bắt đầu rất sớm nên mang theo đồ ăn nhẹ, nước ấm hoặc trà gừng, vì các hàng quán có thể chưa mở cửa. Sạc đầy điện thoại, máy ảnh, flycam và mang pin dự phòng để chụp biển mây.

Đường lên các điểm ngắm ướt và sương dày, như đã nói ở phần cung đường, nên giữ tốc độ thấp và phanh tốt; đi nhóm đông nên chọn xe số hoặc xe bán tải. Ai hay ngã xe nên mang găng tay dày và bọc gối để tránh trầy xước trên đường.

Ứng xử nơi bản làng

Y Tý là nơi sinh sống của đồng bào Hà Nhì với văn hóa độc đáo và những ngôi nhà trình tường đặc trưng. Trước khi vào nhà trình tường ở các bản Lao Chải 1 và Lao Chải 2, nơi có những ngôi nhà đẹp nhất của người Hà Nhì, khách nên chào hỏi và xin phép chủ nhà trước khi chụp ảnh. Trẻ em và người dân địa phương cũng cần được hỏi phép trước khi lên ảnh, và rác mang theo mang về.

Trên đường lên có thể ghé Lũng Pô ngắm cột mốc 92. Cầu Thiên Sinh cách trung tâm Y Tý khoảng 10km, dài 1m, phân định ranh giới Việt - Trung. Hai mốc nhỏ ấy nhắc rằng chuyến săn mây này đi qua dải đất biên giới thiêng liêng của đất nước.

Còn ở Choản Thèn, gần trung tâm xã nhất, bãi đất rộng với hai cây tình yêu nổi tiếng là nơi nhiều người chọn làm khung ảnh kết thúc chuyến đi. Đứng đó nhìn xuống thung lũng, mây vẫn trôi đều như mỗi sáng. Ai đã dậy từ 5h sáng sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là vùng đất của mây.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Đi Y Tý có bị kiểm tra giấy tờ dọc đường không?

Có, vì Y Tý nằm sát biên giới, lực lượng biên phòng có thể kiểm tra giấy tờ ở các chốt dọc đường, nhất là đoạn gần Lũng Pô và trung tâm xã. Vì thế căn cước công dân hoặc hộ chiếu nên đeo ở túi áo, không để trong balo cốp xe. Đến nơi, bạn vẫn phải đến đồn biên phòng khai báo tạm trú như thủ tục chung.

Ngủ lều trên đỉnh Lảo Thẩn tốn thêm gì?

Không mất phí tham quan, nhưng bạn phải tự mang lều, túi ngủ chịu lạnh và đồ ăn cho một đêm trên cao, vì trên đỉnh không có dịch vụ. Chuẩn bị này cộng với 16km đường rừng khiến chi phí chính của đêm ngủ lều nằm ở trang bị và sức khỏe, chứ không phải tiền vé. Đổi lại là bình minh và biển mây ngay dưới chân, không phải chạy xe từ xa lúc trời còn tối.