Kinh nghiệm đi máy bay lần đầu cho người mới từ A đến Z

Giấy tờ và thời gian có mặt sân bay: Đảm bảo không bị từ chối lên máy bay

Sân bay có thể từ chối đưa một hành khách lên máy bay chỉ vì thiếu một tờ giấy, và chuyện này xảy ra nhiều hơn người mới bay tưởng. Giấy tờ tùy thân và giờ có mặt là hai việc quyết định chuyến bay đầu tiên suôn sẻ hay tan tành trước khi bước lên cầu thang máy bay.

Một tờ vé đặt xong chưa phải là đã có chỗ ngồi chắc chắn. Hãng chỉ giữ chỗ trong thời gian hạn định; nếu hành khách không làm thủ tục trước giờ đóng quầy, chỗ đó có thể bị bán lại và vé coi như mất, dù đã trả tiền. Vì vậy, việc chuẩn bị giấy tờ và tính giờ di chuyển cần làm ngay sau khi đặt vé, không đợi đến ngày bay.

Giấy tờ cần thiết cho nội địa và quốc tế

Chuyến bay nội địa yêu cầu đơn giản nhất. Người lớn chỉ cần một giấy tờ tùy thân có ảnh và thông tin trùng với tên trên vé, thông dụng nhất là căn cước công dân; giấy phép lái xe cũng được chấp nhận làm giấy tờ bay trong nước. Vé máy bay, dù bản in hay mã đặt chỗ trên điện thoại, nên mở sẵn để soát khi cần. Nhớ kỹ một nguyên tắc: tên trên giấy tờ phải khớp tên trên vé, kể cả dấu chấm hay chữ lót; lệch một ký tự cũng có thể gây rắc rối ở quầy.

Bay quốc tế thì bộ giấy tờ nặng ký hơn hẳn. Hộ chiếu là bắt buộc, và điều người mới hay bỏ qua là thời hạn: hộ chiếu cho chuyến bay quốc tế thường cần còn hạn tối thiểu 6 tháng, tính đến ngày đi. Hộ chiếu còn hạn 3 tháng, nhìn thì tưởng ổn, nhưng hãng bay có thể từ chối làm thủ tục vì nước đến yêu cầu vậy. Sau đó là thị thực, tức visa, giấy phép nhập cảnh do nước đến cấp; một số nước cho người Việt nhập cảnh miễn visa hoặc visa khi đến, số khác bắt buộc xin trước. Nếu không chắc, kiểm tra yêu cầu của nước đến ngay khi lên kế hoạch, vì thời gian chờ xét duyệt thị thực có thể kéo dài hàng tuần.

Nói cách khác, nội địa mang một tờ, quốc tế mang một bộ. Ngoài hộ chiếu và thị thực, những người đi công tác hay được công ty chuẩn bị thêm thư mời từ bên đối tác; khách du lịch tự túc thường chỉ cần hộ chiếu, visa và vé chặng tiếp theo nếu nước đến hỏi. Một thói quen đáng giá là chụp ảnh hoặc scan toàn bộ giấy tờ rồi lưu vào điện thoại và gửi cho người thân ở nhà. Cầm giấy tờ gốc trong túi trước ngực, không bỏ vào vali ký gửi, vì vali có thể chậm trễ hoặc thất lạc còn người thì phải xuất trình giấy tờ liên tục từ quầy thủ tục đến cửa nhập cảnh.

Dù vậy, đừng cầm lộn giấy tờ của người khác trong nhóm đi cùng, chuyện tưởng hài hước nhưng đã có người gặp thật. Mỗi người tự quản giấy tờ của mình, trẻ em thì phụ huynh cầm và xuất trình khi được hỏi. Trước ngày bay, lấy tất cả ra trải trên bàn đối chiếu với vé một lần: tên, số hộ chiếu, ngày hạn. Vài phút kiểm tra ở nhà rẻ hơn nhiều so với đứng chết lặng ở quầy vì hộ chiếu hết hạn.

Giấy tờ và lưu ý khi bay cùng trẻ em

Trẻ em đi máy bay cũng cần giấy tờ riêng, không thể nhét chung vào hồ sơ của người lớn. Với chuyến bay nội địa, trẻ em dưới 12 tuổi phải có giấy khai sinh; trẻ chưa kịp làm giấy khai sinh thì dùng giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp. Đi quốc tế, bé cần hộ chiếu riêng như người lớn, kèm thị thực nếu nước đến yêu cầu. Giấy tờ của bé nên đặt cùng túi với giấy tờ của phụ huynh để xuất trình một lượt ở quầy và cửa an ninh.

Về vé, mức giá theo độ tuổi chia rõ ba bậc. Em bé dưới 2 tuổi chỉ trả bằng 10% giá vé người lớn, chưa gồm thuế phí, và ngồi chung ghế với người lớn. Trẻ từ 2 đến 12 tuổi trả bằng 90% giá vé người lớn, có ghế riêng như người lớn. Trên 12 tuổi thì trả trọn giá 100%, chưa gồm thuế phí. Nhiều người mới bay tưởng em bé đi miễn phí; thực ra vẫn phải mua vé, dù mức thấp, và cần khai báo khi đặt chỗ để hãng sắp xếp.

Bên cạnh giấy tờ và vé, sức khỏe của bé là điều nên chuẩn bị trước. Độ cao khi bay có áp suất thấp, nên cho bé kiểm tra sức khỏe trước chuyến đi, nhất là bé mới ốm dậy hoặc có bệnh về tai mũi họng. Khi máy bay cất cánh và hạ cánh, áp lực thay đổi khiến tai bé đau; cho bé bú hoặc ngậm núm vú giả trong hai thời điểm này giúp giảm áp lực, có thể nhét thêm bông gòn vào tai. Túi xách của phụ huynh nên có sẵn thuốc thường dùng của bé và đồ ăn nhẹ, vì bữa ăn trên chuyến ngắn không phải lúc nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ.

Thời gian có mặt sân bay cho các loại chuyến bay

Đến sân bay muộn là lỗi đắt nhất của người bay lần đầu, vì hãng đóng quầy làm thủ tục đúng giờ, không chờ ai. Mốc chung được khuyên là trước giờ bay ít nhất 2 tiếng với chuyến nội địa và 3 tiếng với chuyến quốc tế. Chuyến quốc tế cần thêm thời gian vì phải làm thủ tục xuất cảnh, kiểm tra hộ chiếu và visa, đôi khi còn khai báo y tế hay hải quan. Với mốc 2 tiếng, hành khách nội địa vẫn có dư thời gian xếp hàng làm thủ tục, qua an ninh và tìm cổng mà không phải chạy.

Có nơi khuyến nghị khắt khe hơn: bay nội địa nên có mặt trước ít nhất 90 phút, quốc tế trước ít nhất 2 tiếng. Hai mốc này không mâu thuẫn với nhau mà phù hợp những người đã quen thủ tục, hành lý gọn, đi sân bay quen. Người lần đầu bay thì nên lấy mốc cao làm chuẩn, vì mọi bước đều lần đầu: tìm quầy của hãng, xếp hàng, đi qua soi chiếu, hỏi đường tới cổng, mỗi khâu đều tốn thời gian hơn dự tính.

Mùa cao điểm lễ Tết thì mọi con số đều phải tăng lên. Trong những dịp này, lời khuyên là đến sớm hơn: khoảng 2 tiếng 30 phút cho chuyến nội địa, còn chuyến quốc tế cũng nên cộng thêm tương ứng. Hàng chờ ở quầy làm thủ tục và cửa an ninh dày gấp nhiều lần ngày thường, bãi xe và đường vào sân bay cũng kẹt, nên khoảng đệm 30 phút đến 1 tiếng chính là phần giữ cho chuyến bay không tuột khỏi tay. Đặt xe đưa đón hay đi phương tiện công cộng cũng nên xuất phát sớm theo, tính cả thời gian kẹt đường ngoài sân bay.

Dù vậy, sớm quá cũng không phải cách hay. Đến sân bay trước giờ bay quá nhiều, hành khách phải ngồi chờ mệt mỏi trong khi hãng chưa mở quầy làm thủ tục, hành lý ký gửi chưa nhận được, quán ăn trong khu chờ thì đắt. Kinh nghiệm đi máy bay lần đầu cho người mới ở khâu này gói gọn một phép tính: lấy mốc khuyến nghị của loại chuyến, cộng thêm 30 phút nếu bay dịp cao điểm hoặc bay cùng trẻ nhỏ, rồi lùi ngược thời gian di chuyển từ nhà tới sân bay. Từ mốc đó đặt lịch xuất phát, ghi vào điện thoại và nhắc báo trước một tiếng. Bên cạnh đó, kiểm tra tin nhắn của hãng vào sáng ngày bay: chuyến có thể đổi giờ cất cánh, và biết sớm giúp điều chỉnh giờ đến sân bay kịp thời.

Trên máy bay và sau khi hạ cánh: an toàn, thoải mái và nhận hành lý

Cửa máy bay vừa khép, chuông báo hiệu vang lên và hành khách bắt đầu được nhắc về dây an toàn. Khoảng một tiếng rưỡi tới vài tiếng trên không mới là phần chính của chuyến đi, và cũng là lúc những chuẩn bị trước đó phát huy tác dụng: cách ngồi, cách uống nước, cách xử lý khi thấy hành lý của mình chưa xuất hiện trên băng chuyền.

Không cần chuẩn bị gì cầu kỳ trước khi lên máy bay. Nắm vài việc cụ thể dưới đây, chuyến đầu tiên sẽ suôn sẻ hơn nhiều so với việc ngồi loay hoay không biết mình nên làm gì.

Khi cất và hạ cánh: thắt dây an toàn và giảm cảm giác ù tai

Trước hết là chuyện ngồi xuống và thắt dây an toàn ngay sau khi tìm được chỗ. Dây thắt ngang hông, siết vừa phải, còn dư một bàn tay là được. Chưa từng thắt kiểu này thì cứ hỏi tiếp viên, họ quen việc lắm vì thắt cho hành khách mới suốt cả ngày. Điều đáng nhớ là dây an toàn không tháo ra cho tới khi máy bay ổn định hoàn toàn, kể cả khi đang ăn uống hay ngủ gật. Máy bay có thể chạm vùng xóc bất ngờ mà người ngồi không nhận trước được.

Giai đoạn cất cánh và hạ cánh là lúc dây bảo hiểm phát huy tác dụng nhiều nhất, và cũng là lúc phải tắt hoặc để chế độ bay cho điện thoại, máy tính bảng theo lời nhắc của tổ lái. Máy bay lao lên hoặc hạ xuống trong vài phút, tai trong không cân bằng được áp suất nên nhiều người thấy tai ù căng, nghe như bịt bông. Cảm giác này bình thường và có cách giảm ngay: nuốt nước bọt liên tục, há miệng ngáp, nhai kẹo cao su, hoặc nhấp một ngụm nước nhỏ từng chút một.

Nếu các cách trên chưa đủ, thủ thuật Valsalva giúp được nhiều người: ngậm mũi, miệng nhắm kín rồi đẩy hơi nhẹ ra như đang xì mũi, áp suất trong tai sẽ cân bằng dần. Làm dịu tay, đừng đẩy mạnh. Với trẻ nhỏ, cách đơn giản nhất là cho bú hoặc cho ngậm núm vú trong lúc máy bay lên xuống, động tác nuốt tự nhiên sẽ kéo nắp ống tai mở ra. Người lớn bị cảm, sổ mũi nên chủ động nhai kẹo cao su sớm ngay từ lúc máy bay bắt đầu lăn. Đừng đợi tới khi tai đã ù đặc mới xử lý, khi đó mất nhiều phút hơn mới hết cảm giác căng.

Trên máy bay: phục vụ, di chuyển và chọn chỗ để đỡ say

Chuyến bay nội địa ngắn một tiếng rưỡi thường chỉ có một bữa ăn nhẹ, còn đường dài được phục vụ hai bữa gồm một bữa chính và một bữa phụ. Thời điểm phát đồ ăn tùy hãng và tùy giờ bay, nên đừng lo việc mình bị bỏ sót; nếu ngủ lúc tiếp viên đi qua, có thể bấm chuông gọi lại xin phần. Uống nước thì thoải mái hơn nhiều, xin bất cứ lúc nào đều được, kèm chăn nếu thấy lạnh. Khoang máy bay khô hơn phòng điều hòa ở mặt đất, nên uống nước đều đặn mỗi giờ một ít thay vì đợi khát mới uống một hơi lớn.

Ngồi một chỗ hàng tiếng khiến người mỏi lưng và chân hơi tê, nhất là với ghế hẹp hạng phổ thông. Không những thế, ngồi bất động quá lâu còn khiến chân phù nhẹ. Cứ đứng dậy đi bộ dọc lối đi mỗi một đến hai tiếng, hoặc tối thiểu là xoay cổ chân, duỗi chân ngay tại chỗ khi không tiện đứng lên. Lần đi lại đầu tiên nên chọn lúc không có xe đẩy đồ ăn, tránh vấp vào khay giữa lối đi hẹp.

Người hay say xe thì chuyện chọn ghế nên tính ngay từ lúc đặt vé. Khu vực gần cánh, khoảng từ hàng mười tới hàng hai mươi, nằm gần trọng tâm của máy bay nên rung lắc ít nhất, dễ chịu hơn hẳn đầu đuôi. Trước giờ cất cánh, ăn nhẹ một chút, tránh bụng đói lả cũng tránh no quá. Trên máy bay thì nhìn ra xa về phía chân trời thay vì cúi xuống đọc sách hay nhìn màn hình gần sát mặt. Say nặng thì nói với tiếp viên sớm, họ có túi nilon và tư thế ngồi giúp đỡ kịp thời.

Sau khi hạ cánh: tìm hành lý, qua nhập cảnh và xử lý khi thất lạc

Máy bay chạm bánh xuống, nhiều người đứng dậy mở hộc đồ ngay, nhưng máy bay còn lăn thêm vài phút và vẫn có thể phanh gấp, nên cứ ngồi tới khi đèn báo dây an toàn tắt hẳn. Xuống máy bay rồi, tuyến nội địa đưa hành khách đi thẳng khu vực lấy đồ; tuyến quốc tế thì phải qua làm thủ tục nhập cảnh trước, phần này chỉ cần đi theo chỉ dẫn và xếp hàng đúng quầy dành cho mình. Ở khu nhập cảnh, chú ý biển báo vì các quầy chia theo đối tượng khác nhau, ví dụ quầy cho người mang hộ chiếu ngoại giao hay quầy cho người bản địa. Đứng nhầm hàng thì mất thời gian chờ và phải dời lại từ đầu.

Khu vực lấy hành lý ký gửi có bảng thông tin ghi số chuyến bay tương ứng với băng chuyền nào, tra theo số chuyến chứ đừng đoán theo băng chuyền gần chỗ mình đứng. Khi chờ, giữ sẵn thẻ hành lý hoặc biên nhận được dán vào thẻ lên máy bay lúc làm thủ tục, đó là bằng chứng đối chiếu khi nhận đồ và là giấy tờ hỗ trợ nếu thất lạc. Hành khách lần đầu dễ quên mất cuống này, trong khi nó chính là thứ cứu cánh khi có sự cố.

Không thấy vali trên băng chuyền dù các kiện đã ngừng trượt ra? Đừng ra khỏi khu vực lấy đồ trước khi xử lý xong, vì ra khỏi cửa rồi thì không thể quay vào lại để khiếu nại. Việc cần làm là khai báo ngay tại quầy hành lý thất lạc của hãng ngay trong nhà ga, xuất trình cuống vé hành lý, mô tả vali và để lại thông tin liên lạc. Khai càng sớm, hãng càng dễ truy ngược kiện hàng đang ở đâu trên hệ thống băng chuyền.

Với chuyến quốc tế, sau khi nhập cảnh xong còn một việc ít người mới biết: một số nước giới hạn số tiền mặt mang ra khỏi cửa khẩu, vượt mức phải khai báo hải quan. Trước chuyến đi, nên kiểm tra quy định hiện hành của nước đến và nước đi để khai đúng, tránh bị giữ lại ở quầy cuối cùng. Đến đây thì chuyến bay đầu tiên coi như hoàn tất, và những kinh nghiệm đi máy bay lần đầu này sẽ thành phản xạ tự nhiên ở những chuyến sau.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.