Giải trí
Kinh nghiệm chụp ảnh đời thường từ chọn ống kính đến luật chụp người lạ
Nhiếp ảnh gia Eric Kim, người nổi tiếng với các lời khuyên về nhiếp ảnh đường phố, nhấn mạnh phải luôn mang theo một chiếc máy chụp được ảnh trong người vì khoảnh khắc có thể đến bất cứ lúc nào. Kinh nghiệm chụp ảnh không nằm ở thiết bị đắt tiền mà ở cái nhìn sắc bén và sự chuẩn bị đúng cách.
Chụp ảnh đời thường là ghi lại cuộc sống như nó đang diễn ra, rất ít thứ được dàn dựng hay quản lý, và cốt lõi nằm ở tính chân thực của phong cách nhiếp ảnh tài liệu. Đây là thể loại không phân biệt người mới hay chuyên nghiệp, bởi nó không đòi hỏi nhiều về thiết bị mà đòi hỏi cái nhìn sắc bén và sự nhạy cảm với từng khoảnh khắc trôi qua.
Không cần máy ảnh đắt tiền. Một chiếc điện thoại cũ vẫn đủ để lưu lại cảnh quán ăn quen thuộc ở góc phố sắp sửa đổi mặt tiền, hay chiếc xe đạp của ông nội đứng dưới gốc me mỗi buổi chiều. Vì vậy, kinh nghiệm chụp ảnh đời thường nên đi theo một trình tự: biết mình chụp vì gì, chọn đúng công cụ, rèn cách quan sát, nắm bố cục và ánh sáng, rồi hiểu ranh giới pháp lý khi ống kính hướng về người lạ.
Bước 1: Xác định mục tiêu và thiết bị
Trước khi cầm máy, người chụp nên trả lời một câu hỏi đơn giản: mình chụp để làm gì. Có người chụp để giải trí sau giờ làm, có người muốn học một kỹ năng mới, có người xem việc chụp ảnh đời thường như cách chăm sóc bản thân và xây lại nhịp sinh hoạt. Xác định lý do rõ ràng giúp chọn đúng tài nguyên và cách đánh giá tiến bộ, thay vì ôm quá nhiều mục tiêu đến mức không biết bước tiếp theo là gì.
Về công cụ, nguyên tắc là tối giản. Nhiếp ảnh gia Eric Kim khuyên không dùng nhiều hơn một máy ảnh và một ống kính cùng lúc, vì chuyển đổi thiết bị giữa chừng sẽ khiến người chụp lỡ khoảnh khắc quan trọng và mất tập trung vào chủ thể. Một máy DSLR hoặc máy không gương lật với ống kính đa năng là lựa chọn lý tưởng, còn điện thoại cũng khả dụng nếu biết lấy nét chủ thể, chỉnh độ sáng và bật chế độ chống rung.
Nếu dùng máy có thể thay ống, ba tiêu cự phổ biến mỗi ống một tính cách. Ống 35mm góc rộng, nhẹ và nhỏ gọn, khuyến khích người chụp đến gần hành động và đưa nhiều bối cảnh vào ảnh, phù hợp phong cách kín đáo. Ống 50mm được mệnh danh là năm mươi tiện lợi, cho trường nhìn gần nhất với mắt người, dễ cân bằng giữa đối tượng và môi trường. Khẩu độ từ F1.8 trở lên giúp làm mờ hậu cảnh và hoạt động tốt khi trời tối. Ống 85mm giữ khoảng cách giữa người chụp và đối tượng mà không mất bối cảnh, hữu ích khi chụp từ trên cao hay từ bên kia đường.
Người mới chọn ống 50mm F1.8 là hợp lý: nhẹ, giá dễ chịu, chụp được cảnh gần giống mắt người thấy và vẫn không bó tay khi trời tối. Dù chọn công cụ nào, cần thuộc máy, ống kính và các cài đặt từ trong ra ngoài trước khi ra đường; nhiều người chụp đường phố dùng chế độ ưu tiên khẩu độ kèm ISO tự động để có tốc độ nhanh, bắt được khoảnh khắc chớp nhoáng.
Bước 2: Quan sát và chờ khoảnh khắc
Kinh nghiệm chụp ảnh đời thường quý nhất nằm ở cách di chuyển. Khi đi bộ tìm góc chụp, cứ mỗi vài chục mét nên dừng lại vài phút, quan sát từng chi tiết trước khi bước tiếp. Vừa đi vừa nhìn thì không kịp giơ máy, và khoảnh khắc vuột mất là chuyện thường ngày.
Thử hình dung một góc phố trong năm phút. Dần dần người đứng đó nhận ra một cụ già bán vé số có nhịp điệu riêng mỗi lần khách đến: tay xếp vé theo thứ tự, đầu hơi cúi xuống rồi ngẩng lên chào. Nhịp điệu ấy chỉ hiện ra với người chịu đứng yên, và đó chính là khoảnh khắc đáng chụp.
Nguyên tắc số một khi chụp người trong đời sống là giữ sự tự nhiên cho chủ thể và khung cảnh, vì sự sắp đặt hay can thiệp dễ khiến bức ảnh gượng gạo, mất ý nghĩa. Trong khi đó, đừng tiếc số lần bấm nút: chụp càng nhiều ảnh tồi có thể là con đường nhanh nhất đến một bức ảnh ưng ý, và một khung hình tưởng chừng không có gì lúc chụp lại mang hiệu quả bất ngờ khi xem lại.
Còn một cách khác đáng thử: chụp từ bên trong qua cửa sổ khi thế giới bên ngoài trôi qua. Cách này hiệu quả ở nơi đông người qua lại, tuy cần xử lý vấn đề phản xạ trên kính và ánh sáng. Với cùng một tình huống, nên thử nhiều góc khác nhau, vì việc gối hình, chồng hình tiềm ẩn những hiệu ứng thú vị mà chỉ phát hiện được khi xem lại.
Bước 3: Bố cục, ánh sáng và tạo dáng
Bố cục là việc dễ áp dụng nhất ngay hôm nay. Với điện thoại, bật chế độ khung lưới để màn hình chia thành chín phần, rồi đặt chủ thể vào điểm giao nhau của hai đường thẳng theo quy tắc một phần ba. Tuyệt đối không đặt chủ thể vào giữa khung hình, vì cách đặt này khiến ảnh trông rất xấu.1
Ánh sáng quyết định thành bại của bức ảnh. Người chụp cần phân biệt các loại ánh sáng: thuận, xiên, ngược, ánh sáng cửa sổ và đèn.1 Với ảnh chân dung đời thường, chụp ngược sáng hoặc dùng ánh sáng xiên thường cho kết quả đẹp hơn, còn ánh sáng gắt giữa trưa dễ làm lộ nhược điểm của người được chụp, nên che bớt hoặc làm dịu. Buổi sáng sớm và chiều muộn cho ánh sáng mềm mại, là hai khung giờ đáng ưu tiên.
Ban đêm là thời điểm nhiều cảm xúc hơn ban ngày với cùng một cảnh. Tốt nhất không dùng đèn flash mà tận dụng ánh sáng từ cửa hàng, đèn đường; khi cần, tăng ISO cao, máy đời mới chịu được mức 1600 đến 3200 mà ảnh vẫn nét. Điểm cần nhớ là chỉnh phơi sáng cho đúng ngay lúc chụp, thay vì trông cậy vào hậu kỳ.
Khi chụp người thân hay bạn bè, những người không quen tạo dáng trước ống kính, tư thế ngồi dễ đẹp hơn tư thế đứng. Cách ngồi chuẩn là thẳng lưng, không tựa ra sau ghế, mặt ngẩng cao để không lộ nọng cằm, và ngồi chéo người để tạo đường cong mềm mại.1 Một buổi chiều chụp mẹ ngồi bên cửa sổ với ánh sáng xiên sẽ cho tấm ảnh ấm hơn nhiều so với bức chân dung đứng ngay ngắn giữa phòng.
Bước 4: Ranh giới khi chụp người lạ
Nhiều bài hướng dẫn bỏ qua phần này, dù nó quan trọng nhất khi ống kính hướng ra đường. Pháp luật Việt Nam quy định rõ về quyền hình ảnh. Theo khoản 1, khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được người đó đồng ý. Dùng hình ảnh vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.2
Điều 32 cũng cho phép sử dụng hình ảnh người khác mà không cần đồng ý trong hai trường hợp: vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, hoặc hình ảnh lấy từ các hoạt động công cộng như hội nghị, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật mà không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người trong ảnh. Song song đó, khoản 1, 2 Điều 38 cùng bộ luật khẳng định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình là bất khả xâm phạm. Việc thu thập, lưu giữ, công khai thông tin liên đến đời sống riêng tư phải được người đó đồng ý.2
Luật gia Phạm Văn Chung thuộc Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi cho biết hành vi chụp lén, chụp trộm người khác được xem là vi phạm pháp luật. Người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính và phải bồi thường dân sự nếu danh dự, nhân phẩm, uy tín của nạn nhân bị xâm phạm.2 Ngoài pháp lý còn có chuyện đạo đức: không nên chụp người đang đau đớn hay người ở bất lợi, chẳng hạn người vô gia cư, mà không hỏi ý kiến, vì hành vi đó có thể bị coi là bóc lột. Chụp trẻ em thì bắt buộc phải có sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Trên thực tế, cách xử sự khéo léo quan trọng không kém luật lệ. Nếu bị đối tượng nhận ra, hãy nói sự thật rằng mình đang tìm vẻ đẹp quanh mình; nếu người kia phản đối, đề nghị xóa ảnh. Một người bán hàng rong nhìn thấy ống kính hướng về mình sẽ dễ nở nụ cười hơn nếu người cầm máy mỉm cười trước, giải thích mình đang lưu lại vẻ đẹp phố thị và xin phép chụp tiếp.
Lỗi người mới hay mắc khi chụp ảnh đời thường
Lỗi đầu tiên và phổ biến nhất là dành quá nhiều thời gian cho các trang web về máy ảnh. Thiết bị chỉ là phương tiện, và lời khuyên thẳng thắn nhất là cầm máy bước ra ngoài. Người mới mua ống tele dài để chụp người lạ từ xa thường nhận hai cái giá: ảnh xa lạnh, thiếu cảm xúc, và bản thân trông giống thợ săn ảnh trong mắt người xung quanh. Muốn chụp từ xa để lấy can đảm lúc mới bắt đầu thì được, nhưng tránh lạm dụng.
Ở khâu kỹ thuật, sai lầm hay gặp là xử lý ảnh chụp ISO cao quá nhiều trong hậu kỳ, khiến nhiễu trở nên tồi tệ hơn. Cách đúng là chỉnh phơi sáng cho chuẩn ngay khi bấm máy; nhiễu hạt nhẹ không làm ảnh kém đi. Ở khâu chỉnh màu, không nên ghép mảng đen trắng tạo từ phần mềm với mảng màu nguyên gốc trong cùng một bức ảnh, vì làm ảnh rối và mất tính chân thực.
Cuối cùng là chuyện tâm lý. Đừng đăng những bức ảnh mình thấy tồi lên mạng, vì dễ khiến người chụp nhụt chí; cũng đừng quá lo khi bị góp ý gay gắt trên mạng xã hội. Con đường rèn kinh nghiệm chụp ảnh dài, và người giữ được niềm vui mới đi xa được, bởi sự lạc quan của người cầm máy chính là thứ khiến bức hình tươi mới và có ý nghĩa hơn.
Dấu hiệu cần điều chỉnh
Có những lúc nên dừng lại hoặc đổi hướng. Nguyên tắc bất biến: không bao giờ mạo hiểm sức khỏe hay an toàn của bản thân vì một bức ảnh, vì điều đó có thể gây nguy hiểm cả cho người đến giúp mình. Nếu bị phản đối liên tục khi chụp người ở một khu vực nào đó, hãy chuyển sang chụp cảnh không người; ảnh đời thường không nhất thiết phải có người, một bàn tay, một ánh mắt hay một mảnh trang phục chụp cận cảnh cũng thể hiện ý tưởng rõ và mạnh hơn.
Về chủ đề, nên thử ít nhất hai đến bốn tuần để biết thể loại này có hợp với nhịp sống và sở thích của mình hay không; nếu qua khoảng thời gian ấy vẫn thấy gò bó, đó là dấu hiệu nên thu hẹp phạm vi. Giả sử sau hai đến bốn tuần chụp đủ thứ, người chụp nhận ra mình thích nhất góc chợ buổi sớm, thì cứ theo đuổi riêng góc đó. Một chủ đề hẹp nhưng đi sâu luôn cho ra ảnh tốt hơn một chủ đề rộng mà lan man.
Đi xa hơn với thói quen
Để giữ thói quen lâu dài, kinh nghiệm chụp ảnh đời thường hiệu quả nhất là xem việc chụp như một kế hoạch thực hành với lịch linh hoạt nhưng có điểm kiểm tra rõ, vì lịch quá cứng dễ bị bỏ rơi. Trong thời gian thử nghiệm, không cần chuẩn bị nhiều công cụ, chỉ cần công cụ phục vụ việc thực hành.
Chụp ảnh đời thường còn là hoạt động kết nối. Một nhóm bạn hẹn nhau cuối tháng đi chụp cùng một con phố, rồi ngồi cà phê so ảnh, sẽ thấy mỗi người bắt được một góc nhìn khác nhau của cùng một con đường. Gia đình, nhóm bạn hay một cộng đồng nhỏ đủ để biến việc chụp thành buổi chơi có ý nghĩa.
Khi đã quen tay và muốn nâng cấp, có thể thử làm bộ ảnh đôi theo một ý tưởng chủ đề, tức là xác định ý tưởng trước vì nó quyết định trang phục, địa điểm và tạo dáng. Chẳng hạn ý tưởng mối tình thanh xuân dùng đồng phục cấp ba hoặc áo dài với sơ mi trắng, chụp tại trường học hay phố. Ở Đà Lạt, các cụm điểm quen thuộc gồm khu Hòa Bình, cầu Hong Kong, ga Đà Lạt, hồ Xuân Hương và hồ Tuyền Lâm. Chi phí gói chụp ảnh đôi tại đây dao động từ 3 triệu đến 7 triệu đồng, kéo dài vài giờ hoặc cả ngày. Gói thường đã bao gồm trang điểm và trang phục, còn vé cửa và ăn uống tính riêng.
Nếu muốn đọc thêm về phim, nhạc hay các sở thích khác, mục Chuyên mục Giải trí của tạp chí có nhiều bài gợi ý cho cuối tuần. Còn bây giờ, việc nhỏ nhất làm được ngay là nạp pin cho điện thoại, bật khung lưới, và dành mười phút đứng yên ở một góc quen thuộc trên đường về nhà.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- 4 mẹo chụp ảnh chân dung đẹp bằng điện thoại (vnexpress.net) ↩a ↩b ↩c
- Chụp ảnh trộm người khác rồi sử dụng có vi phạm pháp luật? (tuoitre.vn) ↩a ↩b ↩c