Sống & yêu thương
Con học 4 ngày nghỉ 3 ngày, ba ngày ở nhà xếp thế nào cho đáng
Chiều 28-2-2020, Chủ tịch UBND TP Hà Nội quyết định cho học sinh trường công lập nghỉ học đến hết 8-3-2020, và câu hỏi con ở nhà làm gì bỗng trở nên cấp thiết với cha mẹ Việt.
Học 4 ngày nghỉ 3 ngày là mô hình chưa từng được áp dụng chính thức ở nước ta. Những gì đã diễn ra còn đi theo hướng ngược lại. Một số địa phương cho phép trường dạy 5 ngày mỗi tuần rồi nghỉ thứ Bảy, như Lai Châu, Lào Cai và thành phố Hà Tĩnh; TP Bắc Ninh từng đề xuất thí điểm ở 4 trường THCS là Suối Hoa, Ninh Xá, Vệ An và Nguyễn Đăng Đạo.1 Trong khi đó, nhiều địa phương ở Trung Quốc gần đây lại cho học sinh THPT nghỉ 2 ngày cuối tuần để cân bằng học tập và nghỉ ngơi.
Bất kể theo mô hình nào, cha mẹ vẫn đứng trước cùng một câu hỏi: ngày con không đến lớp sẽ đi theo khung giờ nào.
Câu hỏi ấy từng khiến nhiều gia đình lúng túng. Chiều 28-2-2020, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung quyết định cho học sinh trường công lập nghỉ học đến hết ngày 8-3-2020 để phòng dịch. Từ ngày đó, cha mẹ Việt lần đầu phải đối diện việc con ở nhà cả ngày. Nay vấn đề nóng trở lại từ hướng khác, khi nhiều địa phương bắt đầu tính đến việc giảm số ngày học chính khóa mỗi tuần. Nghe tin trường THCS gần nhà cho con nghỉ thứ Bảy, việc đầu tiên hai vợ chồng nên làm chưa hẳn là tìm lớp học thêm. Hãy ngồi lại bàn xem ngày đó con sẽ làm gì, từ giờ ngủ dậy đến giờ tắt đèn.
Ngày nghỉ không phải ngày trống
Nhiều cha mẹ lo rằng con nghỉ học ở nhà làm gì cũng được, miễn đừng đụng đến điện thoại. Nhưng ngày nghỉ không phải ngày trống, nó ảnh hưởng trực tiếp đến hai thứ quyết định kết quả học tập: giấc ngủ và tinh thần.
Trẻ từ 6 đến 17 tuổi được khuyến nghị ngủ đủ 9 giờ mỗi đêm, nhưng hơn 52% trẻ trong độ tuổi này ngủ ít hơn mức khuyến nghị.6 Con số ấy giải thích một phần vì sao nhiều em đến lớp đầu tuần uể oải. Theo nghiên cứu trình bày tại Hội nghị Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2019, nhóm trẻ ngủ đủ giấc có khả năng tò mò, tiếp nhận thông tin và kỹ năng mới cao hơn 44% so với trẻ thiếu ngủ. Nhóm ngủ đủ giấc cũng hoàn thành bài tập về nhà cao hơn 33% và quan tâm đến việc học ở trường cao hơn 28%.6 Cùng một bài toán, đứa ngủ đủ và đứa thức khuya giải với hai tốc độ khác nhau.
Hệ quả của thiếu ngủ còn nặng hơn thế. Với học sinh trung học, nhóm ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm có nguy cơ trầm cảm, nghĩ đến việc tự làm hại bản thân cao gấp 3 lần bạn đồng trang lứa ngủ đủ 8 tiếng.6 Đây là con số cần cha mẹ đọc kỹ, nhất là khi con bước vào tuổi thi, áp lực học thêm dồn dập. Để con ngủ ngon, cha mẹ nên giới hạn thời gian dùng điện thoại, lần cuối dùng cách giờ ngủ tối thiểu 1 tiếng, và không đặt tivi hay thiết bị điện tử trong phòng ngủ của trẻ.6 Trẻ em dưới 13 tuổi cũng không nên tiếp cận mạng xã hội và thiết bị điện tử quá thường xuyên.6 Ba ngày nghỉ, vì thế, nên bắt đầu bằng việc trả lại cho con giấc ngủ mà tuần học đã lấy đi.
Còn về tinh thần, kinh nghiệm từ Trung Quốc đáng để cha mẹ Việt nhìn vào. Trong khảo sát trên diễn đàn Hỏi đáp Hồ Nam về việc cho học sinh THPT nghỉ 2 ngày cuối tuần, hơn 100.000 phụ huynh ủng hộ, còn 74.000 người lo ngại ảnh hưởng thành tích học tập của con. Hai luồng ý gần bằng nhau về số lượng: đây không phải chuyện ai đúng, ai sai. Ông Trữ Triều Huy, nhà nghiên cứu Viện Khoa học Giáo dục Trung Quốc, lý giải rằng học sinh THPT học thêm cả cuối tuần đã vượt ngưỡng thời gian học tập và làm việc bình thường. Điều đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tâm lý và cả quá trình phát triển của các em.
Người trong cuộc thì thấy rõ nhất. Cô Lý, giáo viên THPT ở Phúc Kiến, nhận xét học sinh được nghỉ 2 ngày cuối tuần thì đầu tuần đi học tinh thần phấn chấn hơn hẳn và hiệu quả học tập cải thiện rõ rệt. Cô Dương Xuân Hoa, giáo viên Trường Trung học 20 Bắc Kinh, khuyên học sinh tận dụng cuối tuần theo đuổi sở thích như đi tàu, đến sân bay xem máy bay, thay vì để cả hai ngày bị lấp kín. Con số càng đáng lo khi tỷ lệ trầm cảm ở học sinh THPT Trung Quốc vượt quá 40%. Nghỉ, vì thế, là điều kiện để học tốt hơn.
Ở Việt Nam, giới quản lý giáo dục cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Ông Nghiêm Quý Bình, Hiệu trưởng trường THPT Đông Anh (Hà Nội), cho rằng việc cho học sinh nghỉ thứ Bảy chỉ phù hợp với trường đủ phòng học để sắp xếp học chính khóa cả sáng và chiều. Lý do là phân phối chương trình của Bộ GD&ĐT yêu cầu 29,5 tiết mỗi tuần cho THPT.2 GS Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên chương trình giáo dục phổ thông, nhìn nhận Luật Giáo dục nên để các trường tự quyết việc nghỉ thứ Bảy theo tình hình cụ thể.2 Trường đã học 2 buổi mỗi ngày thì thứ Bảy có thể nghỉ, còn trường 1 buổi mỗi ngày mà nghỉ thì chương trình không đảm bảo.2
Khi học sinh được nghỉ, các trường ở Bắc Ninh không bỏ trống ngày đó mà chủ động bố trí buổi chiều cho hoạt động câu lạc bộ thể thao, năng khiếu, nghệ thuật, đọc sách truyện, rèn kỹ năng sống.1 Cách làm này gợi ý cho cha mẹ: dù theo mô hình học 4 ngày nghỉ 3 ngày hay mới chỉ nghỉ thêm một thứ Bảy, ngày của con cũng cần cấu trúc. Ngày ấy cần có việc thể chất, việc trí tuệ, việc vui, thay vì để con tự xoay xở với chiếc điện thoại. Với cha mẹ, ba ngày nghỉ ấy là dịp để con lấy lại sức, nạp lại hứng thú và học những thứ lớp học không dạy.
Lập thời gian biểu cùng con
Ngày nghỉ của con nên làm gì? Dù mới nghỉ thêm một thứ Bảy hay đã tới mức học 4 ngày nghỉ 3 ngày, câu trả lời đầu tiên vẫn nằm ở cách sắp xếp thời gian biểu cho con. MC Minh Trang, người có bốn con và từng chia sẻ kinh nghiệm dạy con những ngày nghỉ học ở nhà, khuyên cả nhà cùng ngồi suy nghĩ và thống nhất thời gian biểu, khuyến khích thay vì áp đặt, để trẻ học cách tự lập và tự quản lý thời gian. Con được góp tiếng vào khung giờ của mình thì con mới coi đó là việc của con, chứ không phải mệnh lệnh của bố mẹ.
Một bảng thời gian biểu học tập cho trẻ hiệu quả thường đi qua các bước: lên danh sách việc cần làm, thu thập thông tin về lớp học, cân nhắc khung giờ con học hiệu quả nhất, thiết kế bảng ghi ngày và giờ. Sau đó, bảng cần dành chỗ cho quãng học tương đối dài khoảng 2-4 giờ, hoặc 45-60 phút nếu ít thời gian, cùng kế hoạch thư giãn. Các chuyên gia thường khuyên làm việc liên tục 45 phút rồi thư giãn khoảng 15 phút; kết quả học tập sẽ tốt nếu được nghỉ hợp lý giữa chừng.
Với trẻ nhỏ, bảng thời gian biểu cần trực quan hơn cả chữ. Một bé chưa biết chữ có thể có bảng vẽ hình minh họa: mặt trời là giờ thức dậy, bàn chải là giờ đánh răng.3 Cha mẹ đặt đồng hồ ở nơi dễ nhìn, cài chuông báo ở từng mốc thời gian tương ứng từng hoạt động, để chiếc máy nhắc việc thay bố mẹ.3 Trẻ 0-3 tuổi cần bố mẹ thực hiện hoặc nhắc làm theo; trẻ từ 3 tuổi trở lên có thể tự xem và tự thực hiện.3
Nguyên tắc xuyên suốt là xen kẽ hoạt động động và tĩnh, tránh để trẻ hoạt động quá lâu liên tục, vì mỗi độ tuổi duy trì tập trung trong một quãng thời gian khác nhau. Trẻ lớn học online nhiều nên được xen kẽ vận động, nghỉ ngơi, chơi tự do để duy trì hứng thú học tập.3 Bảng biểu cũng nên bổ sung hoạt động kỹ năng sống và sở thích thay vì 100% chỉ học, với các trò chơi giáo dục tư duy cao như ghép hình, cờ vua, cờ ca-rô, vẽ, đan, thêu, may, nấu ăn.3
Để con có động lực, nhiều gia đình coi hoạt động giải trí như phần thưởng: học 45 phút hoàn thành nhiệm vụ thì nhận 15 phút giải trí, lướt mạng xã hội hoặc chơi trò vận động. Não khi đó nhận thông điệp làm việc quan trọng trước rồi mới có phần thưởng.5 Nhà MC Minh Trang thưởng món đồ ăn vặt dưới 10.000 đồng nếu con hoàn thành thời gian biểu 3 ngày liên tiếp; muốn đồ đắt hơn, các con gộp thưởng mua món không quá 40.000 đồng rồi chia nhau. Phạt thì chỉ để nhắc nhở: mỗi lần vi phạm cắt 15 phút giờ xem hoạt hình trong tổng số 30 phút mỗi ngày, không làm con tổn thương.3
Còn về phân bổ thời gian cho việc học, công thức 4U đưa ra một thước đo cụ thể. Theo công thức này, học sinh kém dành khoảng 50% thời gian cho việc gấp mà hướng đến mục tiêu, 30% cho việc gấp nhưng không hướng mục tiêu, 15% cho việc chẳng gấp cũng chẳng hướng mục tiêu.5 Chỉ 5% còn lại dành cho nhóm việc chưa đến lúc nhưng quyết định mục tiêu lâu dài. Bí quyết của học sinh giỏi là dồn 60% vào nhóm cuối, như chuẩn bị bài từ sớm, lên kế hoạch học tập từ trước.5
Học 4 ngày rồi nghỉ 3 ngày, quỹ thời gian rỗi lớn chính là nơi tốt nhất để đầu tư vào nhóm việc chưa đến lúc gấp nhưng hướng về mục tiêu: ôn lại phần yếu, đọc trước bài tuần tới, luyện một kỹ năng mới. Theo đó, con đang kém thì phần lớn thời gian đổ vào việc gấp, con học giỏi thì biết đặt 60% thời gian cho phần chưa gấp mà quyết định kết quả lâu dài. Sau mỗi buổi học, con nên dứt điểm toàn bộ bài tập trong ngày trước khi sang ôn bài cho hôm sau, và việc nào chắc chắn phải làm thì nên bắt tay sớm nhất có thể. Con cũng cần học cách nói không với những điều không quan trọng để biết việc gì cần thực hiện, hoàn thành lúc nào.
Theo hoàn cảnh từng nhà
Không có công thức sắp xếp thời gian biểu cho con nào hợp cho mọi gia đình, vì ba ngày nghỉ trong mô hình học 4 ngày nghỉ 3 ngày phụ thuộc vào ngày làm việc của cha mẹ. Với phụ huynh là công chức, việc con nghỉ thêm ngày cuối tuần được hưởng ứng vì cả nhà có thể lên kế hoạch đi dã ngoại hoặc về quê thăm họ hàng.2 Tuy nhiên, với công nhân lao động ở doanh nghiệp tư nhân, cha mẹ vẫn phải đi làm ngày thứ Bảy nên khó tìm nơi gửi con.2
Một cặp vợ chồng làm công nhân, cả hai đều phải đi làm ngày thứ Bảy, có thể thay nhau gửi con sang nhà bà nội, kèm theo bảng việc con tự làm được để ai trông con cũng biết con cần làm gì. Trong ngày đó, cha mẹ nên đặt nguyên tắc cho từng nhóm hoạt động: việc tĩnh con tự làm được thì con phải tự làm, còn bố mẹ luôn đồng hành, quan sát và chia sẻ cùng con dù không ở cạnh.
Gia đình có điều kiện kinh tế thì lựa chọn rộng hơn.4 Kỳ nghỉ là dịp rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ, trong đó kỹ năng bơi được xem là quan trọng nhất; ngoài ra có thể cho con đi công viên, sở thú tìm hiểu thiên nhiên hoặc về quê nội ngoại để thắt chặt tình cảm gia đình, họ hàng.4 Nhiều đơn vị tổ chức hoạt động hè kiểu trại hè như học kỳ quân đội, trại hè ngoại ngữ chơi mà học, ngày hè trẻ làm nông dân.4 Tuy nhiên, các lựa chọn này kèm điều kiện gia đình có kinh tế khá giả: khóa học bơi dăm trăm nghìn đồng mỗi em, các dạng trại hè lên đến tiền triệu, thậm chí hàng chục triệu đồng.
Còn những gia đình không có điều kiện đi đâu xa thì chơi ngoài vẫn có thể học được nhiều thứ nếu chọn trò chơi phù hợp, ví dụ trò chơi bảng mang tính giáo dục, tư duy cao như ghép hình nhiều mảnh. Cha mẹ cũng nên tăng cường hoạt động theo chủ đề sở thích của con, ví dụ đọc sách và viết cảm nhận, tự tìm kiếm thông tin. Ông Trữ Triều Huy khuyên học sinh dùng cuối tuần để nghỉ cho thật khỏe, đừng làm quá sức, chớ sa đà vào mạng, và nên tham gia hoạt động tình nguyện, xã hội để giao tiếp tốt hơn cùng nhận ra điểm mạnh của mình.
Cuối cùng, việc sắp xếp ngày nghỉ của con nên do chính cha mẹ quyết, dựa trên ba câu hỏi tự đặt: con ngủ đủ chưa, con có khung giờ cho việc hướng mục tiêu chưa, và cả nhà có quỹ thời gian nào cùng nhau không. Trả lời được ba câu đó, ba ngày nghỉ mỗi tuần trong mô hình học 4 ngày nghỉ 3 ngày sẽ không còn là ba ngày trống.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Bắc Ninh thí điểm cho học sinh nghỉ thứ 7 (vtv.vn) ↩a ↩b
- Cho học sinh nghỉ học ngày thứ bẩy: Nên hay không? (dansinh.dantri.com.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- 'Hot mom 4 con' MC Minh Trang mách nước dạy dỗ bầy con những ngày nghỉ học phòng dịch (infonet.vietnamnet.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f
- Ngày nghỉ hè của học sinh (suckhoedoisong.vn) ↩a ↩b ↩c
- Cách sắp xếp thời gian biểu khi học (quantri.donga.edu.vn) ↩a ↩b ↩c
- Tác hại khi trẻ em ngủ không đủ giấc (vinmec.com) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Bộ Giáo dục và Đào tạo (Wikipedia)