Sống & yêu thương
Hơn 20 trò chơi gia đình cho trẻ 3-6 tuổi, ngày 20-30 phút là đủ
Chỉ 20-30 phút mỗi ngày cùng con chơi cũng đủ tạo khác biệt lớn trong mối quan hệ giữa các thành viên, và hơn 20 trò chơi gia đình dưới đây đều không cần dụng cụ đắt tiền cho trẻ 3-6 tuổi.
Với trẻ 3-6 tuổi, một trò chơi gia đình hay không cần đồ chơi đắt tiền. Điều con cần là người lớn chịu ngồi xuống cùng chơi, với luật đơn giản và nhịp điệu lặp lại dễ nhớ.
Trẻ nhỏ học tốt hơn qua hoạt động vui chơi có mục đích; khi ba mẹ cùng chơi, trẻ hứng thú hơn và dễ duy trì chú ý lâu hơn. Người lớn tham gia cùng chơi, thay vì đứng xem hay để con tự chơi, lại quan trọng hơn cả số đồ chơi trong nhà. Danh sách hơn 20 trò dưới đây chia thành bốn nhóm theo cách chơi. Mỗi trò kèm cách tổ chức, độ tuổi nguồn ghi và kỹ năng con học được. Gia đình có thể chọn lọc vài trò, thử trong vài tuần rồi giữ lại những trò con thích nhất.
Trò chơi gia đình vận động cho cả nhà
Nhóm trò vận động của cả nhà phù hợp với trẻ hiếu động, tổ chức được ngay trong phòng khách hoặc ngoài sân, hầu hết không cần mua gì. Ưu điểm của các trò truyền thống này là luật quen thuộc, người lớn dễ hướng dẫn và trẻ mầm non bắt chước theo được ngay từ lượt đầu.
Rồng rắn lên mây là trò không cần dụng cụ, dễ chơi cả trong lẫn ngoài trời. Cả nhà xếp hàng dọc, nắm chặt vai nhau thành đoàn rồng rắn; một người đóng vai thầy thuốc đứng tại chỗ. Đoàn vừa đi vừa đọc đồng dao “Rồng rắn lên mây / Có cây lúc lắc / Hỏi thăm thầy thuốc / Có nhà hay không?”. Sau đó đoàn đối đáp xin khúc rồng. Khi thầy thuốc trả lời “Có”, đoàn rồng tiếp tục đối thoại, rồi thầy thuốc đuổi bắt người cuối hàng. Trò này giúp trẻ rèn phản xạ nhanh và sự gắn bó tay chân với người đứng trước.
Bịt mắt bắt dê bắt đầu bằng oẳn tù tì để chọn người bịt mắt. Người bịt mắt đứng giữa, những người còn lại di chuyển quanh và kêu “be, be” mô phỏng tiếng dê. Luật chuyển vai mỗi nơi ghi một hơi, gia đình chọn cách nào cũng được, miễn là nói rõ trước khi chơi để trẻ không hiểu lẫn. Trò phù hợp trẻ 4-10 tuổi; người bịt mắt dựa vào âm thanh để xác định vị trí nên khả năng phán đoán được kích hoạt. Cần mặt bằng phẳng, sạch và khăn bịt mắt kín để chơi an toàn.
Nhảy lò cò dùng phấn vẽ các ô trên nền nhà hoặc sân. Người chơi lần lượt nhảy qua từng ô theo thứ tự, nhặt vật đánh dấu mà không chạm vạch. Trò phù hợp trẻ 3-8 tuổi, rèn thăng bằng, sự chú tâm và vận động cơ bản. Với con 3-4 tuổi, nên vẽ ô to và ít ô để con dễ hoàn thành từng lần nhảy; như vậy con sẽ giữ được sự chú ý trong lượt chơi ngắn.
Kéo co dành cho trẻ từ 5 tuổi trở lên: chia hai đội số người tương đương, dùng sợi dây thừng dài, kẻ vạch giữa làm mốc. Đội nào kéo được dây qua vạch sẽ thắng. Trò tăng sức khỏe, giúp con phát triển sự phối hợp nhóm và tinh thần đồng đội. Dây phải chắc; trước khi bắt đầu, đánh dấu vị trí chính giữa và kẻ vạch rõ giữa hai đội.
Hai trò nhanh dành cho trẻ mầm non 3-5 tuổi có thể xen giữa các trò dài. Chuyền bóng qua đầu cho các bé ngồi hàng dọc, chuyền bóng từ đầu đến cuối hàng, luyện sự khéo léo và tinh thần tập thể. Tìm bạn theo màu thì người hô “Màu đỏ!”, các bé nhanh chóng tìm bạn mặc áo đỏ để nắm tay, qua đó quan sát và phản xạ nhanh được luyện lên. Cả hai trò có luật gọn, kết thúc trong vài phút, hợp làm trò khởi động.
Trò chơi trẻ nhỏ ngồi yên rèn trí nhớ
Không phải buổi chơi nào cũng cần chạy nhảy. Những ngày mưa hay tối trước giờ ngủ, nhóm trò chơi trẻ nhỏ ngồi yên lại rất hợp, vì vừa rèn ghi nhớ và sự chú ý vừa giúp con bình tĩnh trước giờ đi ngủ.
Điều bố mẹ cần nắm trước là thời lượng. Trẻ mầm non có khoảng thời gian chú ý ngắn, từ 5 đến 15 phút tùy độ tuổi, nên mỗi lượt chơi cần ngắn và cho trẻ nghỉ giải lao thường xuyên. Riêng trẻ 3-4 tuổi, theo tài liệu tâm lý học mầm non, chỉ giữ được sự chú ý khoảng 5-7 phút. Thay vì chơi một mạch dài, bố mẹ nên chia nhỏ nhiệm vụ thành các bước đơn giản, mỗi phần chỉ kéo dài khoảng 10-15 phút. Lượt ngắn, nghỉ giữa chừng, rồi chơi tiếp sẽ giữ được hứng thú của con lâu hơn là ép con ngồi yên nửa tiếng.
Tìm đồ vật biến mất là trò dễ chuẩn bị nhất trong nhóm này. Cho bé quan sát vài đồ vật trên bàn, cùng đọc tên và mô tả màu sắc, hình dáng, công dụng; rồi che khăn, lấy đi một món, yêu cầu bé tìm ra món đã bị giấu. Món bị lấy đi buộc con nhớ lại hình dáng món vừa thấy, và trí nhớ ngắn hạn của trẻ nhỏ vốn dễ nhớ dễ quên, nên chơi thường xuyên sẽ dần cải thiện khả năng ghi nhớ của con.
Cùng nhóm trò tìm kiếm, tìm đồ vật trong nhà chỉ cần bố mẹ giấu một vật ở đâu đó cho con đi tìm, giúp con luyện mắt tinh và ghi nhớ ngắn hạn. Muốn cho vui, có thể thêm gợi ý thú vị hoặc thời gian đếm ngược. Trò này hợp để lấp khoảng trống vài phút trong ngày, không cần chuẩn bị trước và chơi được nhiều lần với vật giấu khác nhau.
Lật hình ghép tranh cần chuẩn bị trước: cắt các cặp thẻ giống nhau, xáo trộn úp xuống mặt bàn. Bé chọn hai thẻ mỗi lượt; nếu giống nhau thì giữ nguyên, khác thì úp xuống, chơi đến khi mở hết các cặp. Trò giúp con quan sát và nhận biết chi tiết. Hiệu quả tăng rõ khi ba mẹ chơi cùng vì có người động viên và hướng dẫn nhẹ nhàng.
Tìm điểm khác nhau chỉ cần hai bức tranh gần giống nhau đặt cạnh nhau, yêu cầu con tìm và giải thích điểm khác.2 Bố mẹ nên in tranh ra giấy thay vì cho xem trên điện thoại, máy tính; muốn tăng độ khó thì chọn tranh có chi tiết nhỏ, đồng màu hoặc giấu kỹ. Yêu cầu con giải thích bằng lời cũng là cách luyện diễn đạt.
Kể chuyện tiếp nối và đọc ghi nhớ nhanh là hai trò chỉ cần lời nói. Trò đọc ghi nhớ: ba mẹ đọc một chuỗi từ ngắn và yêu cầu trẻ nhắc lại, qua đó ghi nhớ và sự chú ý trong thời gian ngắn được rèn lên. Trò kể chuyện tiếp nối: trẻ ghi nhớ thông tin từ người kể trước rồi sáng tạo thêm nội dung mới, giúp con phát triển ngôn ngữ và tư duy sáng tạo. Xếp khối theo mẫu cũng thuộc nhóm này. Trò đòi hỏi trẻ quan sát hình dáng và màu sắc để tạo kết quả giống bản mẫu, phát triển đồng thời sự chú tâm và tư duy hình học.
Hoạt động gia đình sáng tạo và thí nghiệm
Nhóm trò thứ ba dành cho những buổi cuối tuần rảnh rang, khi cả nhà có thời gian chuẩn bị cùng nhau một chút. Các hoạt động gia đình trong nhóm này kích thích sáng tạo, sự tự tin và tinh thần khám phá của con.
Thi làm đầu bếp phù hợp trẻ từ 5 tuổi trở lên: cùng con chuẩn bị món đơn giản như salad, sandwich hoặc bánh quy, có thể chia đội chấm điểm theo hương vị và cách trình bày. Trò khuyến khích trẻ làm việc nhà, rèn sự tỉ mỉ và sáng tạo. Việc con được giao một phần việc trong bữa ăn, dù chỉ là xếp rau hay trang trí bánh, khiến con thấy mình là thành viên thực thụ của bếp.
Đóng kịch phù hợp trẻ 5-11 tuổi: cả nhà chọn một câu chuyện cổ tích quen, chia vai, chuẩn bị trang phục đạo cụ từ đồ có sẵn trong nhà. Trò phát triển giao tiếp, biểu cảm, hợp tác và trí tưởng tượng. Người lớn nên để con tự chọn vai và tự nghĩ lời thoại, phần sáng tạo của con sẽ hiện rõ ở đó.
Bé làm ca sĩ dành cho trẻ 3-5 tuổi: con cầm micro hát bài thiếu nhi quen thuộc, giúp bé tự tin, mạnh dạn thể hiện bản thân. Thổi bong bóng xà phòng cũng cùng lứa tuổi này. Trẻ dùng ống thổi tạo bong bóng và quan sát chúng bay lên, vừa mang tính nghệ thuật vừa thư giãn. Hai trò này hợp cho con nhỏ hơn chưa theo kịp các trò có luật dài.
Với những gia đình thích khám phá, các thí nghiệm khoa học đơn giản tại nhà là lựa chọn đáng thử. Thí nghiệm núi lửa dùng phản ứng giữa baking soda và giấm tạo khí CO2, gây hiệu ứng phun trào như dung nham trên mô hình núi lửa nhân tạo. Ngoài ra có thể làm lốc xoáy trong chai nước bằng hai chai, ống kết nối và nước: lắc mạnh để tạo xoáy, pha phẩm màu cho dễ thấy. Hoặc làm cầu vồng trong chai thủy tinh bằng phẩm màu và các lớp đường có mật độ khác nhau; hoặc đèn dung nham tự chế từ nước, dầu ăn và một viên Alka-seltzer. Trẻ 3-6 tuổi chỉ cần xem và ngạc nhiên là đủ, phần pha trộn nên để người lớn làm.
Vào dịp cả nhà quây quần như Giáng sinh, trò trang trí bánh quy rất hợp: phát cho mỗi người dụng cụ làm bánh, từng thành viên tự sáng tạo trang trí, bình chọn bánh đẹp nhất và trao phần thưởng nhỏ.
Đọc thêm: Tập đoàn Giải trí và Trò chơi Philippines PAGCOR hoạt động ra sao
Truy tìm kho báu và trò đoán
Nhóm trò suy luận khiến con phải động não theo từng đầu mối, phù hợp cho những buổi chiều cả nhà cùng rảnh.
Truy tìm kho báu phù hợp trẻ 4-12 tuổi: cha mẹ giấu một món đồ nhỏ trong nhà, viết vài gợi ý hoặc câu đố dẫn con đi tìm theo từng đầu mối. Trò phát triển suy luận, đọc hiểu và tinh thần khám phá. Với con chưa biết đọc, gợi ý bằng hình vẽ đơn giản vẫn chơi được; con lớn hơn thì mỗi câu đố dẫn đến nơi giấu câu đố tiếp theo.
Thử tài đoán vật phù hợp trẻ 3-8 tuổi và gần như không cần chuẩn bị: đặt vật quen thuộc như trái cây, đồ chơi, cây bút vào túi kín, mỗi người cho tay vào đoán vật gì mà không được nhìn. Trò kích thích giác quan và ngôn ngữ mô tả. Người lớn nên mô tả vật mình sờ trước để con bắt chước cách nói “mềm”, “cứng”, “nhăn nhúm”.
Giải ô chữ dùng câu hỏi về kỷ niệm nhà mình, như tên con vật từng nuôi hay bài hát cả nhà hay hát, vừa gợi nhớ ký ức đẹp vừa gây tò mò cho trẻ nhỏ. Trò này phù hợp buổi tối cả nhà ngồi cùng nhau, và người lớn sẽ bất ngờ khi con nhớ rõ những chuyện tưởng đã quên.
Chọn trò theo độ tuổi
Không phải trò chơi nào trong danh sách cũng hợp ngay với con mình. Cách chọn đơn giản là đối chiếu độ tuổi nguồn ghi với lứa tuổi của con, rồi ưu tiên trò có luật đơn giản nhất. Gia đình có con 3 tuổi nên bắt đầu với Thử tài đoán vật (3-8 tuổi) thay vì Kéo co (5 tuổi trở lên), vì con chưa đủ sức kéo và chưa phối hợp theo đội được. Bịt mắt bắt dê (4-10 tuổi) hợp hơn khi con đã biết giữ mình trong phạm vi chơi.
Thời lượng chú ý cũng là thước đo chọn trò. Trẻ 3-4 tuổi chỉ giữ được sự chú ý khoảng 5-7 phút theo tài liệu tâm lý học mầm non. Với con 3 tuổi, nên ưu tiên các trò có lượt chơi ngắn như Thử tài đoán vật hay chuyền bóng, thay vì các trò nhiều bước như Truy tìm kho báu cần theo dõi nhiều gợi ý liên tiếp. Khi trẻ lớn lên, khả năng hiểu luật phức tạp và hợp tác theo đội thường được cải thiện, nên Kéo co, Thi làm đầu bếp hay Đóng kịch (5-11 tuổi) sẽ vào đúng lúc con 5-6 tuổi. Trẻ mầm non 3-5 tuổi đang hoàn thiện vận động cơ bản, ghi nhớ còn ngắn hạn, dễ bị phân tán, nên trò chơi cần đơn giản, luật rõ ràng, hình ảnh sinh động và nhịp điệu lặp lại.
Đọc thêm: Hamster hoạt động ban đêm: cách dịu tiếng ồn lồng chuột cho căn hộ
An toàn khi trẻ chơi
Trẻ em dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất mắc nghẹn do dị vật, vì trẻ có xu hướng cho mọi thứ vào miệng và vẫn đang học cách nhai, nuốt.3 Trẻ không nhai kỹ thức ăn cho đến khi khoảng 4 tuổi, lúc các răng hàm mọc đầy.3 Khi tổ chức trò chơi cho trẻ nhỏ, việc dọn sẵn vật nhỏ ra khỏi khu chơi cần làm trước cả việc bày trò.
Không để trẻ chơi với cúc áo, đồng xu, kim băng, nam châm, pin, bóng bay, viên đá nhỏ hay bất cứ vật gì có bán kính nhỏ hơn khoảng 3,2 cm hoặc chiều dài dưới khoảng 5,7 cm.3 Bóng bay cao su nguy hiểm cả khi chưa thổi phồng lẫn khi bóng vỡ; cần xem hướng dẫn độ tuổi khi mua đồ chơi và thường xuyên kiểm tra đồ chơi còn tốt.3 Bác sĩ Bệnh viện Tâm Anh khuyến cáo không cho trẻ chơi đồ chơi kích thước nhỏ, không để trẻ dưới 3 tuổi tự cầm nắm các loại hạt vì dễ hóc hoặc nhét vào lỗ mũi. Thạch không an toàn cho trẻ dưới 5 tuổi.4
Nếu trẻ hóc dị vật, dấu hiệu gồm tím tái tức thì, nôn, ho sặc sụa dữ dội, khó thở, hoảng loạn.4 Khi trẻ còn hồng hào, khóc, nói được, hãy cho ngồi thở, giữ yên rồi đưa đến bệnh viện; không tự móc dị vật vì có thể khiến dị vật thụt sâu hơn.4
Giữ thói quen chơi cùng con
Chọn được trò hay mới là nửa việc; nửa còn lại là biến hoạt động gia đình này thành thói quen. Nhiều gia đình chọn một khung giờ cố định, ví dụ 20-30 phút mỗi ngày, và thử đều đặn trong 2-4 tuần để biết bộ trò ấy có hợp với nhịp sống của nhà mình hay không. Sau khoảng thời gian ấy, việc giữ hay đổi trò sẽ có căn cứ, thay vì bỏ cuộc sau một buổi con không hứng thú.
Không gian chơi quyết định chất lượng buổi chơi nhiều hơn người ta tưởng. Môi trường ở nhà giúp trẻ thoải mái, ít áp lực nên khả năng tập trung phát huy tự nhiên hơn. Khi chơi cùng con, nên tắt tivi, để điện thoại xa tầm nhìn và giảm tiếng ồn; tạo không gian gọn gàng, ít xao nhãng giúp trẻ chú ý tốt hơn. Đặt luật chơi rõ ràng phù hợp độ tuổi cũng giúp trẻ giữ được sự chú ý từ đầu đến cuối trò chơi.
Trong lúc chơi, khuyến khích trẻ nói ra suy nghĩ của mình giúp kết hợp rèn sự chú tâm và kỹ năng giao tiếp. Sau mỗi buổi chơi, cha mẹ có thể dành vài phút trò chuyện với con bằng một câu đơn giản như “Hôm nay con thích nhất trò nào? Lúc bịt mắt con nghe thấy gì?” để con tập diễn đạt cảm xúc của mình. Chơi chung giúp tăng gắn kết, phát triển kỹ năng xã hội như chờ đợi, chia sẻ, hợp tác, nuôi dưỡng cảm xúc tích cực và thúc đẩy sáng tạo của trẻ. Trẻ em cũng học hỏi, phát triển mạnh mẽ nhất qua trải nghiệm chơi cùng người thân.
Muốn mở rộng hơn nữa, các hoạt động cộng đồng cùng bạn bè láng giềng hay các buổi đọc cùng con trong chuyên mục Sống & yêu thương đều nối tiếp tự nhiên từ những buổi chơi tại nhà. Một cách khởi đầu dễ nhớ là chọn ba trò dễ nhất, ghi ra tờ giấy dán lên tủ lạnh; lượt chơi mười lăm phút đầu tiên sẽ cho biết con hợp trò nào nhất.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Những trò chơi thú vị dành cho trẻ nhỏ nhân dịp Giáng sinh (laodong.vn)
- Mách mẹ các trò chơi rèn luyện trí nhớ cho trẻ cực thú vị (monkey.edu.vn) ↩
- Dự phòng nguy cơ nghẹt thở ở trẻ em (vinmec.com) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Xử trí và phòng ngừa hóc dị vật đường thở cho trẻ (vnexpress.net) ↩a ↩b ↩c