Tòa án Anh phong tỏa tài sản toàn cầu của Vietjet, nợ 250 triệu USD

Tin khiến nhiều người đọc giật mình xuất hiện giữa tháng 10: Tòa Thương mại Vương quốc Anh ra lệnh phong tỏa tài sản của hàng không Vietjet trên phạm vi toàn thế giới. Vụ kiện do công ty cho thuê máy bay FW Aviation khởi xướng, liên quan khoản nợ theo phán quyết khoảng 250 triệu USD. Lệnh có hiệu lực từ ngày 15/10/2026 và được lưu trong kho lưu trữ tư pháp Anh.

Thời điểm lệnh rơi vào càng khiến chuyện được chú ý. Ngày 10/10/2026, hãng khai trương đường bay thường lệ Hà Nội - Praha quá cảnh Almaty (Kazakhstan), hai chuyến mỗi tuần vào thứ ba và thứ bảy, bằng Airbus A330-300 sức chứa 377 hành khách. Praha là điểm đến đầu tiên của hãng tại châu Âu. Chưa đầy một tuần sau cột mốc đó, tin pháp lý không mấy dễ chịu đã đến.

Quy mô của hãng giúp hình dung vì sao vụ việc được theo dõi rộng. Riêng năm 2025, hàng không Vietjet đã chở 28,2 triệu hành khách qua hơn 153.000 chuyến bay, theo số liệu do chính hãng công bố. Hãng còn đặt mua hàng trăm máy bay từ hai hãng chế tạo Airbus và Boeing.

Doanh nghiệp với mạng lưới và đơn hàng lớn đến vậy mà bị tòa án Anh phong tỏa tài sản toàn cầu. Câu hỏi của người đọc vì thế rất hợp lý: vé đã mua có bị hủy không, và chuyện này ảnh hưởng thế nào tới cổ đông?

Lệnh phong tỏa toàn cầu là gì

Lệnh phong tỏa tài sản toàn cầu, gọi tắt là worldwide freezing order hay WFO, là một dạng lệnh cấm tạm thời của tòa án. Nó không tịch thu tài sản, không chuyển quyền sở hữu cho ai. Việc lệnh làm chỉ là ngăn bên bị kiện bán, chuyển nhượng, thế chấp hay xử lý tài sản của mình đến một giá trị tối đa được ấn định, nhằm bảo toàn tài sản cho việc thi hành án sau này.

Trong vụ này, mức tối đa đó là khoảng 251,6 triệu USD, gần bằng tổng khoản nợ theo phán quyết mà tòa yêu cầu Vietjet thanh toán.

Ví dụ đời thường cho dễ hình dung: khi hai bên tranh chấp, tòa không lấy đi chiếc xe của bạn, nhưng cấm bạn bán hoặc thế chấp chiếc xe đó cho đến khi vụ việc được xử xong. Xe vẫn nằm trong garage, bạn vẫn lái nó đi làm, chỉ là không được đem đi xử lý.

Lệnh ràng buộc trực tiếp bên bị kiện. Vi phạm thì có thể bị kết tội không tuân lệnh tòa, trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến án tù. Lệnh còn chạm tới bên thứ ba như ngân hàng hay các trung gian chuyên môn, những người không được phép thực hiện giao dịch làm vi phạm lệnh.

Một nghĩa vụ đi kèm thường bị bỏ qua khi đọc tin: bên bị lệnh phong tỏa phải khai báo có tuyên thệ về giá trị và vị trí tài sản của mình trong thời gian ngắn sau khi nhận lệnh. Sau đó tòa ấn định ngày quay lại, tức phiên làm việc tiếp theo, để nghe cả hai bên. Bên kiện phải biện minh cho việc cấp lệnh, còn bên bị kiện có thể yêu cầu sửa đổi hoặc hủy bỏ.

Điều đáng lưu ý nhất với hành khách: lệnh không hủy các đơn đặt máy bay của hàng không Vietjet, kể cả những chiếc A330-900. Hãng vẫn kinh doanh thông thường, chỉ một số giao dịch chạm tới tài sản ngoài Việt Nam là cần phép tòa.

• Đội bay đang thuê của hãng
• Động cơ và thiết bị nội thất đặt hàng, cùng các khoản thanh toán trước giao hàng
• Dự phòng bảo dưỡng và tiền đặt cọc thuê
• Tiền bán vé do đại lý giữ

Vụ kiện bốn máy bay thuê

Gốc rễ của chuyện này là bốn máy bay Airbus A321 được giao cho hàng không Vietjet trong giai đoạn 2018 đến 2019, theo cấu trúc thuê JOLCO, một hình thức tài chính thuê máy bay có liên quan đến nhà đầu tư Nhật Bản. Cần nói rõ ở đây: một số tin đầu tiên viết rằng tranh chấp liên quan đến dòng A320, nhưng thông tin đã được xác minh là bốn chiếc A321.

Khi đại dịch Covid-19 làm thị trường bay gần như đóng băng, Vietjet ngừng thanh toán tiền thuê. Các chủ nợ thông báo ý định chấm dứt hợp đồng vào năm 2021, và hợp đồng chính thức bị chấm dứt vào tháng 10/2021. FW Aviation sau đó thu hồi cả bốn máy bay và đưa ra khỏi Việt Nam trước tháng 12/2022.

Chuyện không dừng ở việc lấy lại máy bay. FW Aviation tiếp tục đưa vụ việc ra tòa ở nhiều nơi, và các yêu cầu về tiền thuê còn thiếu cùng các khoản thanh toán khác theo hợp đồng đều được tòa chấp thuận. Tháng 4/2025, Tòa Cấp cao Anh buộc Vietjet trả khoảng 181,5 triệu USD tiền chấm dứt hợp đồng và tiền thuê còn thiếu. Cộng dồn lãi, phí chậm trả và chi phí tố tụng, tổng nợ lên hơn 250 triệu USD tính đến thời điểm tòa ra phán quyết tháng 10. Theo phán quyết đó, hãng mới thanh toán 2 triệu USD trong tổng số tiền tòa yêu cầu.

Trước khi lệnh phong tỏa được ban hành, tòa đã đi trước một bước: về nguyên tắc chấp thuận yêu cầu bổ nhiệm người quản lý tài sản đối với một số tài sản của Vietjet ngoài Việt Nam. Các điều khoản, cơ cấu chi phí và quyền hạn của việc bổ nhiệm này vẫn được tranh tụng tiếp. Diễn biến cho thấy cuộc đòi nợ đã đi vào giai đoạn thi hành, chứ không còn dừng ở việc xác định ai đúng ai sai.

Thử hình dung một doanh nghiệp nhỏ thuê mặt bằng, gặp khó nên ngừng trả tiền thuê vài quý, rồi bị chủ tài sản chấm dứt hợp đồng và đòi cả tiền phạt cộng lãi chậm trả. Khoản nợ ban đầu chỉ chiếm phần trăm nhỏ so với con số cuối cùng xuất hiện trên giấy tờ tòa án. Logic của vụ máy bay về cơ bản giống vậy, chỉ khác quy mô là hàng trăm triệu đô la.

Vì sao tòa Anh với được xa vậy

Một lệnh của tòa Anh không tự động có hiệu lực ở mọi quốc gia. Muốn được cấp WFO, bên kiện phải chứng minh ba điều: có vụ việc tranh chấp đáng theo đuổi, có bằng chứng chắc chắn về nguy cơ thực tế bên kia phân tán tài sản để gây khó cho việc thi hành án, và việc cấp lệnh là công bằng thuận tiện. Riêng với phạm vi toàn cầu, tòa còn phải thấy tranh chấp có mối liên hệ đủ chặt chẽ với nước Anh. Ba điều kiện đầu đã nặng, điều kiện thứ tư càng thu hẹp số vụ việc đủ tư cách.

Khi lệnh đã được ban hành, tòa Anh tuyên bố nó có hiệu lực trên toàn thế giới. Nhưng việc thi hành ở nước ngoài thường đòi hỏi lệnh phải được công nhận tại từng khu vực pháp lý, tùy quốc gia, tùy tính chất tài sản và tùy mức độ sẵn sàng của tòa địa phương. Không phải quốc gia nào cũng thi hành lệnh phong tỏa của nước ngoài; nhiều nơi đòi bằng chứng riêng hoặc thủ tục tố tụng riêng.

Lệnh vì thế giống một tấm lưới vẽ trên giấy: mạng lưới tuy rộng, nhưng muốn siết chặt tài sản đang nằm ở nước nào, chủ nợ vẫn phải đến từng cửa tòa án ở nước đó. Theo một nguồn theo dõi vụ việc, hệ thống pháp luật Việt Nam đã từ chối công nhận phán quyết của tòa Anh. Điều đó nghĩa là phần tài sản của hãng nằm trong nước hiện không nằm trong tầm với của lệnh, còn tài sản ở nước ngoài thì tùy từng nơi.

Ai muốn theo dõi các vụ việc kiểu này về lâu dài có thể đọc thêm ở chuyên mục Tiền & nghề, nơi giải thích cách các phán quyết tài chính xuyên biên giới ảnh hưởng tới doanh nghiệp và người làm kinh doanh.

Tòa nói gì về hãng

Phần gây tranh luận nhất của phán quyết nằm ở nhận định của Chánh án Pushpinder Singh Saini.

Ông mô tả Vietjet là con nợ “không chịu trả”, chứ không phải “không có khả năng trả”. Theo ông, hãng cảm thấy bất bình khi phải thanh toán, vì cho rằng mình chỉ chậm trả tiền thuê khoảng 8 triệu USD, vậy mà khoản nợ theo phán quyết lại lớn đến vậy, lại còn mất quyền sử dụng phi cơ.

Những hành động cụ thể dẫn đến kết luận trên được Chánh án liệt kê trong phán quyết. Vietjet, theo ông, đã dùng nhiều thủ tục ở một số quốc gia để làm chậm hoặc cản các nỗ lực đòi nợ của FW Aviation, trong đó có việc đệ trình các kháng cáo. Hãng cũng không đưa chín phi cơ đang nằm trong lệnh tịch biên tại Singapore đến sân bay Changi.

Điểm tòa đặc biệt lưu ý là các quyền lợi có giá trị gắn với đơn mua máy bay mới đã được chuyển sang Angelica Holding Limited, công ty liên kết đăng ký tại Quần đảo Cayman. Hãng lập luận đây là giao dịch tài chính thông thường, nhưng tòa cho rằng lời giải thích chưa đủ thuyết phục. Luật sư Ben Woolgar, đại diện FW Aviation, thông báo tòa ban hành lệnh phong tỏa sau khi nhận định Vietjet có thể phân tán tài sản, gây cản trở việc thi hành các phán quyết đã có trước đó.

Hàng không Vietjet có bay tiếp không

Lệnh phủ rộng, nhưng không phải phủ kín mọi hoạt động. Phán quyết cho phép hãng tiếp tục vận hành như thường lệ, trong đó có quyền sử dụng tài sản ở ngoài Việt Nam, nên người đi máy bay dự kiến chưa bị ảnh hưởng trực tiếp.

Phạm vi của lệnh bao trùm đội bay đang thuê, các máy bay đặt hàng gồm A330-900 và A321neo, động cơ, thiết bị nội thất đặt hàng, các khoản thanh toán trước giao hàng, dự phòng bảo dưỡng, tiền đặt cọc thuê và tiền bán vé do đại lý giữ. Tuy vậy, lệnh không hủy các đơn mua máy bay. Những chiếc máy bay hãng đã đặt cho kế hoạch tăng đội bay vẫn nằm trong đơn hàng. Nhưng việc chi tiêu, chuyển nhượng hay xử lý các tài sản kể trên đều phải qua sự cho phép của tòa.

Bay vẫn bay. Tờ chuyên ngành hàng không Australian Aviation nhận định việc Vietjet bị phong tỏa tài sản không đồng nghĩa với việc hãng phải lập tức ngừng hoạt động. Người đã mua vé vẫn đi theo lịch. Điều thay đổi nằm ở phía sau: khi đại lý bán vé hay đối tác chuyển tiền cho hãng, ngân hàng và các bên trung gian sẽ phải kiểm tra kỹ hơn để không vô tình vi phạm lệnh.

Nơi lệnh có thể cản trở là kế hoạch mở rộng. Theo Australian Aviation, hàng không Vietjet đang chuẩn bị thành lập công ty bay nội địa tại Úc, có thể mang tên Cherrie Air, với đội bay được cho là lên đến 10 chiếc Boeing 737. Hãng cũng dự kiến mở đường bay giữa Sài Gòn và sân bay Western Sydney vào tháng 1/2027. Cơ quan An toàn Hàng không Dân dụng Úc đang xem xét hồ sơ xin cấp chứng nhận khai thác của hãng, và xác nhận việc đánh giá khả năng tài chính là một phần trong tiến trình cấp phép.

Điều chưa được xác nhận

Không phải mọi chi tiết quanh tin này đều đã rõ. Về dòng máy bay tranh chấp, hai nguồn đưa khác nhau: một nguồn nói bốn chiếc A320, nguồn khác nói A321; phần đã được xác minh cho thấy đó là bốn chiếc A321 giao trong giai đoạn 2018-2019.

Về tác động cụ thể tới giá vé máy bay, cổ đông hay giá cổ phiếu VJC sau lệnh phong tỏa, chưa có nguồn nào đưa thông tin. Ai thấy tin chia sẻ kèm con số kiểu “VJC giảm bao nhiêu phần trăm” nên kiểm tra nguồn gốc trước khi tin. Thời hạn cụ thể của lệnh, kể cả ngày phiên làm việc tiếp theo, cũng chưa được nguồn nào nêu rõ.

Ba khoảng trống này là chỗ dễ sinh ra tin đồn nhất, và cũng là chỗ người đọc cần chờ thông tin chính thức.

Câu hỏi nên tự đặt

Trước khi kết luận hay lo lắng về chuyện tòa án Anh phong tỏa tài sản của một doanh nghiệp, ba câu hỏi giúp tự kiểm nhanh. Thứ nhất, tin đó có dẫn được về nguồn phán quyết gốc hay văn bản tòa án không. Thứ hai, các con số được trích từ đâu, ai công bố, vào thời điểm nào. Thứ ba, lệnh có ngoại lệ nào cho hoạt động kinh doanh thông thường hay không, vì gần như mọi lệnh phong tỏa đều có.

Một cổ đông nhỏ tự hỏi mình có phải làm gì ngay không, và câu trả lời phụ thuộc vào văn bản chính thức chứ không phụ thuộc tin đồn lan trên mạng xã hội. Với người chỉ mua vé đi lại, câu hỏi thực tế hơn là lịch bay của mình còn đúng hay đã đổi, và điều đó tra trực tiếp trên kênh thông tin của hãng là đủ.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Nếu đã mua vé rồi, hành khách cần làm gì?

Về nguyên tắc, không cần làm gì thêm. Lệnh có ngoại lệ cho hoạt động thông thường của hãng, nên lịch bay dự kiến giữ nguyên. Người lo lắng nên theo dõi thông báo chính thức của hãng về chuyến bay của mình; nếu chuyến bị đổi giờ hay hủy, hãng sẽ thông báo theo quy trình thông thường. Các bên trung gian như đại lý và ngân hàng mới là nơi phải rà soát lại giao dịch để tránh chạm vào lệnh.

Lệnh phong tỏa có tịch thu hay lấy đi tài sản của Vietjet không?

Không. Lệnh này khác hẳn kê biên hay tịch biên: tài sản vẫn thuộc sở hữu của hãng, chỉ bị đóng băng ở mức tối đa khoảng 251,6 triệu USD chờ thi hành án. Điều ràng buộc nằm ở hành vi: nếu hãng bán, chuyển nhượng hay thế chấp tài sản nằm trong phạm vi lệnh, có thể bị tội không tuân lệnh tòa, nghiêm trọng thì có thể dẫn đến án tù. Ngân hàng và các bên trung gian cũng không được thực hiện giao dịch làm vi phạm lệnh.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.