Giấu giếm hay giấu diếm, chỉ một cách viết có trong từ điển

Giấu giếm hay giấu diếm? Đáp án dứt khoát là giấu giếm, vì ba cách viết còn lại đều sai chính tả và không được từ điển ghi nhận.

Người gõ cụm từ này vào ô tìm kiếm thường cần đáp án trước, rồi mới muốn biết vì sao mình hay nhầm và nhớ thế nào cho lâu.

Giấu giếm hay giấu diếm, từ nào đúng

Trong các bộ từ điển, chỉ giấu giếm có mục từ riêng. Ba biến thể kia không được ghi nhận, nên với người đọc quen chính tả, chúng vô nghĩa.

Sự nhầm lẫn không hề hiếm.

Theo một bài kiểm tra chính tả, tới khoảng 30% người được hỏi chọn sai giữa bốn biến thể của cặp từ này. Con số ấy không nhỏ với một từ dùng hằng ngày trong đời sống lẫn trên báo chí.

Báo chí chính thống vẫn dùng giấu giếm như một từ chuẩn. Bài viết của Nguyễn Minh Đức, Ban Pháp chế VCCI, đặt câu hỏi Bộ Giao thông Vận tải còn muốn giấu giếm nhân dân đến bao giờ, xoay quanh các điều khoản bí mật trong hợp đồng BOT giao thông.

Năm 2017, Quốc hội công bố báo cáo giám sát dự án BOT giao thông, đánh giá thực trạng thiếu minh bạch.^{11 Bộ Giao thông vận tải còn muốn giấu giếm nhân dân đến bao giờ (fica.dantri.com.vn)} Khi đó Bộ Giao thông Vận tải nói việc loại bỏ điều khoản bí mật trong hợp đồng có thể gặp khó, đặc biệt với nhà đầu tư nước ngoài.¹

Lỗi vẫn lọt lên mặt báo.

Sai chính tả ở cặp từ này còn lọt lên cả tiêu đề một trang tin lớn, trong bài về vụ chìm tàu ở Cần Giờ. Người đọc gặp chữ sai trên mặt báo dễ ngỡ đó là cách viết được chấp nhận.

Ai còn phân vân giữa hai cách viết, hoặc định gõ vào ô tìm kiếm để hỏi xem cách nào đúng, cũng chỉ cần một đáp án: viết mở đầu bằng hai tiếng gi. Trang này chọn giấu giếm theo đúng từ điển, không phủ nhận các biến thể vẫn tồn tại trên mạng, chỉ để người đọc có một chuẩn mà theo.

Giấu giếm nghĩa là gì

Nhiều người tìm giấu giếm nghĩa là gì trước khi tìm cách viết. Giấu giếm là động từ chỉ việc che giấu, không cho người khác biết về một sự việc, một hành động hay một thông tin nào đó. Từ này thường mang sắc thái tiêu cực, ám chỉ người trong cuộc cố tình giữ kín điều lẽ ra phải nói ra.

Ai đã rõ giấu giếm là gì cũng thấy cấu tạo của từ giải thích phần nào sắc thái ấy. Từ này ghép hai tiếng cùng chỉ việc cất đi, giữ kín. Đặt cạnh nhau, ý che đậy nặng thêm, giống nhiều từ ghép nghĩa khác trong tiếng Việt.

Sắc thái ấy không phải lúc nào cũng hiện rõ.

Trong đời sống cá nhân, từ này xuất hiện ở những tình huống như không thành thật với người yêu, giấu chuyện với gia đình.

Sang phạm vi xã hội và pháp lý, giấu giếm mang nghĩa nghiêm trọng hơn: giấu giếm tài sản, giấu giếm bằng chứng, giấu giếm thu nhập. Có nguồn giải thích thêm: đây là hành vi che đậy thông tin, sự thật hoặc tài sản một cách cố ý. Mục đích thường là tránh trách nhiệm, tránh bị phạt hoặc đạt lợi ích cá nhân không công bằng.

Bốn câu sau đều lấy từ văn bản đã công bố, câu nào đọc cũng xuôi: “Anh ta giấu giếm sự thật về vụ việc”, “Không nên giấu giếm với gia đình”, “Giấu giếm thu nhập để trốn thuế”. Câu cuối dài hơn: “Trước phiên tòa, bị cáo khai báo vòng vo, cố tình giấu giếm tội lỗi của mình”.

Từ đồng nghĩa với giấu giếm là che giấu. Những biến thể khác của giấu gồm che giấu, giấu kín, cất giấu, chôn giấu. Khi câu văn cần nhẹ hơn, người viết có thể chọn một trong các từ ấy thay vì lặp lại giấu giếm nhiều lần.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao các biến thể kia vô nghĩa

Ba biến thể ấy không sai cùng một kiểu.

Tiếng thứ hai trong nhóm sai không có trong từ điển, nên hai tổ hợp chứa nó đều không mang nghĩa gì.

Nhóm mở đầu bằng chữ dấu sai ở chỗ khác: dấu là danh từ, chỉ con dấu, dấu vết, dấu chấm, dấu hỏi. Danh từ không thể đứng trước để ghép với một động từ theo kiểu này. Phải mở đầu bằng giấu, động từ chỉ hành động cất, đặt vào nơi kín đáo để không cho ai thấy hoặc tìm ra.

Có nguồn còn xem tổ hợp bắt đầu bằng dấu là ghép danh từ với một từ phương ngữ, nên cả cụm vô nghĩa.

Riêng tiếng giếm, các nguồn giải thích chưa thống nhất. Có nơi cho là từ chỉ việc mờ ám, không rõ ràng; nơi khác xem là trợ động từ bổ nghĩa cho giấu; lại có nguồn nói là từ cổ chỉ việc ẩn danh hoặc giấu mặt. Dù hiểu theo cách nào, giếm ít đứng độc lập trong tiếng Việt hiện đại, và chỉ tổ hợp giấu giếm mới được ghi nhận.

Quen mắt không biến cách viết sai thành đúng.

Đọc thêm: Chôn giấu hay chôn dấu, từ nào mới đúng chính tả

Tai nghe như nhau nên tay viết nhầm

Lỗi bắt đầu từ cách phát âm. Âm gi và âm d đọc gần giống nhau, đặc biệt ở nhiều vùng miền, nên khi viết theo trí nhớ người ta dễ đảo chữ.

Tiếng Việt có ba vùng phương ngữ chính là Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ, khác nhau chủ yếu ở ngữ âm. Chính sự khác biệt ấy là một nguồn gốc của lỗi chính tả. Phiên âm của giấu giếm là /zaːw ziəm/, còn các cách viết sai có phát âm gần giống, khiến người nghe khó phân biệt. Lỗi phụ âm đầu, đặc biệt giữa r, d và gi, cũng là loại lỗi chính tả hay gặp nhất trong tiếng Việt.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)}

Lỗi nằm ở tai trước khi nằm ở tay.

Thử hình dung một người nói giọng Bắc, vốn đọc giấu và dấu gần như không phân biệt. Khi viết câu về việc che giấu điều gì, người ấy phải chọn giữa hai chữ mà tai mình nghe như nhau. Nếu không nhớ mặt chữ, khả năng chọn nhầm là rất cao.

Thói quen cũng góp phần.

Người viết sai một lần, không ai sửa, rồi viết sai tiếp lần sau, lâu dần thành phản xạ. Lỗi kiểu này không đến từ thiếu hiểu biết mà từ thiếu một lần dừng lại kiểm tra.

Hiểu sai nghĩa của từ là lý do nữa. Nhiều người nhầm dấu với giấu vì cả hai đều quen thuộc, nhưng dấu là danh từ còn giấu là động từ. Chỉ cần phân biệt được từ loại ấy, cặp từ sẽ bớt gây nhầm.

Mẹo nhớ để không nhầm nữa

Mẹo đơn giản nhất là nhớ cả hai tiếng đều bắt đầu bằng gi: gi + gi = giấu giếm. Cách nhớ này bám vào hình thức của từ nên không cần suy nghĩ nhiều mỗi lần viết.

Một mẹo khác là thay thử bằng từ đồng nghĩa: nếu câu dùng che giấu hoặc che đậy mà nghĩa vẫn thông suốt, thì từ gốc cần viết là giấu giếm. Ví dụ, câu viết sai chính tả ở chữ đầu, khi thay bằng “che giấu nỗi lòng” vẫn đúng nghĩa, thì chữ đầu phải sửa lại thành “giấu giếm nỗi lòng”.

Mẹo chỉ có ích khi được dùng ngay lúc viết.

Với cả nhóm từ dễ nhầm giữa r, d và gi, có một quy tắc phân biệt d, gi và r hữu ích. Theo quy tắc này, r và gi không kết hợp với âm đệm; chỉ d có thể đứng trước các vần có âm đệm như oa, oe, uy. Nhờ vậy, khi thấy một từ có âm đệm mà người viết định ghi bằng gi hoặc r, gần như chắc chắn đã nhầm.

Các ví dụ quen thuộc cho quy tắc này là dọa nạt, hậu duệ, kiểm duyệt. Ngược lại, những từ như giấu, giếm không bao giờ đi với âm đệm. Quy tắc ấy không giải quyết riêng cặp từ trong bài, nhưng giúp người viết tự tin hơn khi phân vân giữa d và gi ở nhiều từ khác.

Đọc thêm: Rảnh rỗi, rãnh rỗi hay rảnh rổi? Từ nào đúng chính tả và nghĩa của từ

Các cặp từ cùng nhóm dễ nhầm

Ngoài cặp từ chính trong bài, một số cặp khác cũng hay bị viết nhầm theo cùng cơ chế. Dưới đây là những cặp đã được các nguồn nêu, kèm cách viết đúng.

Giấu dốt mới đúng, còn các cách viết mở đầu bằng dấu đều sai. Cất giấu dùng khi nói về giấu thông tin, trong khi cất dấu là cất con dấu đi. Trau chuốt phải viết bằng tr, vì ai viết bằng ch là nhầm lẫn giữa tr và ch.

Cùng nhóm d và gi, người viết hay lẫn giữa để giành và để dành, giữa tựu trung và tựu chung, giữa giả thiết và giả thuyết. Mỗi cặp có một cách viết đúng riêng; cách kiểm tra vẫn là tra từ điển hoặc đặt từ vào câu xem nghĩa có thông không. Ai muốn xem thêm các cặp cùng nhóm có thể ghé chuyên mục Chính tả.

Dùng đúng mỗi ngày

Cách kiểm tra đáng tin nhất vẫn là tra từ điển cho từng từ, đọc lại bài viết trước khi gửi, và dùng công cụ kiểm tra chính tả khi có sẵn.

Người muốn kiểm tra kỹ thuật hơn có thể tách văn bản thành từng từ riêng lẻ rồi so sánh với một tệp từ vựng chuẩn. Thư viện underthesea có tệp chứa hơn 74 nghìn từ để đối chiếu. Cách làm này hữu ích với người soạn giáo án hoặc biên tập bản thảo dài.

Chuẩn chính tả không tự đến với người viết.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)}

Chính tả tiếng Việt là hệ thống quy tắc chuẩn hóa cách viết, và chính tả phổ thông từng được quy định bởi văn bản quy phạm pháp luật.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)} Quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục năm 1984 về chính tả tiếng Việt là quy phạm pháp luật đầu tiên về lĩnh vực này.³

Tại một tọa đàm kỷ niệm 100 năm chữ quốc ngữ, GS Nguyễn Văn Hiệp, Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học, cho rằng điều cần làm với chữ quốc ngữ là xây dựng chuẩn chính tả thay vì cải cách chữ viết.^{22 Giáo sư đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt (vnexpress.net)}

Với người viết hằng ngày, chuẩn ấy bắt đầu từ những cặp từ nhỏ như giấu giếm. Viết đúng một từ, rồi thêm một từ, dần thành nếp. Một chữ viết đúng chưa làm nên bài hay, nhưng nó là chỗ dựa để người đọc tin những gì còn lại. Lần sau còn phân vân, có thể dán câu vào ô Kiểm tra chính tả của trang để đối chiếu nhanh.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Cách viết mở đầu bằng “dấu” có đúng không?

Không. Cách viết mở đầu bằng “dấu” sai vì dấu là danh từ, không thể ghép với giếm để tạo thành động từ chỉ việc che giấu. Cách viết đúng là giấu giếm.

Giấu giếm là từ loại gì trong tiếng Việt?

Giấu giếm là động từ. Trong tiếng Việt hiện đại, giếm hầu như không đứng độc lập mà chủ yếu xuất hiện trong tổ hợp này. Từ thường mang sắc thái tiêu cực, hay gặp trong các ngữ cảnh về quan hệ cá nhân, tài chính hoặc pháp lý.