Sống & yêu thương
Giáng sinh an lành và hạnh phúc bắt đầu từ đêm vọng 24 tháng 12
Nhiều người vẫn tin đêm 24 tháng 12 là ngày Giáng sinh chính, nhưng Lễ Giáng sinh là ngày 25 tháng 12; đêm 24 chỉ là đêm vọng, vì quan niệm một ngày bắt đầu từ hoàng hôn. Hiểu đúng ngày lễ là bước đầu để có một mùa giáng sinh an lành và hạnh phúc.
Xem đếm ngược còn 35 ngày đến Giáng sinh
Trước khi bàn đến cây thông hay ông già Noel, nên chốt ngay một chuyện hay bị nhầm: đêm 24 tháng 12 chưa phải lễ. Lễ Giáng sinh là ngày 25 tháng 12, còn đêm 24 chỉ là đêm vọng, buổi tối chuẩn bị trước lễ.2
Cách tính ấy có gốc xa. Kitô giáo kế thừa quan niệm của Do Thái giáo rằng một ngày bắt đầu từ buổi hoàng hôn, nên buổi tối hôm trước đã thuộc về ngày lễ.6 Tại Việt Nam, Giáng sinh trước đây chủ yếu là ngày lễ quan trọng của người Công giáo; về sau dịp này trở nên phổ biến và được mọi người không phân biệt tôn giáo chào đón. Vậy một mùa lễ an lành và hạnh phúc nên bắt đầu từ đâu?
Ngày 25 tháng 12 mới là lễ
Hằng năm, hàng tỷ người trên thế giới mừng ngày 25 tháng 12, dịp kỷ niệm Chúa Giê-su ra đời, vừa là lễ tôn giáo vừa là lễ văn hóa.4 Tên gọi Noel theo tiếng Pháp Noël, vốn bắt nguồn từ một từ tiếng Latinh nghĩa là ngày sinh.4 Chữ Christmas gồm Christ, tước vị của Đức Giê-su, và Mas viết tắt của Mass, nghĩa là thánh lễ; ghép lại là ngày lễ của Đấng Christ.
Trong đêm vọng, các nhà thờ thường cử hành thánh lễ trọng đại vào buổi tối hoặc nửa khuya.6 Gia đình nào định đi lễ hay đi xem phố đèn thì hẹn nhau đúng tối 24, còn ngày lễ chính vẫn là 25 tháng 12.
Ngày sinh chính xác của Chúa Giê-su đến nay không rõ.2 Giáo hội vào đầu thế kỷ thứ tư đã ấn định ngày sinh của Người là 25 tháng 12, trùng với ngày Đông chí trên lịch La Mã.4 Từ thời Kitô giáo sơ khởi, Irenaeus, Hippolytus thành Roma và Sextus Julius Africanus đã coi ngày ấy là sinh nhật Đức Giê-su; Clemens thành Alexandria lại nêu một số ngày khác, trong đó có 20 tháng 5.
Vì sao lại là ngày 25 tháng 12? Học thuật có ba giả thuyết. Isaac Newton cho rằng ngày Giáng sinh được chọn để tương ứng với đông chí ở Bắc bán cầu, ngày từng được đánh dấu là 25 tháng 12.2 Năm 1743, Paul Ernst Jablonski người Đức lập luận ngày này được xác định để khớp với lễ Sol Invictus trong tôn giáo La Mã cổ.2 Năm 1889, học giả Pháp Louis Duchesne tính ngược chín tháng từ sự kiện Truyền tin, tức ngày Đức Giê-su được hoài thai.4 Theo cách tính Tây phương, sự kiện ấy rơi vào 25 tháng 3, cộng thêm chín tháng ra đúng 25 tháng 12.
Có quan điểm đi ngược lại. Theo hướng này, chính lễ hội Dies Natalis Solis Invicti do Hoàng đế Aurelianus lập năm 274 mới là nước cờ của người ngoại giáo, nhằm lấn chỗ một ngày mà cộng đồng Kitô hữu ở Rôma đã coi là quan trọng từ trước.4 Nghĩa là ngày 25 tháng 12 có chỗ đứng trong đời sống tín hữu trước khi lễ ngoại giáo ra đời.4 Cuộc tranh luận đã kéo dài hàng trăm năm và chưa ngã ngũ.
Một số giáo hội Kitô giáo Đông phương theo lịch Julius cũ nên mừng lễ vào ngày tương ứng 7 tháng 1 dương lịch.4 Ở hầu hết các quốc gia châu Âu, ngày 25 và 26 tháng 12 là ngày nghỉ lễ chính thức có trả lương cho người lao động.4 Riêng tại Anh và các quốc gia Thịnh vượng chung Anh, ngày 26 tháng 12 là Ngày tặng quà theo truyền thống.4
Ý nghĩa của ngày lễ từng vượt qua cả chiến tranh. Hưu chiến Lễ Giáng sinh năm 1914 là loạt cuộc ngừng bắn không chính thức dọc Mặt trận phía Tây giữa lính Đức và lính Anh.7 Binh sĩ hai bên băng qua chiến hào, trao đổi quà, hát thánh ca, tổ chức an táng chung và đá bóng giao hữu. Sự kiện ấy biểu trưng cho hòa bình và tình nhân loại, giữa lúc cuộc chiến đang ở giai đoạn đẫm máu nhất.7 Hiểu được chuyện ấy, có lẽ ta hiểu vì sao người ta trông chờ một mùa giáng sinh an lành và hạnh phúc đến thế.
Cây thông và những truyền thuyết
Cây Giáng sinh kiểu hiện đại xuất hiện ở nước Đức từ thế kỷ 16, thời phục hưng.5 Quanh nó có vài truyền thuyết. Truyện về thánh Boniface ở thế kỷ VIII kể rằng ông hạ gục một cây sồi mà những kẻ ngoại đạo dùng để tế thần; tại nơi đó mọc lên một cây thông nhỏ, tượng trưng cho cuộc sống vĩnh hằng. Truyện về Martin Luther khoảng năm 1500 kể ông đặt một cây thông nhỏ trong nhà và treo nến lên cành để tái tạo ánh sáng lấp lánh của muôn ngàn vì sao.
Nguồn gốc thực của phong tục có thể gắn với những vở kịch thiên đường thời Trung Cổ.5 Vở kịch về Adam và Eva ở vườn Eden thường diễn ngày 24 tháng 12, dùng cây táo làm đạo cụ; vì mùa đông cây chưa kết trái nên diễn viên treo những quả táo giả lên cành.5 Truyền thuyết khác kể về người tiều phu nghèo đã nhường thức ăn và che chở cho một đứa trẻ bị lạc, chính là Chúa cải trang. Sáng hôm sau, ông thấy một cái cây lộng lẫy ngoài cửa do Chúa tạo ra để thưởng cho lòng nhân đức.5
Phong tục này sang Anh khi Hoàng tử Albert gốc Đức và Nữ hoàng Victoria trang hoàng cây Giáng sinh đầu tiên của nước Anh tại lâu đài Windsor năm 1841.5 Tại Hoa Kỳ, cây Giáng sinh được dân chúng biết đến vào những năm 1830.5 Ban đầu nhiều người Mỹ coi đó là điều kỳ cục; một mục sư người Đức đặt cây trước nhà thờ năm 1851 còn bị buộc phải hạ xuống.5
Nay trồng và bán cây thông là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô la. Mỗi năm nước Mỹ sản xuất khoảng 33 đến 36 triệu cây, châu Âu từ 50 đến 60 triệu cây; mỗi cây mất từ 7 đến 12 năm để đạt chiều cao tiêu chuẩn 1,8 mét. Việc dùng cây xanh mãi, vòng hoa và dây trang trí tượng trưng cho sự sống đời đời, theo Encyclopædia Britannica, còn là phong tục có từ người Ai Cập cổ đại, Trung Quốc và Do Thái cổ.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Ông già Noel từ đâu đến
Ông già Noel là nhân vật huyền thoại có nguồn gốc từ văn hóa Cơ đốc giáo phương Tây. Hình tượng này dựa trên các chuyện dân gian về Thánh Nicholas, một giám mục Hy Lạp sống ở thế kỷ thứ tư tại thành Myra, cùng nhân vật Cha Giáng sinh của nước Anh và Sinterklaas của Hà Lan. Hình ảnh ông già Noel trở nên phổ biến ở Hoa Kỳ và Canada vào thế kỷ 19, nhờ bài thơ năm 1823 mang tên A Visit from St. Nicholas và họa sĩ Thomas Nast.
Ông già Noel thường được miêu tả là người đàn ông vui vẻ, râu trắng, mặc áo khoác đỏ viền lông trắng, hay cười hô hô hô. Truyền thuyết kể ông lái xe tuần lộc trên trời, lách qua ống khói xuống từng nhà có cây thông để đặt quà cho các em đang ngủ; trẻ ngoan được quà, trẻ hư chỉ nhận than đá. Trong đêm vọng Lễ Giáng sinh, hình ảnh ông già Noel đi tặng quà cho trẻ em là quen thuộc nhất.
Một tục lệ khác cũng có gốc cổ: tục nụ hôn dưới cây tầm gửi trong lễ Giáng sinh bắt nguồn từ một điển tích nổi tiếng trong truyện thần thoại Bắc Âu. Những hình ảnh quen thuộc nhất của mùa lễ đều được ghép lại từ nhiều nền văn hóa qua hàng thế kỷ.
Giáng sinh an lành và hạnh phúc bên gia đình
Mỗi độ tuổi đón Noel một cách. Ở thành phố Long Xuyên, người trẻ dạo phố trong không khí rộn ràng hơn thường nhật; người điềm đạm chọn đêm bình yên bên gia đình hoặc quán cà phê quen; trẻ nhỏ nô nức đón ông già Noel; bậc cao niên thích cảnh gia đình sum họp. Ai cũng cầu chúc cho nhau nhiều may mắn và bình an. Cách đón nào cũng đúng, miễn là đúng với người trong nhà.
Phong tục hiện đại giúp gắn kết gồm tặng quà, hoàn thành lịch Mùa Vọng hoặc vòng hoa Mùa Vọng, hát mừng, xem vở kịch Chúa giáng sinh, trao đổi thiệp và một bữa ăn đặc biệt. Nhiều nhà còn trưng bày cây thông, đèn, hang đá, vòng hoa, cây tầm gửi. Với nhiều gia đình, dịp này đã thành lúc cả nhà ngồi lại bên nhau, ấm cúng trước khi bước sang năm mới. Ba việc nhỏ đủ làm đêm ấy khác đi: cả nhà cùng trang trí một cây thông, cùng nấu một bữa tối, và mỗi người viết tay một tấm thiệp cho người còn lại.

Chia sẻ mùa lễ với cộng đồng
Hơi ấm mùa lễ không dừng ở cửa nhà. Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức tổ chức chương trình Giáng sinh an lành chiều ngày 23 tháng 12 với 5 trạm hoạt động cho bệnh nhi và người bệnh: lật thẻ tìm cặp hình Noel, đố vui, tô màu, làm thiệp mũ, tô tượng. Chương trình Trạm hạnh phúc ngày 20 tháng 12 hỗ trợ 50 suất quà cho người bệnh khó khăn; Bữa trưa hạnh phúc ngày 24 tháng 12 trao 150 suất ăn dinh dưỡng cho người bệnh nội trú. Hơn 300 phần quà được trao cho bệnh nhi và người bệnh tại bệnh viện này dịp Giáng sinh.
Ở vùng cao, lễ cũng được chuẩn bị chu đáo. Trước khi sáp nhập đơn vị hành chính, xóm Mỏ Chì thuộc xã Cúc Đường, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên cũ, có 150 hộ dân với 744 nhân khẩu, toàn bộ là đồng bào Mông theo đạo Tin Lành. Trưởng xóm cùng mục sư nhiệm chức Lý Văn Thanh, Quản nhiệm Hội thánh Tin Lành Mỏ Chì, lo liệu từng khâu; giáo dân Giáo xứ Tân Cương, thành phố Thái Nguyên cũng góp vào không khí ấy. Đồng bào Công giáo náo nức chuẩn bị đón lễ Giáng sinh.
Trong doanh nghiệp, mùa lễ cũng là dịp để cả công ty quây quần. Công ty Xây dựng và thiết kế VFCC tổ chức chương trình mang tên Giáng sinh an lành và hạnh phúc - VFCC Giáng sinh 2024. Cái tên ấy nói đúng điều một buổi họp mặt cuối năm cần có: mỗi người thấy mình được nhớ tới, và cả tập thể có một kỷ niệm chung để nhắc lại trong năm sau.
Nếu nhà bạn có điều kiện, một phần quà nhỏ cho bệnh nhi, một chuyến thăm người già ở khu phố, hay một lời chúc gửi người làm cùng công ty là cách đưa hơi ấm mùa lễ đi xa. Theo Karl Marx, người hạnh phúc nhất là người có khả năng đem lại hạnh phúc cho nhiều người nhất.
Điều mang về cho mình
Sau khi đã rõ ngày lễ, cây thông và ông già Noel, điều còn lại là chọn cách đón hợp với mình và người thân, không chạy theo náo nhiệt. Một gia đình ba thế hệ có thể không cùng thích một cách đón Noel: người trẻ muốn ra phố, cụ già muốn ngồi nhà. Nhưng khi ai cũng được hỏi ý và có phần của mình trong đêm đó, mùa lễ đã thành công.
Triết gia Hy Lạp cổ đại Platon phân hạnh phúc thành các bậc: hạnh phúc xác thịt, hạnh phúc bên ngoài và hạnh phúc về tâm hồn. Mùa lễ là dịp chọn bậc cao hơn: một bữa cơm đủ người, một lời chúc thật lòng. Trong Thiên Chúa giáo, hạnh phúc gắn liền với việc con người được sống trong sự chia sẻ và biết yêu thương lẫn nhau. Muốn đọc thêm chuyện đời thường về gia đình và tình cảm, bạn có thể ghé chuyên mục Sống & yêu thương của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới. Chúc bạn một mùa giáng sinh an lành và hạnh phúc, đúng nghĩa của hai chữ ấy.

Nhớ nhanh
- Tối 24 đi lễ, ngày 25 mới là chính lễ: hẹn người thân đúng hai mốc ấy.
- Ba việc cho đêm ấm: cùng trang trí một cây thông, nấu một bữa tối, viết tay một tấm thiệp.
- Một phần quà cho người bệnh hay người già quanh mình là cách đưa hạnh phúc ra khỏi nhà.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Giáng sinh vào trang của bạn. Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web.
Nguồn tham khảo
- Giáng sinh an lành và hạnh phúc! (baoangiang.com.vn)
- Giáng sinh (Noel) là gì? (infonet.vietnamnet.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- "Nụ hôn dưới cây tầm gửi" trong lễ Giáng Sinh: tục lệ này bắt nguồn từ đâu và có ý nghĩa gì? (cafebiz.vn)
- Lễ Giáng sinh (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g ↩h ↩i
- Cây Giáng Sinh (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g
- Đêm vọng Lễ Giáng sinh (Wikipedia) ↩a ↩b
- Hưu chiến Lễ Giáng Sinh (Wikipedia) ↩a ↩b
- Ông già Noel (Wikipedia)