Ghê gớm hay ghê ghớm: từ nào chính xác?

Ghê gớm hay ghê ghớm? Chỉ một cách viết được tiếng Việt ghi nhận: ghê gớm. Còn ghê ghớm không phải là từ có nghĩa trong từ điển.

Chỗ dễ lẫn nằm ở tiếng thứ hai. Tiếng ghê viết gh vì nguyên âm sau nó là ê. Tiếng gớm có vần ơ, nên chỉ viết g. Nắm được lẽ ấy, nhìn phát là biết chỗ nào viết sai.

Trang này viết ghê gớm, xếp cặp này vào nhóm lỗi do thói quen viết theo tiếng đầu.

Ghê gớm hay ghê ghớm: từ nào đúng?

Trong từ điển tiếng Việt, ghê gớm là tính từ, nghĩa là đáng sợ khiến người ta phải sợ hãi, kiêng nể, e dè. Nghĩa ấy đứng nguyên cả từ, không cần tách ra từng tiếng để đoán. Ai hỏi ghê gớm nghĩa là gì, câu trả lời gọn là vậy.

Trong câu, từ này thường đứng sau một danh từ hoặc một tính từ để kéo dài mức độ: tội ác ghê gớm, một con người ghê gớm, tay địch thủ ghê gớm. Đặt sau một sự vật, nó nói sự vật ấy đã vượt xa mức thường.

Những câu mẫu trong từ điển cho thấy từ đứng trong ngữ cảnh ra sao. “Cảnh tượng tai nạn thật ghê gớm, khiến ai cũng phải rùng mình”. “Sức mạnh của anh ấy ghê gớm, có thể nâng được cả tảng đá”. “Hắn ta là một kẻ ghê gớm, chuyên làm những việc xấu xa”. “Con nhện khổng lồ kia trông thật ghê gớm làm lũ trẻ khiếp sợ”. Bốn câu, bốn kiểu: một cảnh, một sức lực, một con người, một con vật. Từ nào cũng đứng được, miễn là mức độ đã quá bình thường.

Sắc thái không cố định. Cùng một từ, khi đi với chuyện thiên tai thì nghiêm trọng, khi đi với chuyện mẹ chồng trong phim thì thành lời bình, khi đi với hóa đơn điện thì thành cách than. Người viết cần nhìn ngữ cảnh để chọn từ thay thế nếu câu cần trang trọng.

Muốn đổi giọng mà vẫn đúng nghĩa, có thể dùng gớm ghê: hai từ đồng nghĩa hoàn toàn, thay thế được cho nhau trong mọi ngữ cảnh. Ví dụ có sẵn: “Con rắn độc to lớn với nọc độc gớm ghê khiến ai cũng phải sợ hãi”, “Lời nói của anh ta gớm ghê, khiến mọi người tổn thương”. Đảo hai tiếng mà nghĩa không đổi, chỉ đổi nhịp câu.

Cặp này thuộc nhóm lỗi phổ biến, nhiều người mắc, vì hai tiếng gớm và ghớm có cách viết tương đồng nhau, nhìn qua khó phân biệt. Câu hỏi ghê gớm là gì thường đi kèm thắc mắc về sắc thái: từ này nghe có vẻ nặng, nhưng không phải lúc nào cũng là chê. Nó chỉ nói mức độ đã vượt bình thường, để người nghe hình dung chuyện lớn đến đâu.

Đọc thêm: Cắn rứt hay cắn dứt: từ nào chính xác?

Quy tắc g và gh

Trong phần viết g hay gh của trang đã ghi rõ: gh đứng trước e, ê, i, ia; g đứng trước các nguyên âm còn lại. Gh và g cùng phát một âm; khác nhau chỉ ở chỗ gh đứng trước e, ê, i, còn g đứng trước các nguyên âm khác.

Bảng dưới đây gom các trường hợp thường gặp, kèm ví dụ để đối chiếu khi viết.

Áp vào cặp từ này: ghê có nguyên âm ê nên viết gh, gớm có nguyên âm ơ nên viết g. Ghê gớm còn là từ láy âm đầu g, cả hai tiếng đều bắt đầu bằng âm g. Chữ h chỉ xuất hiện ở tiếng đầu vì nguyên âm sau nó là ê.

Mẹo thứ nhất: nhìn nguyên âm sau g. Gớm có vần ơ, vần ơ luôn viết g, nên không có h. Mẹo thứ hai: đọc tách hai tiếng, ghê có ê nên có h, gớm có ơ nên không có h. Mẹo thứ ba: khi phân vân, thay bằng gớm ghê; tiếng gớm trong từ này cũng viết g.

Cùng một quy tắc chi phối nhiều từ khác: ghế, ghi, ghê viết gh; gà, gỗ, gớm viết g. Ai đã quen tay với nhóm thứ nhất thì chỉ cần nhớ tiếng sau không bao giờ có h khi nguyên âm là ơ.

Có một điều dễ suy sai: thấy hai tiếng cùng âm đầu g thì tưởng phải viết giống nhau hoàn toàn. Không phải. Cùng âm đầu, nhưng chữ h chỉ viết khi nguyên âm sau là e, ê, i; gớm có vần ơ nên viết g, không h. Đây là chỗ nhiều người viết nhầm nhất, vì mắt chỉ nhìn tiếng đầu.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao hay viết nhầm

Cái bẫy nằm ở tiếng đầu. Ghê có chữ h, nên khi viết tiếp tiếng thứ hai, tay dễ mang theo luôn thói quen ấy: viết ghê xong lại viết ghớm. Hai tiếng lại đọc gần nhau, thành ra lỗi khó thấy khi đọc lại.

Thói quen trên màn hình cũng góp phần. Một khi đã quen mắt với cách viết có h, người đọc lướt qua mà không dừng lại. Lỗi chỉ lộ ra khi bài được đọc kỹ hoặc lúc tra chính tả. Trong mục Chính tả của trang, những cặp như thế được gom chung để tra nhanh.

Câu hỏi ghê gớm hay ghê ghớm đúng chính tả thường nảy ra đúng lúc người ta đang soát lại bài. Lúc ấy mắt đã quen với mặt chữ, nên nhìn mãi vẫn thấy quen. Cách tốt hơn là đọc thành tiếng: âm ơ ở tiếng sau nghe tròn, không có hơi h ở đầu.

Báo chí dùng từ này ở đủ đề tài. Có tựa “Vào trông cháu cho cô con dâu ghê gớm”, có tựa “6 thói quen gây tốn điện ghê gớm nhưng ít người biết”. Cách viết đúng xuất hiện nhiều đến mức người đọc có thể gặp nó mỗi tuần, chỉ là ít khi để ý chữ h.

Điều đáng nói là lỗi này không nặng về nghĩa. Người đọc vẫn hiểu câu, nên nó dễ sống lâu trong tin nhắn, trong ghi chú, trong bài đăng ngắn. Chỉ khi cần in ra hoặc gửi cho người khác đọc kỹ, một chữ h thừa mới thành chỗ phải sửa.

Có người viết sai vì nghe theo giọng nói. Ở nhiều vùng, hai tiếng gớm và ghớm phát ra gần như nhau, nên tai không phân biệt được. Nhưng chữ viết theo quy tắc, không theo khẩu âm. Nhớ nguyên tắc ở mục trên là đủ, không cần nghe lại.

Dùng ghê gớm cho đúng

Cách tự kiểm tra nhanh: viết xong, nhìn tiếng thứ hai. Nếu thấy chữ h sau g thì bỏ đi. Nếu còn phân vân, dán cả câu vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để máy soát lại.

Tám cặp câu dưới đây là ví dụ đời thường, vế đầu viết đúng, vế sau viết sai. Chúng chỉ khác nhau ở tiếng thứ hai.

Những câu trên cho thấy từ này không kén ngữ cảnh: chuyện bão lụt, chuyện hàng xóm, chuyện giá điện, chuyện học hành, chuyện Tết, chuyện công việc. Chỗ nào cần nói mức độ đã quá bình thường, ghê gớm đều đứng được.

Báo chí còn cho thấy từ này đi được vào tiêu đề, nơi chữ phải chắc. Ngoài hai tựa đã nêu, có “Mẹ chồng cũ ghê gớm đường đột tới thăm” và “Ô nhiễm không khí: Tác nhân ghê gớm gây đột quỵ”. Một cái thuộc chuyện gia đình, một cái thuộc chuyện sức khỏe cộng đồng; cả hai đều dùng đúng chữ g.

Khi viết bài dài, nên rà riêng nhóm từ có g và gh. Mục trước đã đủ để tra từng tiếng; không cần nhớ mặt chữ của cả từ. Với cặp này, chỉ cần nhớ tiếng gớm có vần ơ.

Lời khuyên của từ điển cũng gọn: cẩn thận từng câu từng chữ để tránh sai chính tả, và nên tra cứu thường xuyên. Nghe thì mất vài giây, nhưng rà một lần trước khi gửi tiết kiệm hơn sửa lại sau khi bài đã lên trang.

• Đúng: Bà ấy nổi tiếng là người ghê gớm, nói một câu là cả phòng im. — Sai: Bà ấy nổi tiếng là người ghê ghớm, nói một câu là cả phòng im.
• Đúng: Giá điện tháng này tăng ghê gớm. — Sai: Giá điện tháng này tăng ghê ghớm.
• Đúng: Món này cay ghê gớm, ăn một miếng là toát mồ hôi. — Sai: Món này cay ghê ghớm, ăn một miếng là toát mồ hôi.
• Đúng: Trận lụt để lại cảnh tượng ghê gớm. — Sai: Trận lụt để lại cảnh tượng ghê ghớm.
• Đúng: Chị ấy trang trí nhà Tết ghê gớm, góc nào cũng có hoa. — Sai: Chị ấy trang trí nhà Tết ghê ghớm, góc nào cũng có hoa.
• Đúng: Đứa trẻ sợ con nhện ghê gớm. — Sai: Đứa trẻ sợ con nhện ghê ghớm.
• Đúng: Hạn chót dự án này ghê gớm, cả nhóm phải làm thêm ba ngày. — Sai: Hạn chót dự án này ghê ghớm, cả nhóm phải làm thêm ba ngày.
• Đúng: Thầy giáo mới nghiêm ghê gớm, cả lớp nín thở. — Sai: Thầy giáo mới nghiêm ghê ghớm, cả lớp nín thở.

Hỏi nhanh đáp gọn

Viết sai trong email công việc có bị trừ điểm không? Không có thang điểm nào trừ, nhưng người nhận đọc một chữ h thừa sẽ thấy người gửi không đọc lại bài. Sửa trước khi bấm gửi rẻ hơn nhiều so với giải thích sau.

Phần mềm soạn thảo có tự sửa lỗi này không? Phần lớn công cụ kiểm tra chính tả chỉ bắt lỗi khi từ có trong từ điển của họ. Ghê ghớm không có trong từ điển, nên máy có thể không gạch chân. Cách chắc nhất vẫn là dán câu vào ô Kiểm tra chính tả của trang.

Vậy ghê ghớm hay ghê gớm, hỏi theo chiều nào cũng một đáp án? Đúng vậy. Đảo thứ tự hai tiếng trong câu hỏi không làm đổi cách viết đúng, và cũng không có ngoại lệ theo vùng miền.

Có khi nào dùng ghê ghớm mà vẫn được chấp nhận? Không. Đây không phải biến thể địa phương được ghi nhận, cũng không phải cách viết cũ còn sót lại. Chỉ là một chữ h thừa.

Nếu phải viết một câu thật chắc để gửi đi thì sao? Dùng từ đồng nghĩa gớm ghê, vì từ điển ghi hai từ thay thế được cho nhau trong mọi ngữ cảnh. Câu “Lời nói của anh ta gớm ghê, khiến mọi người tổn thương” là ví dụ có sẵn.

Cặp cùng nhóm g/gh nào cũng dễ lẫn như vậy, ví dụ ghi với gì, ghế với gỗ. Cách xét vẫn vậy: nhìn nguyên âm đứng sau, không nhìn mặt chữ của cả từ. Nhớ một quy tắc là dùng được cho hàng chục từ, khỏi nhớ từng cặp một.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.