Chúc Mừng Năm Mới

Phong cách

Phim Cô gái có hình xăm rồng kể chuyện gì, dựa trên sách nào

Vì sao một bộ phim trinh thám Thụy Điển vẫn được nhắc đi nhắc lại qua nhiều bản làm lại? Bởi Cô gái có hình xăm rồng chuyển thể từ bộ tiểu thuyết bán gần 80 triệu bản, với cặp nhân vật nhà báo và hacker hiếm có trên màn ảnh.

12 phút đọc

Một bộ phim trinh thám hơn mười năm tuổi, đã được làm hai lần ở hai quốc gia rồi lại làm tiếp lần thứ ba, vẫn đứng trong danh sách những phim hình sự được nhắc đến nhiều nhất. Cô gái có hình xăm rồng là trường hợp hiếm hoi như vậy, và sức hút ấy không đến từ hiệu ứng đương thời mà từ chính trang sách nơi nó khởi nguồn.

Trả lời thẳng câu hỏi phim Cô gái có hình xăm rồng dựa trên sách nào: tác phẩm chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thụy Điển Stieg Larsson, cuốn đầu tiên trong bộ ba trinh thám Millennium, nghĩa là Thiên niên kỷ. Nội dung phim Cô gái có hình xăm rồng xoay quanh vụ điều tra sự mất tích bí ẩn của cô gái Harriet Vanger trong một dòng họ giàu có. Câu chuyện từ trang sách ấy đã đi qua ba chặng quay phim, mỗi chặng một số phận, mà phần dưới sẽ lần lượt kể.

Từ trang sách Thụy Điển ra phim

Tiểu thuyết gốc mang tên tiếng Thụy Điển Män som hatar kvinnor, tạm dịch là Đàn ông ghét đàn bà, phát hành năm 2005, tức sau khi tác giả đã qua đời. Cuốn sách nhanh chóng trở thành sách bán chạy nhất ở châu Âu lẫn Hoa Kỳ.6 Chính cái tên gốc này đã nói trước thông điệp của toàn bộ câu chuyện.

Nhờ sức bán chạy đó, làn sóng chuyển thể lên màn ảnh diễn ra nhanh và quy mô hơn nhiều người tưởng. Năm 2009, hãng phim Yellow Bird của Thụy Điển chuyển thể cả ba phần tiểu thuyết thành phim và đạt thành công vang dội.2 Sau đó, Music Box Films phát hành cả ba phần này tại thị trường Mỹ.2 Nghĩa là khi Hollywood còn đang chuẩn bị bản của mình, câu chuyện đã chạy trước một vòng ở chính quê nhà.

Bản phim đầu tiên do điện ảnh Thụy Điển thực hiện, ra rạp năm 2009, và chỉ hai năm sau tung ra bản làm lại với kinh phí lớn hơn gấp nhiều lần. Cả hai bản đều giữ nguyên cốt truyện gốc, khác nhau chủ yếu ở cách kể và tông hình ảnh.

Tên phim giữ lại chi tiết hình xăm rồng trên người nhân vật nữ, dù tên sách gốc không hề nhắc đến con rồng. Chi tiết ấy nằm trên lưng Lisbeth Salander, nhân vật phụ trở thành linh hồn của cả câu chuyện, và cũng là hình ảnh khiến khán giả nhớ mãi sau khi phim chiếu xong.

Nội dung phim Cô gái có hình xăm rồng và cặp đôi điều tra

Câu chuyện mở đầu bằng một lời đề nghị khó từ chối. Henrik Vanger, hơn 80 tuổi, người đứng đầu dòng họ Vanger danh giá, thuê nhà báo Mikael Blomkvist điều tra sự mất tích của cô cháu gái Harriet. Ông chọn Blomkvist không phải vì danh tiếng của anh, mà vì anh vừa bị tổn hại uy tín trong một vụ vu cáo, tức là người đang cần việc và không ngại đụng chạm đến ai.

Vụ mất tích ấy đã ngâm trong quá khứ suốt 40 năm. Harriet biến mất khi mới 16 tuổi, trên hòn đảo riêng của dòng họ, trong một buổi lễ gia đình đông người nhưng không ai thấy gì. Điểm khiến Henrik không bao giờ buông xuôi nằm ở một chi tiết nhỏ mà lạnh gáy. Mỗi năm, ông đều nhận được một nhành hoa ép khô, giống hệt món quà sinh nhật Harriet vẫn tặng ông ngày trước.5 Ai đó vẫn còn sống, và vẫn đang gửi hoa.5

Vào cuộc điều tra, Blomkvist nhận được sự hỗ trợ của Lisbeth Salander, hacker thiên tài 24 tuổi đầy hình xăm và bấm khuyên. Cô được ví như Sherlock Holmes phiên bản nữ nhờ khả năng phá án tài tình, thậm chí đột nhập được vào mạng lưới điều tra của cảnh sát để tìm hồ sơ về dòng họ giàu có này. Hai con người khác biệt đến vậy, một nhà báo đi bằng phóng sự và một hacker đi bằng dữ liệu, dần trở thành cặp đôi điều tra gắn chặt với nhau.

Bối cảnh lớn của câu chuyện là tòa soạn Millennium, nơi Blomkvist và các cộng sự chuyên viết về chống tham nhũng và đấu tranh cho công bằng xã hội. Chính tòa soạn này đặt tên cho cả bộ truyện. Trong khi đó, vụ vu cáo làm sập uy tín Blomkvist cũng liên quan đến trùm tài phiệt Wennerström, kẻ mà anh sẽ còn gặp lại ở phần cuối.

Điều tra càng sâu, cặp đôi càng phát hiện những mạch tội ác bị che đậy kín trong dòng họ Vanger, cùng những mánh khóe tham nhũng ở đỉnh cao ngành công nghiệp Thụy Điển. Bên trong gia tộc danh giá ấy, bí mật không nằm ở một kẻ giết người đơn lẻ mà ở cả một truyền thống bạo lực được che giấu và truyền qua nhiều thế hệ.

Kết thúc phần phim 2011 hé lộ sự thật theo hướng ít ai ngờ: Harriet vẫn còn sống, trốn ở London dưới danh tính người chị họ Anita. Kẻ giết hại phụ nữ trong dòng họ chính là cha của Harriet cùng người anh trai Martin. Salander đóng vai trò quyết định khi hack tài khoản của trùm tài phiệt Wennerström, giúp Blomkvist vạch trần hắn trước công luận. Vụ án riêng của dòng họ Vanger và vụ tham nhũng quốc gia vì thế khép lại trong cùng một hồi kết.

Một người đàn ông trung niên ngồi lưng quay về phía máy, tay lật xem ảnh cũ trong hộp gỗ trên bàn
Ảnh minh họa

Tác giả và bộ ba Thiên niên kỷ

Stieg Larsson sinh ngày 15/8/1954 tại Skelleftehamn, Thụy Điển, là ký giả, nhà văn, nhiếp ảnh gia và nhà hoạt động chính trị. Ông từng làm chủ biên tờ Expo, một tờ báo thành lập năm 1995 chuyên tố giác chủ nghĩa cực đoan cánh hữu và kỳ thị chủng tộc. Vì công việc ấy, ông bị các phe phái cực đoan đe dọa. Có cả những nghi vấn cho rằng ông bị sát hại, chứ không đơn thuần chết vì bệnh.

Sự thật là ông đột ngột qua đời ngày 9/11/2004 do nhồi máu cơ tim, ở tuổi 50, trước khi bất kỳ cuốn nào trong bộ ba được xuất bản giai đoạn 2005 đến 2007. Larsson dự định viết 10 phần cho bộ truyện, nhưng chỉ kịp hoàn thành phần thứ ba. Ba cuốn ấy, mở đầu bằng Cô gái có hình xăm rồng rồi đến hai phần tiếp theo, đến tháng 3/2010 đã bán 27 triệu bản tại hơn 40 quốc gia, và con số đó nay đã lên gần 80 triệu ấn bản toàn cầu.

Nguồn gốc nhân vật Lisbeth Salander gắn với một ký ức tuổi thơ của chính Larsson. Theo Kurdo Baksi, người quen biết lâu năm với ông, Larsson viết bộ Thiên niên kỷ như một lời xin lỗi đến cô gái bị hành hạ mà ông từng chứng kiến năm 15 tuổi nhưng không dám can thiệp. Nhân vật cô gái xăm trổ bị xã hội bỏ qua ấy được xây dựng từ hình ảnh đó, để lên án tội bạo hành phụ nữ. Vì thế, cả bộ truyện mang quan điểm ủng hộ bình đẳng giới rõ rệt, khi những kẻ tàn nhẫn với phụ nữ đều có kết cục xấu.

Với người đọc Việt muốn đọc truyện gốc, bộ ba đã có bản dịch tiếng Việt của dịch giả Trần Đĩnh, do Nhà xuất bản Phụ nữ phát hành: Cô gái có hình xăm rồng và Cô gái đùa với lửa ra mắt năm 2010, còn Cô gái chọc tổ ong bầu ra mắt năm 2012.

Câu chuyện không dừng ở ba cuốn của Larsson. Gia đình ông chọn nhà văn David Lagercrantz viết tiếp, và tiểu thuyết Cô gái trong mạng nhện xuất bản năm 2015, bày bán từ ngày 27/8 tại 25 quốc gia với khoảng 2,7 triệu bản in mới, trong đó 500.000 bản tại Mỹ. Mức độ được chờ đợi của quyển thứ tư thể hiện ngay từ khâu xuất bản. Nhà xuất bản Norstedts của Thụy Điển giữ bí mật tuyệt đối cốt truyện cuốn sách dày 500 trang trước ngày bán, còn Lagercrantz, năm đó 52 tuổi, trực tiếp ký tặng sách cho người hâm mộ. Đêm trước ngày bán, khoảng 50 người đứng chờ ngoài hiệu sách ở Stockholm để mua những cuốn đầu tiên có chữ ký tác giả.

Ba phiên bản phim, ba số phận

Bản phim Thụy Điển đầu tiên công chiếu ngày 27/2/2009 tại Thụy Điển và Đan Mạch, với thời lượng 153 phút, kinh phí 13 triệu USD và doanh thu toàn cầu 104 triệu USD. Phim do Niels Arden Oplev đạo diễn, kịch bản do Rasmus Heisterberg và Nikolaj Arcel chấp bút, Søren Stærmose sản xuất. Michael Nyqvist đóng Blomkvist, Noomi Rapace đóng Salander; dàn diễn viên chính còn có Ingvar Hirdwall, Björn Granath, Lena Endre, Ewa Fröling và Marika Lagercrantz. Bản này giành giải BAFTA, tức giải điện ảnh hàng năm của Anh, cho Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc, còn Noomi Rapace được đề cử Nữ diễn viên chính xuất sắc. Cùng năm đó, hai phần tiếp theo lần lượt ra rạp vào tháng 9 và tháng 11, rồi cả ba phần được ghép thành loạt phim truyền hình ngắn 6 tập mang tên Millennium.

Bản Hollywood ra mắt năm 2011 do David Fincher đạo diễn, kịch bản Steven Zaillian, hợp tác sản xuất giữa Mỹ, Anh và Thụy Điển. Daniel Craig vai Blomkvist, Rooney Mara vai Salander, cùng Christopher Plummer trong dàn diễn viên chính. Phim ra mắt toàn thế giới ngày 12/12/2011 tại Quảng trường Odeon Leicester ở London, sau đó phát hành tại Mỹ và Thụy Điển ngày 21/12/2011. Tác phẩm thu về 233 triệu USD so với kinh phí 90 triệu USD, được giới phê bình khen ngợi diễn xuất của hai diễn viên chính cùng âm nhạc và tông màu hình ảnh. Phim nhận 5 đề cử Oscar, thắng giải Dựng phim xuất sắc, còn Rooney Mara được đề cử Nữ diễn viên chính xuất sắc.5 Ủy ban Quốc gia về Phê bình Điện ảnh Mỹ bầu chọn đây là một trong mười phim hay nhất năm.5 Trước khi vai Blomkvist về tay Daniel Craig, các tên tuổi như George Clooney, Johnny Depp, Viggo Mortensen và Brad Pitt từng cạnh tranh vai này.5

Chặng thứ ba lại là một bài học ngược chiều. Cô gái trong mạng nhện, chuyển thể từ quyển thứ tư do David Lagercrantz viết, khởi chiếu ngày 9/11/2018 do Sony phát hành, với kinh phí 43 triệu USD do Sony tài trợ chính và MGM đồng tài trợ. Điểm khiến nhiều khán giả ngạc nhiên là Sony Pictures chọn làm phim quyển thứ tư thay vì quyển thứ hai, nên loạt phim nhảy cóc khỏi hai quyển giữa của cốt truyện gốc. Vai chính cũng thay gần hết. Claire Foy, từng thắng Quả Cầu Vàng và hai lần được đề cử BAFTA, vào vai Salander thay Rooney Mara; Sverrir Gudnason nhận vai Blomkvist từ tay Daniel Craig. Dàn diễn viên có thêm LaKeith Stanfield và Sylvia Hoeks, người từng đóng Blade Runner 2049, trong vai Camilla Salander, chị em song sinh của nhân vật chính.1

Về nội dung, phần này đưa câu chuyện ra khỏi vụ án trong gia tộc Vanger. Salander lần này vướng vào mạng nhện của gián điệp, tội phạm công nghệ và quan chức tham nhũng.1 Đạo diễn Fede Alvarez, nổi tiếng với hai phim giật gân lần lượt ra mắt năm 2016 và 2013, đảm nhận ghế đạo diễn.

Tuy nhiên, kết quả phòng vé cho thấy lựa chọn ấy không được đền đáp. Phim bị đánh giá tiêu cực và thất bại: mở màn tại thị trường Mỹ chỉ 7.810.112 USD, đứng thứ sáu cuối tuần, giảm 68% còn 2.501.616 USD ở tuần thứ hai, với tổng doanh thu nội địa 14.841.338 USD và quốc tế 20.323.582 USD. Sau thất bại ấy, Sony từng phát triển phần tiếp theo nhưng có khả năng bị hủy hoặc làm lại từ đầu.

So ba con số phòng vé trên, người xem mới thấy rõ vì sao thương phẩm này được làm đi làm lại rồi lại dừng: bản Thụy Điển 2009 lời lớn với vốn chỉ 13 triệu USD, bản 2011 gấp hơn hai lần vốn ở mức 90 triệu USD, còn bản 2018 lỗ dù kinh phí không cao. Với người mới xem lần đầu, một lựa chọn thực tế là bản 2011 nếu thích hình ảnh đẹp và nhịp kể hiện đại, còn bản 2009 nếu muốn tông góc cận hơn với nguyên tác Thụy Điển. Riêng Michael Nyqvist, Blomkvist của bản gốc, qua đời ngày 27/6/2017 ở tuổi 56 sau thời gian chiến đấu với ung thư phổi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Đọc tiếp

Chủ đề

Công cụ liên quan

Ban Phong cách

Cách Góc đọc làm việc

chucmungnammoi.com