Tiêu chí chọn series dài tập gia đình

Năm 2004, chương trình “Gặp nhau cuối tuần” đạt lượng người xem đông nhất với 69% dân số Việt Nam theo dõi. Một con số mà khung hài cuối tuần nào sau này cũng khó lặp lại.

Ngày nay, thay vì cả nhà cùng chờ một khung giờ cố định trên kênh truyền hình, gia đình có hàng trăm series để chọn. Chính sự dư dả ấy khiến việc chọn series dài tập gia đình cho cuối tuần trở nên khó hơn xưa. Cách bắt đầu đơn giản nhất là đi theo năm bước: đặt tiêu chí, chọn thể loại, đọc nhãn độ tuổi, cân độ dài, rồi xem thử trước khi theo dài. Bỏ qua bước nào, buổi xem cuối tuần cũng dễ hụt hẫng.

Thiếu những bước ấy, cảnh hai tập đầu cả nhà ngồi lại vui vẻ, tới tập mười phòng khách chỉ còn một người sẽ lặp lại rất nhanh.

Tiêu chí chọn series dài tập gia đình

Trước khi mở danh sách phim, phụ huynh nên ngồi lại thống nhất bốn tiêu chí: độ tuổi của người xem nhỏ nhất trong nhà, mức độ bạo lực chấp nhận được, thời lượng mỗi tập và tổng số tập. Bốn con số này là nền tảng cho mọi lần chọn series dài tập gia đình sau đó. Một series hay nhưng dài một trăm tập sẽ chiếm gần hết các tối cuối tuần. Còn một series có cảnh gay gắt thì chưa cần xem thử đã phải loại.

Về độ tuổi, từ đầu năm 2023, Luật Điện ảnh (sửa đổi) 2022 quy định phân loại phim theo sáu mức: P phổ biến với mọi lứa tuổi, K phổ biến cho trẻ dưới 13 tuổi khi có cha mẹ hoặc người giám hộ xem cùng, rồi T13, T16, T18 và mức C không được phép phổ biến. Mức K tương đương mức PG13 quốc tế: trẻ dưới 13 tuổi vẫn xem được, nhưng những chi tiết chưa phù hợp cần người lớn ngồi cạnh giải thích. Đây chính là mốc đầu tiên để lọc một series phù hợp cho trẻ em trong danh sách dài.

Về thời lượng, sitcom gia đình Việt thường làm mỗi tập khoảng 30 phút. Một ví dụ tiêu biểu là “Gia đình 4.0”, phát sóng từ ngày 6/8/2018, xoay quanh ba thế hệ trong một nhà thời đại 4.0 và giải quyết mâu thuẫn bằng tình yêu thương giữa các thành viên. Tập ngắn giúp trẻ không quá mệt và người lớn không phải canh giờ ngủ. Ngược lại, phim tâm lý tình cảm kéo 45 phút trở lên hợp với tối cuối tuần, khi cả nhà có thời gian ngồi lâu hơn.

Tiêu chí cuối cùng là uy tín của tác phẩm. Giải Cánh diều 2020 trao ba giải cho “Về nhà đi con”, bộ phim gia đình được khán giả Việt tìm kiếm nhiều nhất trên Google năm 2019. Trưởng ban giám khảo hạng mục phim truyền hình, nghệ sĩ nhân dân Trịnh Lê Văn, nhận xét tác phẩm giàu cảm xúc, khiến cả khán giả lẫn ban giám khảo thấy xúc động. Một series từng qua vòng thẩm định của giám khảo chuyên nghiệp là điểm tựa an toàn hơn lời rỉ tai trên mạng xã hội.

• Giải thưởng hoặc đánh giá của giám khảo chuyên nghiệp là dấu hiệu nội dung đáng tin.

Bước 1: Lựa chọn thể loại phù hợp

Thể loại quyết định không khí của buổi xem. Với mục tiêu cả nhà cùng ngồi lại, hai nhánh an toàn nhất là hài kịch tình huống về gia đình và phim tâm lý tình cảm nhẹ nhàng.

Cần phân biệt hai khái niệm thường bị lẫn: phim thiếu nhi nhắm riêng tới trẻ em, trong khi phim gia đình được làm ra để thu hút khán giả thuộc nhiều lứa tuổi. Series gia đình không bạo lực thường nằm ở nhánh thứ nhất, nơi mâu thuẫn được hóa giải bằng tình thương chứ không bằng nắm đấm hay súng đạn.

Trong khi đó, các danh sách series nổi tiếng trên nền tảng xem trực tuyến phần lớn thuộc nhánh ngược lại. Một danh sách cập nhật gần đây của nền tảng MyTV nêu những cái tên quen thuộc như Black Mirror, Squid Game, Peaky Blinders, Kingdom, Sweet Home, Girl From Nowhere. Tất cả thuộc khoa học viễn tưởng tâm lý xã hội, sinh tồn giật gân, tội phạm, kinh dị hoặc chiến tranh giả tưởng, và không tác phẩm nào được mô tả là phim dành cho gia đình. Nhìn danh sách đó, phụ huynh hiểu ngay vì sao không nên chọn theo bảng xếp hạng độ nổi.

Dấu hiệu nhận biết một series hợp để xem chung nằm ở thông điệp và nhịp phim. “Những bác sĩ tài hoa” (Hospital Playlist) của Hàn Quốc được mô tả khắc họa tình bạn của năm bác sĩ, với thông điệp nhân văn về cuộc sống, ngành y và tình yêu. Phim gây ấn tượng bởi sự hài hước duyên dáng và những khoảnh khắc đời thường ý nghĩa. Phía Việt Nam, “Về nhà đi con” hay “Gạo Nếp Gạo Tẻ” khai thác những chuyện ai trong nhà cũng từng tranh cãi ít nhất một lần.

“Gạo Nếp Gạo Tẻ” dài 109 tập, thuộc thể loại tâm lý, tình cảm, gia đình, do Lê Huỳnh Thúy Ngân, nghệ sĩ ưu tú Minh Đức, nghệ sĩ nhân dân Hồng Vân và Trung Dũng thủ vai. Phim đặt ra vấn đề liệu một người mẹ có thể yêu thương những đứa con như nhau. Phim cũng đề cập quan hệ mẹ chồng nàng dâu, mẹ vợ chàng rể và cả khái niệm “chuột túi” chỉ những đứa con dựa dẫm vào bố mẹ.

Người làm phim gia đình cũng tự lý giải vì sao họ bám trụ thể loại này. Thu Trang cho biết cô và Tiến Luật luôn ấp ủ làm phim gia đình, vì với vợ chồng cô, gia đình là nền tảng của hạnh phúc.^{22 Vì sao Thu Trang đánh liều với dòng phim gia đình? (laodongtre.laodong.vn)} Còn với Trương Minh Thảo, phim “Mặt trời lạnh” mà cô tham gia không dừng ở câu chuyện nhà cửa. Phim mở rộng sang xung đột giữa quyền lực và trách nhiệm gìn giữ thiên nhiên, mang thông điệp nhân văn về môi trường. Thể loại gia đình hoàn toàn có thể mang nội dung rộng, miễn là cách kể giữ được sự nhẹ nhàng.

Bước 2: Kiểm tra nhãn độ tuổi

Nhãn phân loại không phải chi tiết trang trí.

Theo báo Nhân Dân, phim truyền hình cần được dán nhãn phân loại ở góc màn hình để phụ huynh can thiệp kịp thời vào việc xem phim của trẻ. Nhãn phải ghi rõ cảnh báo như phim có chứa yếu tố bạo lực hay ngôn ngữ không phù hợp trẻ em, để cha mẹ có cơ sở nhắc nhở con hoặc chuyển kênh. Trước khi luật mới ra đời, trẻ em từng thoải mái tiếp cận trên các kênh chiếu mạng những phim có nội dung người lớn, bạo lực, ma túy mà không hề có nhãn dán độ tuổi.

Thói quen cần hình thành rất đơn giản: trước khi bấm phát, nhìn góc màn hình ba giây. Thấy nhãn P thì yên tâm. Thấy K thì chuẩn bị ngồi cùng trẻ. Thấy T13 trở lên mà nhà có con nhỏ thì cân nhắc chuyển sang bộ khác. Với các nền tảng xem trực tuyến, phụ huynh nên mở phần mô tả phim, đọc hàng cảnh báo nội dung trước khi quyết định. Nhãn cũng là cách nhanh nhất để tìm series phù hợp cho trẻ em giữa danh sách dài.

Vì sao phải cẩn thận đến mức đó? “The Idol” của HBO, tác phẩm có Jennie của Blackpink tham gia, do The Weeknd và Sam Levinson, người sáng tạo “Euphoria”, tạo ra, với Lily-Rose Depp thủ vai chính. Tác phẩm từng khiến một bộ phận khán giả lo lắng vì tính chất người lớn có thể làm mất đi người hâm mộ trẻ tuổi của nữ ca sĩ. Chính “Euphoria”, tên Việt là “Lâng lâng”, cũng vướng tranh cãi vì những cảnh khỏa thân và tình dục mà một số nhà phê bình cho là dư thừa, dù phim được khen kỹ thuật quay và diễn xuất của Zendaya.^{55 Lâng lâng (phim truyền hình) (Wikipedia)} Tên tuổi sáng giá không đồng nghĩa với nội dung phù hợp cho trẻ. Chỉ nhãn độ tuổi cùng dòng cảnh báo mới là căn cứ đáng tin khi chọn series dài tập cho cả nhà.

Đọc thêm: Tiêu chí chọn phim truyền hình dài tập gia đình cho buổi tối cuối tuần

Bước 3: Cân độ dài và nhịp phát sóng

Độ dài là tiêu chí mà phụ huynh Việt hay bỏ qua, dù nó quyết định trực tiếp việc một bộ series dài tập gia đình có giữ được cả nhà ngồi lại suốt nhiều tối cuối tuần hay không. “Gia Đình Mình Vui Bất Thình Lình” ban đầu được giới thiệu dài 26 tập, sau đó nhà sản xuất tăng thêm 14 tập, kết thúc ở tập 40, tức hơn 50% độ dài ban đầu. Nhiều khán giả không hào hứng vì cho rằng phim bị dài dòng, các mâu thuẫn rời rạc, không có tuyến chính xuyên suốt. Trong phim, chuyện nhân vật Thành mất nhẫn cưới kéo dài tới bốn tập khiến người xem thấy lan man.

Bài học rút ra có hai mặt. Một là ưu tiên series có số tập vừa phải, khoảng 10 đến 30 tập, đủ để câu chuyện phát triển mà không sa vào rắc rối nhỏ nhặt bị làm quá lên. Hai là để ý nhà sản xuất có công bố số tập từ đầu hay không, vì phim định trước số tập thường có kết thúc rõ ràng hơn.

Phim gia đình Việt thường chạy dài nhiều chục tập, như “Gạo Nếp Gạo Tẻ” lên tới 109 tập và phải xem theo tháng. Trong khi đó, nhiều series nước ngoài được làm theo kiểu kể trọn câu chuyện trong số tập định trước, hợp với gia đình muốn có kết thúc sau vài tối cuối tuần. Một ví dụ điển hình là “Vượt ngục” trở lại với dạng phim ngắn tập chỉ 9 tập ở phần 5, phát sóng từ ngày 4/4/2017.^{44 Vượt ngục (phim truyền hình) (Wikipedia)}

Muốn giữ chân người xem, phim cần tình tiết hấp dẫn, kịch tính thay vì những rắc rối nhỏ bị thổi phồng. Đó là nhận định mà chính chuyện kéo dài “Gia Đình Mình Vui Bất Thình Lình” đã chứng minh.

Bước 4: Chọn nguồn phát bản quyền

Series hay mà xem qua kênh không chính thống thì buổi xem của cả nhà khó trọn vẹn. Tiêu chí đầu tiên là bản quyền: chọn nền tảng hoặc kênh phát sóng chính thức giúp nội dung đúng như nhà sản xuất dựng, có phụ đề chuẩn và chất lượng hình ảnh ổn định. Cách chọn này cũng tránh rủi ro dính nội dung cắt ghép hay quảng cáo lạ khi trẻ ngồi trước màn hình.

Khung giờ truyền hình chính thức vẫn là lựa chọn đáng tin cho tối cuối tuần. Phim tâm lý tình cảm gia đình “Cha tôi, người ở lại” mở đầu khung phim giờ vàng mới 20h00 các ngày thứ Hai, thứ Ba, thứ Tư trên VTV3, kể về hai ông bố cùng nuôi dưỡng ba đứa con không cùng huyết thống. Diễn viên Thái Vũ bày tỏ rằng bộ phim thay đổi khái niệm về gia đình: gia đình có thể là những con người không cùng huyết thống nhưng chung trái tim ấm áp và tràn đầy yêu thương. Đây là ví dụ cụ thể cho kiểu nội dung gia đình được phát trên kênh bản quyền, phụ huynh có thể yên tâm khi cho trẻ xem cùng.

Cùng khung cuối tuần, “Cuộc hẹn cuối tuần” của VTV kết hợp trò chuyện, trò chơi, âm nhạc và tiểu phẩm hài, từng giành giải Chương trình giải trí Ấn tượng tại VTV Awards 2021, mùa ba phát sóng lúc 20h Chủ nhật trên VTV3. Còn “Gặp nhau cuối tuần”, chương trình do Trung tâm Phim truyền hình, Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất, phát sóng trên VTV3 từ tháng 4 năm 2000 đến hết năm 2006, được xem là biểu tượng của hài kịch truyền hình Việt Nam thập niên 2000.

Danh tiếng ấy khiến bản làm lại được kỳ vọng rất cao. Phiên bản mới phát sóng định kỳ lúc 20h tối thứ Bảy hằng tuần trên VTV3, thời lượng khoảng 60 phút, kết hợp hai thế hệ nghệ sĩ hài và khai thác thời sự dưới lăng kính trào phúng, châm biếm. Tuy nhiên, bản làm lại từ ngày 1/3/2025 bị một số báo chí đánh giá thiếu chất hài đặc trưng của phiên bản cũ, kịch bản dàn trải và lối diễn cường điệu. Với phim truyền hình dài tập cuối tuần kiểu này, phụ huynh nên xem thử một tập trước khi hẹn cả nhà theo dài cả mùa. Đó cũng là cách chọn series dài tập gia đình ít rủi ro nhất.

Đọc thêm: Gia đình đường mòn là gì và vì sao dân trekking gọi nhau là gia đình

Bước 5: Xem thử hai tập đầu

Không series nào bảo đảm hợp với mọi gia đình, nên hai tập đầu chính là buổi thử nghiệm.

Cách làm là xem liên tục một tối cuối tuần, rồi quan sát ba phản ứng: trẻ có hỏi lại nội dung hay lơ đãng chạy đi, người lớn có muốn bấm tiếp tập sau, và có cảnh nào khiến ai đó phải giấu mắt không. Cả ba điểm đều ổn thì series đó mới xứng đáng được theo dài.

Đằng sau một bộ phim dễ xem thường là cả một đội ngũ tính toán cho nhiều lứa tuổi. Đơn vị sản xuất “Gia đình 4.0” cho biết đội ngũ viết kịch bản gồm năm người ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhằm đảm bảo sự cân bằng: người già xem cũng thấy thú vị mà người trẻ cũng thấy mình ở trong đó. Trưởng ban Khoa giáo của Đài Truyền hình Việt Nam, Đỗ Quốc Khánh, đánh giá đây là series phim Việt đầu tiên xuất hiện trên giờ vàng của VTV2, có mục đích giáo dục nhưng thể hiện nhẹ nhàng, tính giải trí cao. Đó là kiểu thông tin sản xuất đáng tìm hiểu hơn là số lượt xem trên mạng xã hội.

Nếu hai tập thử không ai mặn mà, cứ đổi series khác, vì chi phí của việc thử chỉ là một buổi tối. Còn nếu tìm được bộ vừa ý, ghi lại nhãn phân loại và số tập của bộ phim đó vào một danh sách ngắn. Lần sau, việc chọn series dài tập gia đình cho cả nhà chỉ mất vài phút thay vì cả một buổi lướt danh sách, và mỗi tối cuối tuần đều có cả nhà ngồi lại bên nhau.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.