Chiều chuộng hay chìu chuộng? Từ điển tiếng Việt chỉ ghi một cách

Chiều chuộng hay chìu chuộng? Chỉ “chiều chuộng” là cách viết đúng chính tả; từ điển tiếng Việt không có chữ “chìu”, nên “chìu chuộng” không có nghĩa gì.

Hai cách viết ấy vẫn nằm cạnh nhau trong tin nhắn, bài đăng bán hàng, thậm chí trên báo. Từ này ghép từ “chiều” (làm theo ý) và “chuộng” (ưa thích, yêu mến), chỉ việc nuông chiều quá mức.

Chuyện tưởng nhỏ, nhưng một chữ sai lọt vào tin nhắn gửi khách quen thì người đọc dừng lại ở đúng chữ ấy trước khi kịp hiểu câu. Sửa một lần cho đúng thì đỡ phải sửa nhiều lần về sau.

Chiều chuộng hay chìu chuộng: từ nào đúng?

Chữ “chiều” viết có ê đúng trong mọi trường hợp: chiều chuộng, chiều ý, chiều hướng, ngược chiều, buổi chiều. Còn “chìu” không có trong từ điển tiếng Việt, viết ra thì vô nghĩa. Vậy hỏi từ nào đúng chính tả thì chỉ có một đáp án, và đáp án ấy không đổi theo vùng miền.

Từ điển tiếng Việt của GS Hoàng Phê, Lê Văn Đức, Văn Tân ghi “chiều” nghĩa là làm theo hoặc đồng ý cho làm theo ý thích để được vừa lòng; “chiều chuộng” là hết sức chiều vì yêu, vì coi trọng. Cách giải nghĩa ấy cho thấy đây là động từ chỉ thái độ với người khác, không phải từ cổ hay tiếng lóng.

Cách viết có ê cũng đã cũ. Ngay từ năm 1931, Việt-Nam Tự-Điển của Hội Khai Trí Tiến Đức đã chỉ ghi chữ “chiều” mà thôi. Ai quen viết “chìu” thì đó là thói quen hình thành sau này, không phải nếp cũ đáng giữ.

Một bảng tra xếp “chiều chuộng” vào lớp từ Hán Việt, nhưng chỉ ghi đúng một dòng như thế, không giải thích chữ Hán nào ứng với từng tiếng. Chỗ này dừng ở mức ghi nhận, không đoán chữ, vì đoán sai còn khó sửa hơn viết sai một dấu.

Trang này viết “chiều chuộng”. Nếu tài liệu, biển hiệu hay bài đăng của bạn đang để “chìu”, sửa lại một chữ là xong, không phải viết lại cả câu. Người đọc chỉ cần thấy chữ đúng một lần là nhớ, còn chữ sai thì nhớ dai hơn.

Chiều chuộng nghĩa là gì

Trả lời gọn bằng cách bóc hai tiếng: “chiều” nghĩa là làm theo ý, “chuộng” nghĩa là ưa thích, yêu mến; ghép lại thành cụm từ chỉ việc nuông chiều quá mức. Hiểu từng tiếng một thì nhớ lâu hơn học thuộc cả cụm, và cũng dễ suy ra những từ cùng họ.

Vậy chiều chuộng là gì trong câu nói hằng ngày? Đó là động từ chỉ việc làm theo ý muốn, nuông chiều theo sở thích của ai đó, đôi khi quá mức. Người ta chiều chuộng vợ, chồng, con, cháu, người yêu: muốn làm mọi thứ cho người mình thương. Cần đổi giọng câu văn thì có thể thay bằng cưng chiều, nuông chiều, yêu chiều, yêu thương, quan tâm.

Sắc thái không phải lúc nào cũng đẹp. Trong chuyện dạy con, chiều chuộng thường bị hiểu theo hướng tiêu cực vì chiều quá mức có thể làm hư trẻ. Các cụ vẫn nói “chiều quá hóa hư”; chăm sóc chồng từng li từng tí như mẹ chăm con cũng có thể khiến người kia ngột ngạt hoặc lấn lướt.

Hai câu mẫu cho thấy giọng khuyên bảo quen thuộc: “Đừng chiều chuộng con cái quá mức”, “Ông bà chiều chuộng cháu quá làm cháu hư”. Câu thứ hai nghe như lời trách nhẹ trong bữa cơm, chứ không phải lời dạy đạo đức. Đặt trong câu khác nhau, sắc thái của từ đổi ngay.

Cũng nên nhớ chiều chuộng không phải liều thuốc chữa mọi chuyện hôn nhân. Chồng của Hoài sinh cờ bạc, rượu chè; chồng của Linh bồ bịch, và cả hai cuộc hôn nhân đều đổ vỡ. Chiều cho vừa lòng là một chuyện, sống có nguyên tắc là chuyện khác.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao nhiều người viết nhầm

Ở nhiều vùng miền, nhất là miền Nam, người nói thường lẫn âm cuối của “chiều” với “chìu”, nghe hai tiếng gần như nhau. Viết theo tiếng nói hằng ngày là ra chữ sai.

Viết tay nhanh cũng gây lỗi: dấu huyền dễ bị bỏ quên, thành ra chữ “chiều” mất dấu hoặc bị thay bằng dấu khác. Có nơi còn nhầm dấu huyền với dấu hỏi, vì hai dấu này nhìn gần giống nhau khi viết vội.

Thói quen thứ ba là không tra từ điển. Gặp chữ quen miệng, người viết cứ thế chép theo âm địa phương, lâu dần thành phản xạ. Sửa một lần rồi nhớ thì nhàn hơn sửa mãi.

Những cặp từ khác cũng hay bị hỏi vì cùng lý do nghe sao viết vậy: làm xong hay làm song, xấp giấy hay sấp giấy, bàng quan hay bàng quang, may mắn hay mai mắn, nửa hay nữa. Điểm chung là người viết tin vào tai mình hơn tin vào từ điển.

Điều đáng nói là lỗi này không liên quan trình độ. Người viết hợp đồng, người soạn giáo án, người bán hàng trên mạng đều có thể trượt một chữ, vì ai cũng gõ nhanh hơn nghĩ. Cái sửa được là thói quen đọc lại, không phải trí nhớ.

Đọc thêm: Thúc giục hay thúc dục? Từ nào đúng chính tả, nghĩa là gì

Chìu chuộng khi nào được dùng

“Chìu chuộng” không có trong từ điển và không mang nghĩa nào cả. Trong giấy tờ, bài giảng, tin nhắn gửi đối tác, chữ ấy không có chỗ đứng.

Nhưng trên mạng, một bộ phận giới trẻ dùng “chìu chuộng” như từ lóng, ý nói sự nũng nịu, muốn được đối phương yêu chiều. Đôi khi hỏi chìu chuộng hay chiều chuộng không phải hỏi chính tả, mà hỏi giọng điệu: viết cho vui hay viết cho đúng. Kiểu viết ấy chỉ hợp trong khung chat thân mật, không dùng trong văn bản hành chính hay giảng dạy.

Dùng từ lóng nhiều thành quen tay, rồi lúc cần viết nghiêm túc lại phải sửa. Giữ cách viết chuẩn ở mọi nơi là cách đỡ mất công nhất, nhất là với người ngày nào cũng nhắn tin cho khách.

Các từ cùng nhóm

Cả họ từ có tiếng “chiều” đều giữ nguyên mặt chữ ấy: chiều lòng, cưng chiều, chiều ý, ruột đau chín chiều, nuông chiều. Viết “chìu” ở bất kỳ từ nào trong số đó cũng sai.

Một mẹo nhớ theo nghĩa: cứ liên tưởng tới “chiều theo”, “chiều lòng”, “chiều tà”, ba từ đều có “chiều” viết không dấu huyền trên đầu. Tiếng nào, mặt chữ nấy. Phân vân thì tra từ điển chuẩn, vì chỉ có “chiều chuộng”, không có “chìu chuộng”.

Phần quy tắc chính tả của nền tảng giải thích rộng hơn về nhóm vần này, nếu bạn muốn nắm cả họ từ chứ không riêng một cặp.

Đọc thêm: Rảnh rỗi, rãnh rỗi hay rảnh rổi? Từ nào đúng chính tả và nghĩa của từ

Tám cặp câu đúng và sai

Đọc từng cặp dưới đây, che dòng sai lại và tự viết lại câu đúng. Cách này nhớ nhanh hơn đọc cả bài giải thích dài.

Ba câu mẫu trong tư liệu cũng đáng để nhớ: một người chồng đi chơi xa hay đi công tác lần nào cũng mua quà cho vợ con; một anh chàng chiều người yêu đến mức cô ấy làm sai vẫn khoan dung bỏ qua; và một cô gái chiều bản thân bằng cách mua đồ chăm sóc da mặt, cơ thể. Một từ, ba cảnh: vợ con, người yêu, chính mình.

Tám cặp dưới đây đi từ chuyện nhà, chuyện cơ quan đến ngày Tết và lớp học, đúng những chỗ người ta hay gõ vội.

• Đúng: “Bà nội chiều chuộng đứa cháu đích tôn hết mực.”, Sai: “Bà nội chìu chuộng đứa cháu đích tôn hết mực.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Sếp chiều chuộng nhân viên bằng bữa trưa cuối tuần.”, Sai: “Sếp chìu chuộng nhân viên bằng bữa trưa cuối tuần.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Mấy ngày Tết, cả nhà chiều chuộng nhau bằng mâm cỗ đầy đặn.”, Sai: “Mấy ngày Tết, cả nhà chìu chuộng nhau bằng mâm cỗ đầy đặn.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Cô giáo không nên chiều chuộng học sinh bằng điểm số dễ dãi.”, Sai: “Cô giáo không nên chìu chuộng học sinh bằng điểm số dễ dãi.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Anh ấy chiều chuộng vợ trong mọi việc.”, Sai: “Anh ấy chìu chuộng vợ trong mọi việc.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Đừng chiều chuộng con cái quá mức.”, Sai: “Đừng chìu chuộng con cái quá mức.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Chị bán rau chiều chuộng khách quen, thêm cho mỗi mớ một nắm hành.”, Sai: “Chị bán rau chìu chuộng khách quen, thêm cho mỗi mớ một nắm hành.” (sai ở chữ “chìu”)
• Đúng: “Cuối tuần, cô ấy chiều chuộng bản thân bằng một buổi chăm sóc da.”, Sai: “Cuối tuần, cô ấy chìu chuộng bản thân bằng một buổi chăm sóc da.” (sai ở chữ “chìu”)

Kiểm tra trước khi gửi

Cách chắc ăn nhất là đọc lại chậm một lượt trước khi bấm gửi, nhất là tin nhắn cho khách quen và bài đăng bán hàng. Một chữ “chìu” lọt vào giữa câu đủ khiến người đọc dừng lại và nghĩ tới chuyện khác, không phải chuyện bạn muốn nói.

Trong Chuyên mục Chính tả của nền tảng còn những cặp từ cùng kiểu, như chia sẻ hay chia xẻ, thúc giục hay thúc dục. Điểm chung của chúng là chỉ khác nhau một dấu hoặc một con chữ, nên đọc vội là lẫn ngay.

Còn khi đang cầm điện thoại mà phân vân, ô Kiểm tra chính tả của nền tảng là chỗ tra nhanh.

Chiều chuộng hay chìu chuộng, câu trả lời gọn lại là chữ có ê. Viết đúng một tiếng “chiều” trong tin nhắn, trong bài đăng, trong lời chúc Tết gửi cả nhà, người đọc không phải nghĩ thêm lần nào nữa.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Chiều chuộng có dùng được trong văn bản hành chính không?

Được, vì đây là từ chuẩn, có trong từ điển tiếng Việt. Nhưng câu chữ hành chính thường tránh từ mang sắc thái tình cảm, nên nó hợp hơn ở thư từ, tin nhắn, bài viết đời sống.

Viết “chìu chuộng” có bị coi là sai chính tả không?

Có. Từ điển không ghi chữ “chìu”, nên cách viết ấy sai rõ. Trong khung chat thân mật, người viết có thể cố ý dùng như từ lóng, nhưng với giấy tờ và bài giảng thì không có ngoại lệ.

Chiều chuộng thường dùng cho ai?

Cho những người mình thương: vợ, chồng, con, cháu, người yêu. Cũng có khi dùng cho chính mình, như chiều chuộng bản thân bằng một buổi chăm sóc da.