Nhà & đời sống
Cách thay lốp xe ô tô dự phòng an toàn, đúng kỹ thuật từng bước
Xe đang chạy thì tay lái nặng dần, bánh sau xẹp hơi vì dính đinh: đó là lúc cần biết cách thay lốp xe ô tô dự phòng. Thay bánh xe dự phòng đúng trình tự, từ chỗ đỗ, tam giác phản quang 150 mét đến siết ốc, quyết định sự an toàn trên đường.
Lốp xe bị đinh là chuyện ai lái ô tô cũng gặp ít nhất một lần, nhưng không phải ai cũng biết cách thay lốp xe ô tô dự phòng đúng trình tự. Bộ ba lốp dự phòng, cờ lê tuýp và kích nâng gầm là những thứ nên chuẩn bị sẵn trong xe, và chúng phải luôn ở trạng thái tốt, vì sự cố không báo trước.
Tình huống quen thuộc thế này: xe đang chạy trên quốc lộ thì tay lái nặng dần, xe lệch về một bên, xuống xem thì lốp sau bên phải đã xẹp hơi vì dính đinh. Lúc đó, thứ quyết định an toàn của bạn là làm đúng từng bước, cùng với những quy định pháp lý và giới hạn của lốp dự phòng mà nhiều tài xế bỏ qua.
Đỗ xe an toàn trước tiên
Phát hiện bánh xe xẹp hơi, việc đầu tiên không phải là xuống xe ngay. Người lái cần bình tĩnh, bật đèn xi nhan xin đường, giảm tốc chậm rãi và tìm chỗ đỗ bằng phẳng, mặt cứng, càng xa luồng giao thông càng tốt. Nơi dốc, khúc cua, đất mềm hay đoạn đường che khuất tầm nhìn đều phải tránh, vì vừa nguy hiểm cho mình vừa gây khó khăn cho phương tiện khác.
Thử hình dung xe thủng lốp ngay giữa khúc cua trên quốc lộ: bật xi nhan, chạy chậm thêm vài trăm mét tới đoạn đường thẳng, rộng rãi rồi mới đỗ. Trên cao tốc, xe phải vào làn khẩn cấp, bật đèn cảnh báo nguy hiểm trước khi làm bất cứ việc gì.
Tam giác phản quang đặt cách bao xa
Quy định pháp lý về vật cảnh báo là điều ít tài xế để ý. Theo QCVN 41:2019/BGTVT và Thông tư 31/2019/TT-BGTVT, khi xe gặp sự cố trên cao tốc, tam giác phản quang phải đặt phía sau xe cách tối thiểu 150 mét; trời mưa lớn, sương mù hay ban đêm nên đặt xa hơn mức này. Con số 150 mét không phải ngẫu nhiên: tốc độ tối đa trên cao tốc là 120 km/h, khoảng cách an toàn tối thiểu giữa hai xe ở mức này là 100 mét, nên 150 mét mới đủ cho xe phía sau kịp phản ứng. Trước đây, QCVN 41:2016/BGTVT khuyến nghị khoảng cách 150-250 mét trên quốc lộ và cao tốc, còn quy định hiện hành giữ mức tối thiểu 150 mét. Người không đặt biển báo hiệu nguy hiểm khi xe bị sự cố có thể bị phạt từ 400.000 đến 600.000 đồng theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP.
Dù đã bật đèn cảnh báo và có tam giác phản quang, trong quá trình thay lốp vẫn phải quan sát xung quanh, chủ động lánh sang một bên nếu có phương tiện chạy gần.
Chuẩn bị trước khi thay lốp xe ô tô
Xe đã đỗ yên, mở thùng đồ lấy bộ dụng cụ gồm lốp dự phòng, cờ lê tuýp và kích nâng gầm, kiểm tra chúng còn ở trạng thái tốt. Người lần đầu mở thùng đồ thường lúng túng không tìm ra lốp dự phòng: chiếc lốp này thường nằm gầm thảm sàn, và điểm cần nhớ là nó có một con ốc ở chính giữa la-zăng, có thể tháo bằng tay để lấy lốp ra sử dụng.
Tiếp theo là cố định xe: tắt máy, rút chìa khóa, kéo phanh tay; xe số sàn về số 1 hoặc số lùi, xe số tự động về số P. Khóa hết cửa xe và mang chìa theo người để đề phòng người xấu lợi dụng lúc chủ xe bận rộn.
Một việc nhỏ nhưng quyết định an toàn là chèn bánh. Dùng viên gạch, hòn đá to hoặc thanh gỗ chèn vào phía trước và phía sau bánh đối diện với bánh cần thay, nhất là khi mặt đường hơi dốc. Giả sử thay lốp sau trái, hai viên gạch đặt trước và sau lốp trước phải sẽ giữ cho xe không lăn khi đang được nâng lên.
Đọc thêm: Cách lái xe tiết kiệm xăng nhờ giữ vòng tua và bơm đúng áp suất lốp
Bước 1: Nới đai ốc trước khi nâng
Nhiều người mới làm theo thứ tự ngược: nâng xe lên rồi mới vặn ốc, và lập tức gặp chuyện bánh xe xoay theo cờ lê. Cách làm đúng là nới đai ốc khi bánh còn bám đất.
Trước hết tháo nắp đậy trục bánh xe, chọn ống tuýp cỡ vừa khít với đai ốc. Vặn ngược chiều kim đồng hồ để nới, giữ bánh tiếp xúc mặt đất ở ốc đầu tiên để lực vặn dồn vào ốc chứ không xoay bánh. Tháo kiểu ngôi sao: nới một ốc bất kỳ rồi tới ốc đối diện, lần lượt cho hết, như vậy lực siết phân bổ đều và bánh không bị lệch hướng.
Ốc siết từ tiệm sửa chữa thường rất chặt. Nếu tay không đủ sức, dồn trọng lượng cơ thể vào cờ lê hoặc đặt bàn chân lên đầu ống tuýp và đẩy nhẹ. Chỉ cần nới lỏng nửa vòng đến một vòng, chưa tháo hẳn ra lúc này.
Còn nếu đã dùng hết sức mà bu-lông vẫn không chịu nhúc nhích, có một cách nữa: hạ thấp kích cho bánh bám chắc mặt đường rồi vặn tiếp, lực phản từ mặt đường sẽ giữ bánh đứng yên, và cứ thế vặn cho tới khi tháo hết bu-lông.
Bước 2: Đặt kích và nâng xe
Vị trí đặt kích là chỗ dễ sai nhất với người lần đầu tự thay lốp xe ô tô. Gầm xe hiện đại có sẵn chỗ đánh dấu để đặt kích, thường nằm sau bánh trước khoảng 20 cm hoặc ở vị trí trước bánh sau; xe tải và xe đời cũ đặt kích ở dầm khung. Đầu kích phải tiếp xúc phần kim loại của khung xe, kích vuông góc với mặt đất và đứng trên bề mặt phẳng, cứng cáp.
Tình huống hay gặp: đặt nhầm kích vào ốp nhựa sát mép gầm, vừa nâng đã nghe tiếng nhựa lục cục, phải hạ xuống dời về điểm có vạch khắc. Đặt nhầm chỗ, ốp nhựa vừa gãy dập vừa dễ khiến kích trượt, xe sụp. Không chắc chắn vị trí thì mở sách hướng dẫn sử dụng đi kèm xe ra xem.
Quay tay quay theo chiều kim đồng hồ, nâng cho bánh xe cách mặt đất khoảng 2 cm là đủ để tháo bánh hỏng và lắp lốp dự phòng. Nâng cao hơn không cần thiết, chỉ làm xe thêm mất ổn định.
Trong lúc nâng, cứ để mắt tới kích và gầm xe. Nếu thấy xe hay kích rung lắc, nghiêng, phải hạ kích xuống ngay, kiểm tra lại chỗ đặt rồi kích lại từ đầu. Tuyệt đối không xếp gạch hay dùng kích tự chế: xe rất nặng, chuyện đó gây nguy hiểm cho cả người lẫn xe.
Bước 3: Tháo bánh và lắp lốp dự phòng
Giờ mới tháo hẳn các đai ốc đã nới, gom chúng lại một chỗ để tránh thất lạc. Nhấc bánh hỏng ra khỏi trục, và có một chi tiết ít ai nghĩ tới: đặt ngay chiếc bánh này dưới gầm xe, sát cạnh kích. Nếu kích bất ngờ hỏng, xe sụp xuống sẽ đổ lên bánh cũ chứ không đổ xuống người đang làm việc dưới gầm.
Bánh bị kẹt vì rỉ sét là chuyện thường ở xe đi mưa nhiều. Dùng búa cao su đập nhẹ vào phía trong lốp để nới lỏng; thường vài cái đập là bánh rời khỏi trục.
Lắp lốp dự phòng vào trục đúng hướng, không quay ngược, đầu van lốp hướng ra bên ngoài. Vặn đai ốc theo thứ tự hình ngôi sao với lực vừa đủ, chưa siết chặt lúc này vì bánh còn treo trên kích, dùng lực mạnh dễ làm đổ kích. Riêng xe dùng đai ốc vương miện, phần được vát của đai ốc phải hướng vào bánh xe, nhiều người hay lắp ngược loại này.
Đọc thêm: Cách thay dây curoa truyền động xe máy khi nghe tiếng kêu rít
Bước 4: Hạ xe, siết ốc, chạy thử
Quay tay quay kích ngược chiều kim đồng hồ, hạ xe từ từ cho bánh chạm đất hoàn toàn, rồi mới siết đai ốc chặt tối đa, vẫn theo hình ngôi sao để bánh nằm cân. Khi siết bằng ống tuýp, nghe tiếng tạch tạch đều ở từng bu-lông là biết ốc đã đủ lực.
Việc còn lại nhanh gọn: lắp nắp trục bánh xe, tháo kích và các vật chặn ra khỏi đường. Kiểm tra áp suất lốp dự phòng và bơm cho đúng mức nếu có máy bơm. Sau đó chạy thử xe chậm, để ý xem có rung lắc hay tiếng ồn lạ không; nếu cảm thấy không an toàn thì gọi cứu hộ và mang xe đến cửa hàng sửa chữa kiểm tra lại.
Lốp dự phòng chỉ dùng tạm
Lốp dự phòng mini loại T mang nhãn “CHỈ ĐỂ DÙNG TẠM THỜI” (Temporary Use Only) không phải lốp thường. Ford Việt Nam khuyến cáo loại này không chạy quá 80 km/h, không chất tải vượt định mức, không kéo rơ moóc, không dùng xích bọc lốp, không dùng hai lốp dự phòng không cùng loại trở lên cùng lúc và không cố sửa chữa. Chuyên gia James Taylor của Hiệp hội ô tô Mỹ AAA đưa con số tương tự: chỉ nên dùng trong khoảng 80 km, vì vượt giới hạn này lốp dễ quá tải và mất độ bám đường.
Việc dùng lốp dự phòng không cùng loại với lốp gốc còn làm suy giảm khả năng đánh lái, độ ổn định, hiệu suất phanh, sự thoải mái, khoảng sáng gầm xe và khả năng lái trong thời tiết ẩm ướt. Trên xe dẫn động cầu trước, nên cố gắng gắn lốp dự phòng vào bánh sau thay vì bánh trước, vì lốp nhỏ lắp bánh trước ảnh hưởng lớn đến hệ thống truyền động và phanh; nếu buộc phải lắp vào bánh trước, lái cẩn trọng, không phanh gấp hay đánh lái nhanh. Đèn báo áp suất lốp sẽ sáng trong lúc xe chạy trên lốp dự phòng, đó là chuyện bình thường.
Dù sao đây cũng chỉ là giải pháp đi tiếp, đích đến phải là garage gần nhất để vá hoặc thay lại lốp hỏng. Còn lốp dự phòng trong thùng đồ cần được kiểm tra áp suất định kỳ, tối thiểu mỗi tháng một lần, vì nhiều vụ sự cố xảy ra do lốp dự phòng đã non hơi hay hỏng từ trước mà chủ xe không hay biết.
Khi nào nên gọi cứu hộ thay vì tự thay
Có những trường hợp không nên tự thay lốp xe ô tô mà nên gọi cứu hộ: đường cao tốc đông xe, trời mưa hay ban đêm không tìm được chỗ đỗ an toàn, kích hỏng, hoặc không đủ sức tháo ốc.
Còn bánh xe bị đinh có vá được hay không phụ thuộc vào vết thương của lốp. Theo hướng dẫn của Hiệp hội các nhà sản xuất lốp Hoa Kỳ (USTMA) và Michelin, lốp chỉ đủ điều kiện vá khi vết thủng không quá 6 mm, nằm ở vùng gai lốp, lốp chưa từng chạy khi đã xẹp hơi, gai lốp chưa mòn tới vạch chỉ thị mòn và vết vá mới không chồng lấn vết vá cũ. Những lốp bị hư hại lan tới vai lốp hoặc mép đai thép thì USTMA không cho phép vá; Michelin cũng khẳng định hư hại ở thành lốp không thể sửa an toàn. Các trường hợp này đều phải thay lốp mới.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Lốp bị đinh có vá được không?
Tùy vị trí và độ lớn của vết thủng. Vết không quá 6 mm, nằm ở mặt lăn của lốp, lốp chưa từng chạy khi đã xẹp hơi và gai lốp chưa mòn tới vạch chỉ thị mòn thì có thể vá, với điều kiện vết vá mới không chồng lấn vết vá cũ. Vết rách lớn hơn 6 mm, hoặc hư hại ở vai lốp, mép đai thép, thành lốp thì phải thay lốp mới, không tiệm nào sửa an toàn được.
Lốp dự phòng để lâu không dùng có hỏng không?
Có thể hỏng mà chủ xe không hay, chủ yếu là non hơi hoặc xuống cấp theo thời gian. Vì vậy nên kiểm tra áp suất lốp dự phòng định kỳ tối thiểu mỗi tháng một lần, và khi mang xe đi bảo dưỡng có thể nhờ thợ xem luôn chiếc lốp này.