Công nghệ
Cách bật mã hóa iCloud iPhone từng bước, không lo rò rỉ dữ liệu
Sao lưu iCloud mặc định không mã hóa đầu cuối mọi dữ liệu, nên ảnh, ghi chú hay bản sao lưu vẫn có nguy cơ bị đọc nếu tài khoản bị xâm nhập. Cách bật mã hóa iCloud iPhone qua tính năng Bảo vệ dữ liệu nâng cao trên iOS 16.2 nâng số danh mục được bảo vệ từ 15 lên 25, và người dùng Việt đã làm được ngay trên máy.
Sinh viên và dân văn phòng mới chuyển sang iCloud thường yên tâm rằng dữ liệu nằm trên đám mây là an toàn, nhưng mặc định Apple vẫn giữ khóa giải mã cho phần lớn bản sao lưu. Nghĩa là tài khoản bị chiếm quyền thì ảnh, ghi chú, tin nhắn đều có thể bị đọc. iCloud là dịch vụ lưu trữ và điện toán đám mây của Apple, hoạt động từ 12/10/2011, cho phép sao lưu không dây thiết bị iOS trực tiếp lên đám mây thay vì phụ thuộc sao lưu thủ công qua iTunes. Mỗi ngày, bản sao lưu diễn ra tự động khi thiết bị khóa, kết nối Wi-Fi và bật nguồn.4
Bật mã hóa iCloud iPhone qua tính năng Bảo vệ dữ liệu nâng cao chỉ mất vài phút, miễn là máy đã chạy iOS 16.2. Đây là lớp mã hóa đầu cuối nâng số danh mục dữ liệu được bảo vệ từ 15 lên 25 mục, kể cả Sao lưu iCloud, Ảnh và Thẻ Ví, điều mà trước đây chỉ Tin nhắn của Apple, Chuỗi khóa iCloud hay Dữ liệu sức khỏe mới có. Apple công bố tính năng này vào tháng 12/2022, triển khai tại Mỹ trước rồi mở rộng toàn cầu năm 2023, sau khoảng 1,1 tỉ hồ sơ cá nhân bị lộ trong các vụ tấn công tin tặc toàn cầu năm 2021.
Chuẩn bị thiết bị
Trước khi bật, việc đầu tiên là kiểm tra iPhone đã lên bản iOS 16.2 chưa, vì tính năng chỉ xuất hiện từ phiên bản này. Vào Cài đặt, chọn Cài đặt chung, rồi nhấn Cập nhật phần mềm. Nếu máy báo đã dùng bản mới nhất thì chuyển sang bước sau; nếu có bản mới thì tải về và cài đặt trước khi làm gì khác.
Ngoài iPhone, các thiết bị cùng đăng nhập tài khoản như Mac, iPad hay HomePod cũng cần được cập nhật lên bản phần mềm mới nhất, vì mã hóa đầu cuối yêu cầu mọi thiết bị đều hiểu được khóa mới. Song song đó, mật khẩu iCloud nên được đổi nếu đã dùng lâu: mở Cài đặt, nhấn tên của bạn, chọn Mật khẩu & Bảo mật rồi Thay đổi Mật khẩu, cần nhập mã PIN của máy trước khi đặt lại. Ai quen làm việc trên máy tính có thể đổi trên Mac qua menu Apple, chọn Tùy chọn Hệ thống, vào Apple ID rồi Mật khẩu & Bảo mật và Thay đổi Mật khẩu. Hoặc qua trình duyệt: đăng nhập iCloud.com, chọn Cài đặt tài khoản, vào phần Bảo mật và chọn Thay đổi Mật khẩu. Mật khẩu mới nên có ít nhất 8 ký tự, gồm một chữ viết hoa, một chữ số và một ký tự đặc biệt.1
Trước khi bật mã hóa, cũng đáng cân nhắc dung lượng, vì đây là cách bảo vệ dữ liệu iPhone chỉ trọn vẹn khi ảnh và bản sao lưu lên đám mây đủ chỗ. Mỗi người dùng Apple được 5GB dung lượng iCloud miễn phí, thường không đủ cho ảnh và bản sao lưu của một chiếc điện thoại dùng vài năm. Muốn thêm, phải mua gói iCloud+: Apple tăng giá tại Việt Nam từ ngày 17/7, lần tăng đầu tiên kể từ tháng 6/2023, gói 50 GB tăng từ 19.000 đồng lên 25.000 đồng mỗi tháng, gói 200 GB tăng từ 69.000 đồng lên 89.000 đồng. Gói 200 GB chia sẻ được cho tối đa 5 thành viên gia đình, quy ra chưa tới 18.000 đồng mỗi người, rẻ hơn mỗi người tự mua gói 50 GB.2 Giá hiện hành xem trực tiếp trong Cài đặt, chọn tên tài khoản rồi vào iCloud.2
Các bước bật mã hóa iCloud iPhone
Từ màn hình chính, mở ứng dụng Cài đặt, nhấn vào tên của bạn ở trên cùng, sau đó chọn iCloud.1 Kéo xuống đáy trang, nhấn Bảo vệ dữ liệu nâng cao, rồi nhấn Bật Bảo vệ dữ liệu nâng cao.
Nếu chưa thiết lập liên hệ khôi phục hoặc khóa khôi phục, người dùng sẽ được nhắc thực hiện trước khi bật tính năng, vì Apple yêu cầu mỗi tài khoản phải có ít nhất một trong hai phương thức khôi phục này. Thiết lập xong, quay lại Cài đặt, chọn iCloud, vào lại Bảo vệ dữ liệu nâng cao và nhấn Bật, rồi làm theo lời nhắc trên máy.
Thao tác tuy ngắn nhưng đáng giá: iOS 16.2 mở rộng mã hóa đầu cuối từ 15 lên 25 danh mục, lần đầu tiên phủ cả Bản sao lưu thiết bị, iCloud Drive, Ghi chú, Ảnh, Lời nhắc, Dấu trang Safari, Phím tắt Siri, Ghi âm và Thẻ Ví. Kể từ khi bật, Apple không thể truy cập hay cung cấp bản sao dữ liệu được mã hóa hai chiều, kể cả khi bạn cho phép xem dữ liệu trên web tại iCloud.com.
Kiểm tra mã hóa thành công
Cách xác nhận nhanh nhất là quay lại đúng chỗ vừa thao tác: Cài đặt, nhấn tên của bạn, chọn iCloud, vào Bảo vệ dữ liệu nâng cao và xem trạng thái đã bật. Trang Hỗ trợ của Apple bản tiếng Việt đã có đầy đủ hướng dẫn cho tính năng này, tức người dùng Việt Nam dùng được ngay.
Trong mục đó, danh sách các danh mục được mã hóa đầu cuối hiện rõ, gồm Sao lưu iCloud, ảnh, Ghi chú, iCloud Drive, Lời nhắc, Dấu trang Safari, Phím tắt, Ghi âm, Thẻ Ví và Freeform. Cần biết rằng Mail iCloud, Danh bạ và Lịch vẫn nằm ngoài lớp mã hóa này, vì các dịch vụ phải tương tác với hệ thống email và tiêu chuẩn ngành như CalDAV, CardDAV toàn cầu. Một số siêu dữ liệu như ngày giờ sửa đổi tệp hay giá trị tổng kiểm của ảnh cũng vẫn dùng bảo vệ tiêu chuẩn.
Đọc thêm: Bật bảo mật vân tay iPhone cho người lớn tuổi, từng bước một
Xử lý sự cố thường gặp
Lỗi hay gặp nhất là không tìm thấy tùy chọn Bảo vệ dữ liệu nâng cao, và nguyên nhân gần như luôn là máy còn chạy iOS cũ hơn 16.2. Cách xử lý là vào Cài đặt, chọn Cài đặt chung, nhấn Cập nhật phần mềm để nâng lên bản 16.2, sau đó tùy chọn sẽ xuất hiện.
Trường hợp máy yêu cầu cập nhật hoặc xóa thiết bị khác, đó là vì các thiết bị cũ cùng đăng nhập iCloud chưa hỗ trợ mã hóa mới. Người dùng có thể được yêu cầu cập nhật chúng trước, hoặc xóa các thiết bị dùng phần mềm cũ khỏi tài khoản để tiếp tục.
Một tình huống dễ gây hoang mang nữa là vừa đăng ký thiết bị mới xong thì không bật được ngay. Vì mục đích bảo mật, Apple có thể bắt chờ một khoảng thời gian nếu gần đây tài khoản vừa thêm thiết bị mới, và khung thời gian này hiển thị ngay trên màn hình trong quá trình thiết lập, nên chỉ cần chờ đến hạn rồi bật lại.
Sau khi bật mã hóa, nếu ảnh iCloud không đồng bộ, hãy kiểm tra từng nguyên nhân quen thuộc trước. Internet không ổn định là lý do phổ biến nhất, nên thử chuyển sang Wi-Fi mạnh hơn. Khởi động lại iPhone có thể khắc phục trục trặc phần mềm cản trở đồng bộ. Pin yếu cũng gián đoạn quá trình đồng bộ hóa, vì thế nên sạc đầy pin rồi để máy kết nối Wi-Fi. Cuối cùng, vào Settings, chọn Photos và bật tùy chọn iCloud Photos nếu chưa bật. Máy dung lượng thấp nên chọn Optimize Storage: bản gốc lưu trong iCloud, bản nén nằm trên thiết bị, bản đầy đủ sẽ tự tải về qua Wi-Fi khi cần xem.
Rủi ro và cách bảo vệ dữ liệu iPhone khỏi mất trắng
Bảo vệ dữ liệu nâng cao là con dao hai lưỡi: chặt chẽ với kẻ tấn công nhưng cũng chặt chẽ với chính chủ. Khi đã bật mà mất quyền truy cập tài khoản, Apple không có khóa mã hóa để giúp khôi phục. Người dùng chỉ còn ba lối: mật mã hoặc mật khẩu của thiết bị, người liên hệ khôi phục, hoặc khóa khôi phục do chính mình tạo. Vì thế Apple mới bắt buộc thiết lập ít nhất một phương thức khôi phục trước khi cho bật, và người dùng chịu trách nhiệm khôi phục dữ liệu của chính mình.
Thực tế không ít vụ chiếm quyền iCloud đã xảy ra: đối tượng xâm nhập tài khoản có thể đòi chủ máy đưa tiền mới mở khóa, hoặc bán lại tài khoản cho bên thứ ba để cưỡng đoạt tài sản, theo Công an tỉnh Tiền Giang (trước khi sáp nhập vào Đồng Tháp); cơ quan này khuyến cáo người dân báo ngay cơ quan Công an gần nhất khi phát hiện. Tuyệt đối không để người khác đăng nhập iCloud trên thiết bị của mình, vì chủ sở hữu sẽ mất quyền kiểm soát máy.
Cẩn thận hơn nữa với mật mã thiết bị, thứ duy nhất giữ quyền truy cập máy. Nhập sai passcode 5 lần đầu iPhone khóa 1 phút, sau đó thời gian khóa tăng dần 3, 5, 10, 15, 30 phút, 1, 3, 8 giờ rồi khóa vĩnh viễn. Máy chạy chip A12 trở lên bị vô hiệu hóa vì quên iCloud thì không thể mở lại, chỉ còn bán lấy linh kiện. Trên mạng có dịch vụ bypass mở khóa cho các đời máy thấp, giá từ 150.000 đồng đến 450.000 đồng tùy model, nhưng cách này không giải quyết được máy đời cao. Cũng đừng Restore iOS qua iTunes hay công cụ tương tự khi máy còn mật mã bị vô hiệu hóa, vì máy sẽ thành cục gạch.
Đọc thêm: Chọn điện thoại bảo mật dữ liệu cho người cao tuổi dùng app ngân hàng
Bảo mật sao lưu iTunes
Với ai vẫn giữ thói quen sao lưu qua máy tính, iTunes cũng có chế độ mã hóa riêng. Kết nối iPhone vào máy tính qua cáp, mở iTunes, chọn thiết bị ở phần Devices, vào cửa sổ Summary và tick chọn Encrypt iPhone backup ở phần Options.3 Máy sẽ yêu cầu đặt một mật khẩu để bảo vệ dữ liệu đã mã hóa, và mật khẩu này bắt buộc phải ghi nhớ.3
Cần phân biệt rõ: mã hóa bản sao lưu qua iTunes chỉ giúp người khác không xem được tập tin sao lưu trên máy tính, nó không làm iPhone ngừng ghi lại dữ liệu vị trí đã đến. Muốn bảo vệ dữ liệu iPhone trọn vẹn, lớp mã hóa đầu cuối trên iCloud vẫn là chính, còn mã hóa iTunes là lớp phụ cho bản sao lưu nằm ngoài đám mây.
Riêng với người dùng cả hệ sinh thái ngoài Apple, cần chú ý hướng chảy của ảnh. Khi cài Google Photos trên iPhone, không bật sao lưu khi ứng dụng yêu cầu, để tránh đồng bộ toàn bộ ảnh lên Google. Nếu cần chuyển ảnh Google Photos sang iCloud, tải ảnh từ photos.google.com về máy tính, giải nén rồi đăng nhập icloud.com và tải lên mục Photos.
Lời khuyên cuối cùng
Tính năng có thể tắt bất cứ lúc nào; khi tắt, thiết bị tải các khóa mã hóa cần thiết lên máy chủ Apple một cách an toàn và tài khoản quay lại mức bảo vệ tiêu chuẩn. Tuy nhiên, đã bỏ công bật thì nên giữ, vì mỗi lần tắt là một khoảng dữ liệu nằm ngoài lớp bảo vệ mạnh nhất.
Thói quen đáng giữ là mỗi tháng mở Cài đặt, nhấn tên tài khoản, chọn iCloud, vào Bảo vệ dữ liệu nâng cao xem trạng thái vẫn đang bật, đồng thời kiểm tra các thiết bị đăng nhập vào tài khoản và cập nhật iOS khi có bản mới. Ghi mật khẩu và khóa khôi phục vào nơi an toàn, ví dụ sổ giấy ở nhà hoặc trình quản lý mật khẩu đã tin dùng. Đó là cách bảo vệ dữ liệu iPhone cuối cùng: thứ duy nhất đứng giữa dữ liệu đã mã hóa và việc mất trắng.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn đổi mật khẩu iCloud đơn giản (cafebiz.vn) ↩a ↩b
- Apple tăng giá iCloud+ tại Việt Nam, gói 50 GB tăng mạnh nhất (cafef.vn) ↩a ↩b
- Mã hóa dữ liệu "theo dõi người dùng" trong iPhone (tuoitre.vn) ↩a ↩b
- ICloud (Wikipedia) ↩