Bán đồ cũ ở Nhật, nơi chiếc váy 15.750 yên chỉ được mua lại 700 yên

Bán đồ cũ ở Nhật có ba đường chính: mang đến cửa hàng chuyên mua lại để nhận tiền mặt ngay, đăng bán trên sàn trực tuyến Mercari, hoặc bày bán ở chợ trời cuối tuần. Mỗi đường hợp với một loại đồ và một mức giá khác nhau. Ai cần dọn nhanh thì chọn cửa hàng, ai muốn giữ giá thì đăng lên mạng, còn ai thích trò chuyện và mặc cả thì đợi cuối tuần ra chợ.

Việc thanh lý ở đất nước này xuất phát từ một thực tế rất đời thường: nhà ở Tokyo rất nhỏ, người ở lâu dần chất đống đồ không dùng tới. Mà vứt đi thì mất phí, đồ cồng kềnh còn tốn thêm tiền. Thử hình dung một người sống lâu ở Tokyo dọn tủ đồ trước ngày chuyển nhà, tính thử xem vứt rác tốn bao nhiêu rồi quyết định đóng gói mang đi bán thay vì bỏ. Câu chuyện ấy diễn ra hàng ngày, ở mọi thành phố, từ Tokyo đến Osaka.

Chuỗi Off và cách bán tại quầy

Nhật không có người đi thu mua đồ lượm lặt như ở Việt Nam, nhưng bù lại có cả một hệ thống cửa hàng đồ cũ phủ khắp nước, nổi bật là các nhãn mang chữ Off. Điều đáng giá là mỗi nhãn chỉ nhận một nhóm hàng nhất định, nên biết mang đồ gì đến đâu sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian đi lại.

Hard-Off nhận đồ âm thanh, ti vi, máy tính, máy chơi game, máy ảnh, đồng hồ, nhạc cụ, điện thoại và dụng cụ điện. Off-House nhận hàng hiệu, quần áo trẻ em, nội thất, thiết bị gia dụng, thể thao. Theo cách gọi khác của chuỗi này là Home-Off, nơi còn nhận thêm vật dụng nhà bếp, đồ gốm sứ, yukata, kimono cùng đồ chơi. Sang Hobby-Off, người bán sẽ gặp toàn đồ chơi, thú nhồi bông, tượng, thẻ sưu tầm và đồ anime. Garage-Off thì chỉ quanh quẩn xe đạp và phụ tùng xe hơi. Mode-Off lo quần áo, phụ kiện, giày dép và ví; Liquor-Off nhận rượu bia; Book-Off chuyên sách, đĩa CD, DVD và đĩa game, với hệ thống phủ khắp 47 tỉnh Nhật.

Ngoài nhóm Off, các chuỗi lớn khác cũng dễ gặp. 2nd Street có mặt khắp các tỉnh, nhận thời trang, nhạc cụ, đồ điện gia dụng, xe đạp, đồ thể thao, nội thất và đồ sinh hoạt. Kimble Obu cũng là chuỗi có mặt trên khắp nước Nhật. Komehyo chuyên đồ hiệu cao cấp như đá quý, đồng hồ, kimono, ví, máy ảnh, với cửa hàng tại Tokyo, Osaka, Kyoto, Fukuoka và nhiều tỉnh khác. Treasure Factory nhận thời trang, đồ cắm trại, điện gia dụng, nội thất; Kinji ở Osaka, Kyoto và Tokyo chuyên mua quần áo.

Quy trình bán tại quầy khá đơn giản. Người bán tìm quầy có biển thu mua, nhân viên nhận túi đồ và đưa một thẻ số, sau đó xem xét định giá từng món rồi gọi số trên loa. Khi đồng ý bán, chỉ cần điền tên và địa chỉ, ký giấy và nhận tiền mặt ngay tại quầy. Nếu nghe giá xong đổi ý, vẫn lấy lại được túi đồ trước khi ra về, không mất gì cả.

Cái giá thì phải nói thật. Một chiếc váy nguyên mác giá 15.750 yên có khi chỉ được mua lại 700 yên; váy, quần, sơ mi thường được chào 100 yên, áo khoác và đầm khoảng 200 yên. Nói chung đừng mong bán được nhiều hơn một phần sáu giá đã mua, vì giá đồ cũ thường chỉ bằng hoặc thấp hơn mức ấy so với lúc mua ban đầu. Đồ trái mùa thậm chí có thể bị báo giá 0 yên. Bán ở đây mục đích chính là dọn đồ nhanh, chứ không phải kiếm lời.

Bán trên Mercari chưa tới năm phút

Với ai muốn tự định giá, Mercari Nhật là lựa chọn hàng đầu. Đây là nền tảng mua bán giữa cá nhân với cá nhân lớn nhất Nhật, ra mắt năm 2013. Sàn hoạt động theo giá cố định do người bán định sẵn thay vì đấu giá, nên giao dịch nhanh hơn. Cả quá trình đăng một món hàng, từ chụp ảnh đến điền mô tả ngắn, chưa đầy 5 phút. Một người bán chỉ cần chụp vài tấm ảnh chiếc xe đạp cũ, viết vài dòng mô tả là món hàng đã lên sàn. Ngoài Mercari, bán đồ cũ online còn qua Amazon.co.jp, Auctions.yahoo.co.jp, Rakuten.jp hay Kakaku.com, tùy loại đồ mà mỗi người chọn sàn phù hợp.

Điều kiện tham gia khá rõ: phải trên 16 tuổi, đang dùng điện thoại tại Nhật, tức chỉ người sống ở Nhật mới đăng ký được, và cần tài khoản ngân hàng hoặc thẻ tín dụng để nhận và chuyển tiền. Các bước đăng ký gồm tải ứng dụng, nhấn nút bắt đầu, chọn đăng ký bằng Facebook, Gmail hoặc email, nhập mật khẩu, điền thông tin cá nhân. Sau đó là xác nhận số điện thoại Nhật bằng mã gửi về máy. Tiếp theo phải xác minh danh tính mới mua bán được: vào trang cá nhân, chọn mục cài đặt thông tin cá nhân rồi thông tin bản thân, tải ảnh mặt trước và mặt sau thẻ cư trú lên. Xong còn phải cập nhật địa chỉ nhà ở mục địa chỉ gửi và nhận hàng.

Khi đăng bán, mỗi sản phẩm được đăng tối đa 10 hình ảnh và phải khai tình trạng theo 5 mức, từ mới 100% chưa dùng đến đã qua sử dụng nhiều lần với vết bẩn, hư hỏng dễ thấy. Người bán chọn hình thức người bán trả phí vận chuyển hoặc người mua trả; hai hình thức phổ biến và rẻ là dịch vụ của Yamato và của Bưu điện Nhật. Nhờ hợp tác với hai đơn vị này, phí giao hàng trên Mercari cố định bất kể khoảng cách, được chiết khấu tới 69%. Hàng gửi được ngay tại cửa hàng tiện lợi như 7-Eleven hay Family Mart.^{11 Mercari - ‘chợ trời’ trực tuyến gây bão thương mại điện tử Nhật Bản (vietnamnet.vn)}

Sàn thu phí giao dịch cố định 10% trên mỗi giao dịch thành công, không mất phí đăng sản phẩm hay phí duy trì tài khoản. Tiền chỉ được chuyển sau khi người mua nhận hàng, xác nhận và xếp hạng người bán.^{11 Mercari - ‘chợ trời’ trực tuyến gây bão thương mại điện tử Nhật Bản (vietnamnet.vn)} Bù lại, người bán được ẩn danh, không phải tiết lộ địa chỉ cho người mua, và sàn không cho phép trả hàng trừ khi có lỗi nghiêm trọng. Hàng chậm bán thì có hai công cụ khuyến mãi sẵn trên ứng dụng: một công cụ giảm giá tối thiểu 10% trong 24 giờ, kèm thông báo gửi đến 50 khách gần nhất đã thích sản phẩm; công cụ kia giảm tối thiểu 5% vĩnh viễn để món hàng được ưu tiên hiển thị cao hơn khi người mua lướt qua.

Chợ trời cuối tuần

Ai thích bán trực tiếp và mặc cả mặt đối mặt thì chợ trời cuối tuần là lựa chọn đáng thử. Chợ trời đường đua ngựa Ooi tại Shinagawa mở vào thứ bảy và chủ nhật, từ 9 giờ đến 3 giờ. Chợ trời Mottainan tổ chức quanh Tokyo vào thứ bảy và chủ nhật, từ 10 giờ đến 4 giờ.

Vài chợ khác có lịch riêng đáng nhớ. Chợ trời gần tòa nhà Shinjuku Mitsui chỉ mở vào thứ bảy và chủ nhật tuần cuối mỗi tháng, còn chợ đền Yasukuni mở hai thứ bảy mỗi tháng, trừ tháng bảy. Riêng chợ đồ cổ Heiwajima quy mô lớn, cả năm chỉ tổ chức 5 lần, nên ai muốn ghé phải canh lịch. Ở các chợ này, người bán tự bày đồ trên tấm vải hay chiếc bàn nhỏ, người mua đi vòng quanh, trả giá trực tiếp, món nào bán được thì mang về, món nào không thì đem về nhà hay chuyển sang cửa hàng.

Riêng đồ điện tử, hai khu mua bán nổi tiếng là Akihabara tại Tokyo và Niponbashi tại Osaka. Người bán ghé hỏi giá các tiệm chuyên doanh ở hai khu này trước khi quyết định đăng lên mạng hay không, vì đôi khi giá chào tại chỗ còn hơn cả sàn trực tuyến.

Đồ cũ và kinh tế Nhật

Thị trường đồ cũ ở Nhật nói lên cả tình hình kinh tế, chứ không dừng ở chuyện dọn nhà. Một cuộc khảo sát ước tính giá trị trung bình đồ không dùng tới dự kiến vứt đi của mỗi hộ gia đình là 85.000 yên, trong đó quần áo và phụ kiện chiếm khoảng 42%, tương đương 36.000 yên. Tính trên cả nước, tổng giá trị tài sản ẩn trong các hộ gia đình năm 2023 lên tới 66.677,2 nghìn tỷ yên.

Con số ấy giải thích vì sao các chuỗi cửa hàng và sàn mua bán đồ cũ phát triển mạnh đến vậy. Tháng 12 là thời điểm mọi người có khả năng muốn vứt bỏ hàng may mặc nhất, khi năm hết, nhà cửa được dọn dẹp đón Tết. Một gia đình dọn nhà cuối năm sẽ không ngạc nhiên khi nhận ra tủ đồ của mình chứa vài chục nghìn yên đồ chưa đụng tới suốt năm. Với người sống ở Nhật, biết con số ấy cũng là biết mình không hề đơn độc trong việc tủ đồ đầy ắp.

Vứt tốn tiền, bán được tiền

Đặt hai con số cạnh nhau sẽ thấy rõ vì sao người Nhật chọn bán thay vì vứt. Vứt đồ cồng kềnh phải mua tem loại A hoặc loại B tại cửa hàng tiện lợi, phí thường dao động từ 400 đến 2.000 yên mỗi món, tùy loại đồ và kích thước. Nghĩa là để bỏ một chiếc tủ cũ, chủ nhà phải tự bỏ tiền ra.

Vứt trộm đồ cồng kềnh ra bãi rác sinh hoạt thông thường còn nghiêm trọng hơn: đó là vi phạm pháp luật hình sự về đổ rác bất hợp pháp và có thể bị phạt tiền rất nặng. Trong khi đó, mang cùng món đồ ấy đến Garage-Off hay quyên tặng cho cửa hàng đều không tốn một đồng nào; những món cửa hàng không mua nhưng còn dùng được, khi được quyên tặng sẽ được bán giảm giá cho người khác. So bài toán, phần thắng thuộc về bán và tặng.

Mẹo bán được giá hơn

Vài thói quen nhỏ giúp món đồ bán được giá hơn, hoặc ít nhất đỡ mất công đi lại. Trước hết nên khảo sát cửa hàng trước khi mang đồ đi, vì mỗi nơi chỉ chấp nhận những loại đồ nhất định. Nhóm Off-House và Mode-Off còn chỉ mua quần áo đúng mùa: mang áo khoác mùa đông đi bán vào mùa xuân thường bị từ chối, phải đợi mùa thu mới bán được.

Cách đóng gói và cách bán cũng ảnh hưởng đến giá. Nên đóng đồ gọn vào nhiều túi nilon, vì cửa hàng thường giữ luôn cả túi khi nhận mua lại. Bán theo set dễ bị mất giá hơn bán từng món riêng lẻ, nên tách rời mỗi món một lần định giá. Một điểm an ủi: đồ cũ ở Nhật không đồng nghĩa kém chất lượng, hàng hiệu càng bán được giá. Dù vậy, giá bán lại thường chỉ bằng nửa hoặc một phần sáu giá mua ban đầu. Ai có món hàng hiệu thì nên chọn Komehyo hay 2nd Street thay vì cửa hàng bách hóa nhỏ gần nhà.

Khi nào cần giấy phép

Ranh giới pháp lý giữa thanh lý và kinh doanh đáng để nắm trước khi bắt tay vào bán đồ cũ ở Nhật. Người bán cá nhân thanh lý vài món đồ cũ của bản thân trên Mercari hay mang đến cửa hàng thì không cần giấy phép gì cả. Nhưng ai mua đi bán lại đồ cũ có chủ trước để kiếm lợi nhuận thì cần giấy phép kinh doanh đồ cũ do cảnh sát cấp, theo luật về người kinh doanh đồ cũ; hoạt động không giấy phép có thể bị xử phạt theo luật này.

Giấy phép này chia theo 13 nhóm hàng, từ túi xách, giày dép, xe đạp, sách, máy ảnh, ô tô, quần áo, phiếu quà tặng, máy móc, xe máy, đồ điện gia dụng, đồng hồ trang sức đến tác phẩm nghệ thuật. Ai định buôn bán đồ cũ nghiêm túc nên tìm hiểu thủ tục với cảnh sát địa phương trước khi nhận hàng về bán lại. Còn với phần lớn người đọc chỉ muốn dọn tủ đồ, câu trả lời gọn hơn cả: đóng gói, chọn đúng cửa hàng, đi đúng mùa, và coi tiền bán được là phần thưởng nhỏ cho việc nhà được thoáng.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Mercari - ‘chợ trời’ trực tuyến gây bão thương mại điện tử Nhật Bản (vietnamnet.vn) ↩^a ↩^b