# Ba yếu tố then chốt kinh doanh online của doanh nghiệp Việt

> Từ năm 2026, yêu cầu báo cáo phát thải carbon với hàng hóa xuất khẩu sẽ trở thành thách thức sống còn, theo lời đại diện VCCI tại tọa đàm về nhãn carbon do Cục Biến đổi khí hậu phối hợp UNOPS triển khai. Đó là một trong những áp lực buộc doanh nghiệp Việt phải chọn đúng yếu tố then chốt kinh doanh online và chuyển đổi.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/yeu-to-then-chot-kinh-doanh-online>
- Chuyên mục: Tiền & nghề
- Tác giả: Ban Tiền & nghề
- Ngày đăng: 21/10/2026
- Chủ đề: Thương mại điện tử, Kinh doanh online, Cước vận tải biển, Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Chuyển đổi số, Nhãn carbon
- Thời gian đọc: 15 phút

---

Năm 2016, thương mại điện tử chỉ chiếm 5% tổng doanh số bán lẻ của Đông Nam Á; đến năm 2021, tỉ lệ đó đã lên 20%.[2] Thị trường số mở rộng nhanh đến mức doanh nghiệp nào chậm chân sẽ nhường phần thị trường còn lại cho đối thủ.

Câu hỏi của nhiều nhà sáng lập doanh nghiệp nhỏ vì thế đã đổi: không còn là liệu có nên lên mạng bán hàng, mà là tập trung vào đâu để cạnh tranh với các nước trong khu vực. Trải nghiệm của các tập đoàn công nghệ và khuyến nghị của giới quản trị đều hội tụ về ba yếu tố then chốt kinh doanh online: chính sách và hành lang pháp lý, năng lực công nghệ cùng dữ liệu, và con người. Ba trụ cột này cũng là cách SAP, tập đoàn phần mềm lớn hoạt động tại Việt Nam, đặt vấn đề cho doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên số.

## Áp lực từ thị trường toàn cầu

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, theo cách hiểu phổ biến trong kinh doanh, là sự thể hiện thực lực và lợi thế so với đối thủ trong việc thỏa mãn đòi hỏi của khách hàng. Nó được đo qua bốn tiêu chí: công nghệ, tài chính, nhân lực và tổ chức quản trị.[4] Với doanh nghiệp Việt, bốn tiêu chí này đang bị thử thách cùng lúc từ nhiều phía.

Tạp chí Công Thương từng chỉ ra hàng loạt khó khăn đặc thù của doanh nghiệp nhỏ khi tham gia các hiệp định thương mại tự do: khó tiếp cận vốn ngân hàng vì thiếu tài sản đảm bảo, thiếu nguồn nhân lực, chưa nắm đầy đủ thông tin về các hiệp định. Không chỉ vậy, nhiều đơn vị phát triển theo chiều rộng chứ chưa cải thiện chiều sâu, hàng hóa chưa đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng của EU, Hoa Kỳ hay Nhật Bản. Danh sách ấy giải thích vì sao không ít doanh nghiệp vẫn đứng ngoài chuỗi giá trị toàn cầu dù đã có hiệp định mở đường.

Chi phí logistics là áp lực thứ hai. Theo Cục Hàng hải Việt Nam, giá dịch vụ vận tải container từ châu Á đi châu Âu, châu Mỹ trong tuần đầu tháng 1/2024 tăng khoảng 60% so với cuối năm 2023, do xung đột tại Biển Đỏ buộc tàu vòng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài quãng đường thêm 10-14 ngày. Đầu năm đó, cước từ Việt Nam đi Tây Mỹ khoảng 2.650 USD một container 40 feet, đi Đông Mỹ 3.900 USD và đi châu Âu 4.900 USD theo báo giá của một số hãng tàu. Với đơn hàng giá trị thấp, khoản chênh lệch đủ xóa trắng phần lợi nhuận.

## Chính sách: yếu tố then chốt kinh doanh online đầu tiên

Yếu tố đầu tiên nằm ngoài tầm tay của từng doanh nghiệp nhưng quyết định mặt bằng chơi. Nhà nước đã dựng khung từ sớm: Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về chủ trương chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; sau đó Thủ tướng ký Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Ngày 10/10 hằng năm từ nay được lấy làm Ngày Chuyển đổi số quốc gia theo Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022. Gần nhất, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tiếp tục thúc đẩy doanh nghiệp trong nước rót vốn vào các ngành công nghệ cao như bán dẫn.

Tuy nhiên, chính sách chỉ có tác dụng khi doanh nghiệp biết tận dụng. Bà Rachel Barger, Giám đốc điều hành SAP Châu Á - Thái Bình Dương, đề xuất phía quản lý tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng năng lực công nghệ thông tin, khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp kỹ thuật số và cải cách giáo dục. Với nhà sáng lập, điều đó đồng nghĩa với việc đăng ký bảo hộ thương hiệu và bí mật kinh doanh ngay từ đầu, thay vì chờ bị sao chép mới xử lý.

Một góc ít doanh nghiệp nhỏ để mắt tới là cơ chế sandbox, tức môi trường thử nghiệm có kiểm soát cho phép công ty vận hành sản phẩm mới trong điều kiện được nới lỏng quy định. Vương quốc Anh là nước đầu tiên triển khai khung sandbox, từ năm 2016, với hơn 1.000 công ty đã tham gia. Theo khảo sát của Hiệp hội Tài chính châu Âu, nhóm công ty trong cơ chế thử nghiệm huy động được vốn nhiều hơn 50% và thu hút đầu tư vượt mức trung bình 15%.[6] Một hành lang thử nghiệm tốt vừa giảm rủi ro pháp lý, vừa giúp gọi vốn.

Với các đối tác quốc tế, điều doanh nghiệp cần ở môi trường kinh doanh quy về ba chữ: minh bạch, nhất quán và hợp tác. Đó là ba nguyên tắc mà chuyên gia HSBC ông Phil Wright nêu khi bàn về xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, kèm nhận định rằng môi trường “đổi mới cao và ổn định cao” mang lại định hướng rõ ràng, thí điểm đáng tin cậy và bảo đảm an toàn dữ liệu. Doanh nghiệp nhỏ không thể tự tạo ra môi trường ấy, nhưng có thể chọn tham gia những lĩnh vực, những địa phương mà chính sách đã rõ ràng trước.

![Bàn gỗ dài xếp chồng hồ sơ, hàng ghế trống và chậu cây đặt dọc tường trong phòng sáng nhờ ánh nắng cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/yeu-to-then-chot-kinh-doanh-minh-hoa-1-dgonbh-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Công nghệ, dữ liệu và doanh nghiệp thông minh

Yếu tố thứ hai nằm ngay trong tay người điều hành. SAP xác định doanh nghiệp Việt cần ứng dụng chiến lược và quy trình hiện đại, vận hành bởi bộ giải pháp công nghệ thông minh, để trở thành “doanh nghiệp thông minh”. Tính đến tháng 10/2019, đã có 500 khách hàng Việt Nam trên nhiều lĩnh vực đang chuyển đổi kỹ thuật số với các giải pháp của tập đoàn này. Trong đó, Vietnam Airlines triển khai chương trình chăm sóc trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng phục vụ 22 triệu hành khách mỗi năm.

Dữ liệu lớn là tài sản được nhắc nhiều nhưng ít đơn vị nhỏ khai thác đúng mức. Ông Howard Wang, Giám đốc Công nghệ của sàn Lazada, cho biết các đề xuất tìm kiếm được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo chiếm một nửa tổng số giao dịch của người dùng trên nền tảng. Theo ông, nhanh nhạy khai thác dữ liệu cùng ứng dụng công nghệ hiện đại chính là cách để người bán bứt phá.[2] Với một cửa hàng online, điều này không đòi hỏi hệ thống đắt tiền: đọc được dữ liệu tìm kiếm, dữ liệu giỏ hàng bỏ dở và phản hồi khách là đã đi trước phần lớn đối thủ cùng phân khúc.

Công nghệ còn thay đổi cách đặt hàng sản xuất.[1] Bà Josephin Galla, Tổng Giám đốc điều hành SAP Việt Nam, cho rằng cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 cho phép Việt Nam dùng nhân lực có kỹ năng làm ra sản phẩm “Make in Vietnam” được tùy chỉnh theo yêu cầu khách hàng, cạnh tranh thị phần với các nước láng giềng vốn quảng bá năng lực sản xuất của mình.

Ở tầng ngành, cơ hội đang mở theo hướng công nghệ cao. Giáo sư Changhang Kim của Đại học HanYang khuyến nghị doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực OSAT (dịch vụ lắp ráp và kiểm tra chip), đầu tư phát triển quy trình dựa trên trí tuệ nhân tạo và dẫn đầu việc áp dụng công nghệ đóng gói 3D IC cùng chiplet. Ông Vinh Nguyễn, nguyên Phó Chủ tịch ECI Technology, nhìn nhận ngành bán dẫn phát triển mạnh sẽ mang lại cho Việt Nam tăng trưởng kinh tế, việc làm, tiến bộ công nghệ và tăng khả năng cạnh tranh toàn cầu. Doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết làm chip, nhưng có thể tìm vị trí trong chuỗi phụ trợ, từ linh kiện đến dịch vụ kỹ thuật.

Bức tranh khu vực cũng thuận lợi. Báo cáo Kinh tế số Đông Nam Á do Google, Temasek và Bain & Company công bố năm 2022 dự báo kinh tế số khu vực đạt 330 tỷ đô la vào năm 2025.[2] Ông James Dong, Tổng giám đốc Lazada, nhận định Đông Nam Á ít nhạy cảm với tác nhân bên ngoài so với các khu vực khác, nên đây là thời điểm tốt để doanh nghiệp chuẩn bị cho kỷ nguyên mới của kinh tế số.

**Đọc thêm:** [6 kỹ năng kinh doanh online người bán cần nắm để đi xa](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ky-nang-kinh-doanh-online)

## Nhãn carbon và đơn xuất khẩu

Yếu tố thứ ba ít xuất hiện trong các bài về kinh doanh online nhưng đang trở thành điều kiện ra vào của thị trường xuất khẩu. Ông Nguyễn Trung Thực, Viện trưởng Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo VCCI, cho biết EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản đang dựng hàng rào kỹ thuật mới dựa trên dấu chân carbon của sản phẩm. Từ năm 2026, yêu cầu bắt buộc báo cáo phát thải carbon với hàng hóa xuất khẩu sẽ là thách thức sống còn.[5]

Khung pháp lý trong nước đã chuẩn bị trước. Việt Nam cam kết giảm phát thải và đạt mục tiêu NetZero vào năm 2050; Thủ tướng ban hành Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, cập nhật danh mục gồm 2.166 cơ sở phát thải phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Chương trình thí điểm dán nhãn carbon tự nguyện do UNOPS phối hợp Cục Biến đổi khí hậu thực hiện chọn ba ngành giai đoạn đầu: hóa chế với phân bón, chế biến thực phẩm và giấy.[5]

Theo đó, nhãn carbon mang lại lợi ích cụ thể.[5] Ông Nguyễn Hùng Minh, Phó Trưởng phòng thị trường carbon của Cục Biến đổi khí hậu, cho rằng nhãn carbon giúp doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh, tiếp tục tiếp cận thị trường quốc tế, tối ưu chi phí sản xuất và giảm rủi ro pháp lý, tài chính khi tham gia thương mại toàn cầu. Kiểm kê khí nhà kính cũng có lợi ích trực tiếp: doanh nghiệp nắm được điểm nóng phát thải, từ đó giảm tiêu thụ nhiên liệu, giảm chi phí và nâng hiệu quả vận hành.

Tuy nhiên, rủi ro nằm ở khâu dữ liệu. Doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng không khai báo dữ liệu phát thải sẽ bị nhà nhập khẩu dùng dữ liệu mặc định, dẫn tới chi phí cao hơn. Tiến sĩ Đào Đình Khả, chuyên gia tư vấn chuyển đổi số, lưu ý dữ liệu cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU cần kết nối với dữ liệu sản xuất, năng lượng, nguyên liệu, mua hàng và tài chính. Chính chuyển đổi số giúp doanh nghiệp đo lường, quản trị rồi chứng minh mình đã giảm phát thải. Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh chuyển đổi xanh đang tác động trực tiếp đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng, nên doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực đo lường và chứng minh kết quả. Lộ trình tham khảo đã có: ông Hoàng Anh Dũng, Tổng Giám đốc công ty Intraco, đề xuất ba giai đoạn. Ngắn hạn lo hiệu quả vận hành và đào tạo; trung hạn tính dấu chân carbon cho sản phẩm và đổi nhiên liệu; dài hạn giảm phát thải chuyên sâu, thay đổi công nghệ.[4]

![Một người đàn ông mặc áo đen đứng giữa các kệ hộp, cầm bảng ghi chú, trên bàn có một máy tính bảng, ánh sáng từ cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/yeu-to-then-chot-kinh-doanh-minh-hoa-2-yo00ad-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Con người quyết định đà đi

Chính sách tốt và phần mềm xịn đều vô dụng nếu đội ngũ không dùng được. Bà Rachel Barger từng dẫn mục tiêu của Chính phủ là 50% doanh nghiệp hoạt động trên nền tảng số vào năm 2025, và một trong những đề xuất của bà là cải cách hệ thống giáo dục, đưa năng lực công nghệ thông tin vào đào tạo nghề.

Ở cấp doanh nghiệp, danh sách kỹ năng cần đầu tư khá rõ. Ông Phil Wright của HSBC nhận định trung tâm tài chính quốc tế khó phát triển nếu thiếu nhân lực chất lượng, và Việt Nam cần đào tạo về phân tích dữ liệu, an ninh mạng, quản trị rủi ro và kỹ thuật tài chính. Bốn mảng này áp dụng được cho cả đội ngũ nội bộ một công ty thương mại điện tử nhỏ, không riêng khối tài chính.

Nguồn nhân lực chất lượng cao đang được bù đắp từ hai hướng. Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố tháng 9/2025 cho biết gần 250.000 sinh viên Việt Nam đang du học ở nước ngoài, mức kỷ lục; đây là nguồn lực doanh nghiệp có thể thu hút khi chính sách đãi ngộ hợp lý. Bà Josephin Galla cũng khuyến nghị trang bị cho giới trẻ Việt Nam kiến thức và năng lực giải quyết những vấn đề sẽ xuất hiện trong 10 năm tới, thay vì chỉ đào tạo cho công việc hiện tại.

**Đọc thêm:** [Lợi thế cạnh tranh là gì? Phân loại và cách xây dựng](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/loi-the-canh-tranh-la-gi)

## Rủi ro cần tính trước

Ba yếu tố trên đều đi kèm chi phí và rủi ro riêng. Ông Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty Halcom Việt Nam, chỉ ra bốn khoảng trống khi thực hiện các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị: chưa có khung thể chế thống nhất, thiếu tiêu chí phù hợp từng ngành, hệ thống đo lường và kiểm chứng dữ liệu chưa đồng bộ, hệ sinh thái hỗ trợ về nhân lực, công nghệ và vốn còn hạn chế.[4] Doanh nghiệp nhỏ nên đọc bốn điểm này như danh mục câu hỏi cần tự trả lời trước khi chi tiền.

Rủi ro bên ngoài cũng phải nằm trong kế hoạch. Khi cước biển tăng vọt, Bộ Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sản xuất, vận chuyển, xuất nhập khẩu làm cơ sở ký hợp đồng dài hạn với hãng tàu, phân luồng hàng hóa và xem xét tuyến thay thế như vận tải đa phương thức đi biển đến Trung Đông rồi chuyển đường hàng không, đường sắt hoặc đường bộ sang châu Âu. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển hẳn sang thị trường gần trong khu vực để giảm phụ thuộc cước xa; công ty may mặc Dony từ cuối quý I/2024 chuyển hướng sang Singapore, Indonesia, Malaysia và Campuchia.

## Đo lường sau một năm

Chuyển đổi là việc làm lâu dài, không xong sau một lần.

Sau mỗi năm triển khai, doanh nghiệp nên tự đặt câu hỏi: kênh bán hàng online có tăng doanh thu không, chi phí vận hành có giảm không, khách hàng có quay lại nhiều hơn không. Nếu một hạng mục không cải thiện, nguyên nhân thường nằm ở một trong ba yếu tố then chốt kinh doanh đã nêu: quy trình chưa rõ, dữ liệu không nối được hoặc nhân sự chưa được đào tạo đủ.

Cách đặt vấn đề theo ba trụ cột cũng giúp tránh sai lầm phổ biến là mua công nghệ trước khi sửa quy trình. Doanh nghiệp nào muốn đi sâu hơn có thể đọc thêm về lợi thế cạnh tranh là gì và cách xây dựng, hoặc cập nhật các kỹ năng kinh doanh online cần thiết cho người bán trước khi quyết định phân bổ ngân sách cho năm tiếp theo.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Cẩm nang chuyển đổi số](https://mst.gov.vn/cam-nang-chuyen-doi-so-197152588.htm) (mst.gov.vn)
2. [Tận dụng công nghệ để gia tăng năng lực cạnh tranh](https://baodautu.vn/tan-dung-cong-nghe-de-gia-tang-nang-luc-canh-tranh-d198662.html) (baodautu.vn)
3. [Thương mại điện tử tăng năng lực cạnh tranh nhờ công nghệ](https://vnexpress.net/thuong-mai-dien-tu-tang-nang-luc-canh-tranh-nho-cong-nghe-4651908.html) (vnexpress.net)
4. [Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp](https://nhandan.vn/nang-cao-nang-luc-canh-tranh-cho-doanh-nghiep-khu-cong-nghiep-post984670.html) (nhandan.vn)
5. [Triển khai nhãn carbon cho doanh nghiệp Việt Nam](https://hepza.hochiminhcity.gov.vn/en/w/tri%E1%BB%83n-khai-nh%C3%A3n-carbon-cho-doanh-nghi%E1%BB%87p-vi%E1%BB%87t-nam) (hepza.hochiminhcity.gov.vn)
6. [Ba yếu tố then chốt giúp Việt Nam hiện thực hóa trung tâm tài chính quốc tế](https://vneconomy.vn/ba-yeu-to-then-chot-giup-viet-nam-hien-thuc-hoa-trung-tam-tai-chinh-quoc-te.htm) (vneconomy.vn)
7. [năng lực cạnh tranh: Tin tức, hình ảnh, video mới nhất năng lực cạnh tranh](https://vtv8.vtv.vn/nang-luc-canh-tranh.html) (vtv8.vtv.vn)
8. [Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam: Tin tức, Video, hình ảnh Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam](https://cafebiz.vn/dien-dan-doanh-nghiep-viet-nam.html) (cafebiz.vn)
9. [Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam - Hungary](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Doanh_nghi%E1%BB%87p_Vi%E1%BB%87t_Nam_-_Hungary) (Wikipedia)
10. [Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ khi Việt Nam tham gia các FTA](https://tapchicongthuong.vn/giai-phap-nang-cao-nang-luc-canh-tranh-cua-doanh-nghiep-vua-va-nho-khi-viet-nam-tham-gia-cac-fta-82541.htm) (tapchicongthuong.vn)
11. [Giảm tác động của cước vận tải biển tăng cao](https://tapchicongthuong.vn/giam-tac-dong-cua-cuoc-van-tai-bien-tang-cao-124312.htm) (tapchicongthuong.vn)
12. [Ba yếu tố then chốt giúp Việt Nam phát huy sức mạnh CMCN 4.0](https://infonet.vietnamnet.vn/ba-yeu-to-then-chot-giup-viet-nam-phat-huy-suc-manh-cmcn-40-51603.html) (infonet.vietnamnet.vn)
13. [Doanh nghiệp Việt Nam vươn mình làm chủ công nghệ bán dẫn](https://tuoitre.vn/nld/doanh-nghiep-viet-nam-vuon-minh-lam-chu-cong-nghe-ban-dan-196250314111331204.htm) (tuoitre.vn)

---

*Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*