Giải trí
Yếu tố thành công tuyển thủ trẻ không nằm ở phản xạ nhanh
Vì sao một số tuyển thủ esports trẻ ở Việt Nam vươn lên nhanh trong khi những người khác lùi lại? Câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa kỹ năng, thể lực, môi trường luyện tập và sự đồng hành của người lớn. Muốn hiểu rõ yếu tố thành công tuyển thủ trẻ, phụ huynh hoàn toàn có thể bắt đầu từ những điều cụ thể dưới đây.
Câu chuyện của Trần Xuân Bách, người đi đường giữa của đội Flash, là ví dụ rõ nhất cho con đường đầy gai góc của một tuyển thủ trẻ Việt Nam. Cậu sinh năm 1997 trong gia đình có cha mẹ là cán bộ viên chức và hiệu trưởng cấp 2, rồi bỏ đại học để theo game chuyên nghiệp. Có lúc chưa sống được bằng game, cậu phải làm thêm nhiều chỗ, nhiều lần muốn bỏ cuộc, còn bố thì từng khóc và van xin con đi học trở lại. Đến tuổi 19, Xuân Bách đã có gần như tất cả vinh quang cao quý nhất mà game thủ Việt Nam mơ ước, trong đó có chức vô địch thế giới AWC 2019.
Trường hợp ấy cho thấy yếu tố thành công tuyển thủ trẻ không nằm gọn trong khả năng chơi game.
Phía sau mỗi tấm huy chương là kỹ năng được rèn giũa, một cơ thể chịu được cường độ luyện tập cao, một sân chơi bài bản và người lớn biết đồng hành đúng cách. Hiểu được các điều kiện này, phụ huynh sẽ bớt lo lắng, còn người trẻ sẽ biết bắt đầu từ đâu.
Sân chơi đủ lớn cho tài năng
Trước khi bàn về tố chất, cần nhìn bối cảnh: esports Việt Nam đã lớn lên nhanh và có chỗ đứng. Hiện có hơn 10 bộ môn thể thao điện tử phổ biến với hệ thống giải đấu từ cộng đồng, phong trào, sinh viên, bán chuyên đến chuyên nghiệp, tổng cộng khoảng 40 câu lạc bộ chuyên nghiệp đang hoạt động. Riêng năm 2021, số người chơi esports tại Việt Nam đã cán mốc 18 triệu người.1
Thành tích quốc tế cũng ngày càng dày.
Thể thao điện tử Việt Nam từng vô địch PUBG Mobile Super League Đông Nam Á mùa Thu năm 2025 và PUBG Nations Cup 2025. Ở Asian Games 2022, đoàn đạt hạng 4 ở hai nội dung Liên Minh Huyền Thoại và Liên Quân Mobile, cùng nhiều huy chương vàng tại các kỳ SEA Games.6 Mùa hè 2026, đội Secret Whales với đội hình tuyển thủ Việt Nam đánh bại đội mạnh Top Esports của khu vực LPL tại vòng loại trực tiếp một giải quốc tế chính thức của Liên Minh Huyền Thoại.3 Dấu ấn ấy cho thấy khoảng cách chuyên môn giữa các khu vực đang được thu hẹp.3
Cơ hội cọ xát cũng nhiều hơn trước.1
Việt Nam liên tiếp đăng cai giải quốc tế: LCP Finals tại Đà Nẵng, SEA Esports Nation Cup tại TP.HCM, rồi Esports Grand Championship tại Hà Nội. Với người trẻ, hệ thống ấy nghĩa là con đường phát triển tuyển thủ trẻ từ giải phong trào lên chuyên nghiệp đã có dấu mốc rõ ràng.
Một điều cần biết: không phải game nào cũng được coi là esports chính thống ở Việt Nam.5 Bên cạnh giải thưởng, công tác tổ chức, điều lệ giải đấu, số đội tham gia và mô hình giải cũng quan trọng không kém, khi nhiều game chỉ dừng ở giải phong trào, chưa tiến lên chuyên nghiệp.5 Người trẻ muốn theo nghề cần chọn đúng sân chơi có hệ thống, ví dụ những bộ môn đã có giải chuyên nghiệp như Liên Minh Huyền Thoại hay Liên Quân Mobile.
Yếu tố thành công của tuyển thủ trẻ
Nhiều người nghĩ tài năng game là phản xạ nhanh. Thực tế, tuyển thủ esports cần khả năng phối hợp giữa các người chơi, am hiểu kỹ trò chơi mình thi đấu, đi kèm quá trình rèn luyện và tư duy chiến thuật khắc nghiệt. Esports không phải trò chơi điện tử giải trí đơn thuần mà đòi hỏi niềm đam mê và sự cố gắng thật nhiều trong tập luyện như một môn thể thao chuyên nghiệp.
Nhưng kỹ năng tay và óc chiến thuật mới là một nửa câu chuyện.
Theo nhà tâm lý học Irish Movido, IQ chỉ chiếm 20% trong sự thành công của một người, 80% còn lại phụ thuộc trí tuệ cảm xúc (EQ). Với tuyển thủ trẻ, EQ thể hiện qua việc giữ bình tĩnh sau một trận thua vòng loại, lắng nghe huấn luyện viên chỉ điểm sai sót và gắn kết với đồng đội khi cả đội đang sa sút. Vì thế, phát triển tuyển thủ trẻ về mặt cảm xúc không thể xem nhẹ.
Tự tin cũng là một yếu tố thành công của tuyển thủ trẻ ít được nhắc tới. Bill Gates cho rằng tự tin là yếu tố quan trọng nhất, giúp người trẻ can đảm vượt trở ngại và tìm thấy niềm đam mê. Chính Gates tìm thấy đam mê với máy tính từ tuổi 13, tiền đề cho việc thành lập Microsoft sau này. Trên sân khấu esports, tự tin là thứ giúp một tuyển thủ 18 tuổi dám ra quyết định lớn trong giây cuối ván đấu trước hàng nghìn khán giả.
Điểm số học tập cũng không phải thước đo duy nhất cho tài năng game, một điều nhiều phụ huynh vẫn lầm. Gia đình ông Nguyễn Văn Khởi, 43 tuổi, từng dẫn ba thế hệ từ Thái Bình vào Đà Nẵng xem giải vô địch Liên Quân thế giới AWC 2019, với quan điểm học giỏi chưa chắc thông minh, nhưng chơi game giỏi thì chắc chắn là tài năng.2 Ông cho rằng game giúp phát triển trí tuệ, kích thích sáng tạo và tạo cộng đồng giao lưu.2
Nuôi dưỡng EQ cho con có thể thực hiện theo từng bước cụ thể. Trước hết là dạy con định vị cảm xúc, cho phép con nói về cảm giác thay vì kìm nén. Tiếp đến là đặt ranh giới cho hành vi bằng phương pháp đèn giao thông: dừng lại, suy nghĩ giải pháp, chọn giải pháp tốt nhất. Cha mẹ cũng nên ghi nhận và khen ngợi nỗ lực, coi trọng sự kiên trì hơn thành tích. Bên cạnh đó là dạy con về sự đồng cảm và hướng dẫn con tạo dựng các mối quan hệ.
Huấn luyện viên đồng hành
Điểm khác biệt giữa một người chơi giỏi và một tuyển thủ chuyên nghiệp thường nằm ở khâu huấn luyện.
Hàn Quốc, quốc gia tổ chức esports tốt nhất thế giới, cấp phép tuyển thủ chuyên nghiệp từ năm 2000. Các học viện ở đó được trang bị đầy đủ thiết bị, có giảng viên đào tạo theo giáo án từng cấp độ, giao bài tập về nhà liên quan đến xem các trận đấu chuyên nghiệp. Học viên giỏi có cơ hội thử việc ở đội tuyển tiếng tăm.
Việt Nam đang học theo mô hình ấy bằng cách riêng. Giải đấu do LG tổ chức cho game thủ VALORANT thu hút gần 300 người chơi thuộc 49 đội tuyển, miễn phí đăng ký và hỗ trợ 100% giờ chơi vòng loại, giúp giảm rào cản tham gia cho game thủ phong trào. Điều đáng nói là chương trình Elite Mentorship của giải, với 4 huấn luyện viên esports đồng hành, tổ chức các buổi huấn luyện kỹ năng và chia sẻ kinh nghiệm cho cộng đồng. Đây là mô hình kết hợp huấn luyện chuyên môn với phát triển tuyển thủ trẻ toàn diện, đúng hai chân mà một người chơi cần đứng vững.
Ở cấp đội tuyển quốc gia, Hội Thể thao điện tử và Giải trí Việt Nam làm việc cùng VNG ngay từ khâu chọn người.1 Hai bên cùng đánh giá năng lực vận động viên qua các đợt tập huấn, sắp xếp thi đấu giao hữu để đội tuyển cọ xát trước khi vào giải chính thức.1 Định hướng cho đội tuyển quốc gia cũng khá rõ: tuyển chọn minh bạch theo thành tích, huấn luyện chuyên sâu, và phối hợp chặt chẽ giữa các câu lạc bộ với đối tác trong và ngoài nước.6
Người lớn trong gia đình cũng là một mắt xích huấn luyện không chính thức. Cha mẹ Xuân Bách ban đầu rất ngại vì họ hàng, hàng xóm dè bỉu khi cho con chơi điện tử.2 Nhưng khi người trẻ đã chọn con đường này, phụ huynh có thể theo dõi tiến độ luyện tập, cùng con dự các buổi chia sẻ của huấn luyện viên. Giữ nhịp học, luyện, nghỉ hợp lý chính là cách giúp con duy trì động lực mà không kiệt sức. Ai muốn tìm hiểu lối đi của một bộ môn cụ thể có thể xem thêm cách trở thành tuyển thủ Valorant.
Đọc thêm: Cách bật xác thực hai yếu tố Facebook không cần số điện thoại
Thể lực và phòng chấn thương
Cái giá ít ai nhìn thấy của nghề tuyển thủ là cơ thể. Các tuyển thủ esports thường xuyên tập luyện với cường độ 10-12 giờ mỗi ngày, lặp lại liên tục, khiến những chấn thương nhỏ ở cổ tay tích tụ dần. Ngưỡng nguy hiểm thấp hơn nhiều người tưởng: nếu chơi game thường xuyên hơn 5 giờ mỗi ngày, người chơi đã nằm trong diện có nguy cơ cao mắc chấn thương cổ tay.
Đặc thù nhất là hội chứng đường hầm cổ tay (CTS), gặp ở người hoạt động bằng tay liên tục nhưng duy trì tư thế cố định lâu dài. Về lâu dài, nó có thể dẫn đến tổn thương thần kinh và mạch máu, teo cơ gò cái, thậm chí teo cơ vĩnh viễn nếu chủ quan chữa trị. Ban đầu chỉ là cơn đau nhức nhẹ, nhưng nếu không phát hiện sớm sẽ chuyển thành nhói, buốt đến mất ngủ, phải dùng thuốc giảm đau, vật lý trị liệu hoặc tiểu phẫu.
Những cái tên lớn đã trả giá.
Tuyển thủ gốc Việt của đội FlyQuest là Hai Du Lam từng phải chia tay đội và tạm ngừng hoạt động lâu dài, chấn thương nặng đến mức không thể cầm vững chuột quá 15 phút. Cựu tuyển thủ Evil Geniuses Clinton Loomis của Dota 2 gặp chấn thương tay từ năm 2015 và suýt giã từ sự nghiệp. Giải pháp tốt nhất là nghỉ ngơi để chấn thương hồi phục trong thời gian tối thiểu 1,5 năm, nhưng với tuyển thủ chuyên nghiệp gần như không thể vì cạnh tranh khốc liệt. Các biện pháp tình thế gồm niềng cổ tay, thay đổi hình thức dùng chuột hoặc thực hiện bài tập hỗ trợ tuần hoàn máu khu vực cổ tay.
Một nguyên nhân khác là tuyển thủ dành quá nhiều thời gian luyện tập mà bỏ qua hoạt động thể thao ngoài trời, dẫn đến thừa cân, béo phì. Hầu hết đội tuyển hàng đầu thế giới đã nhận ra vấn đề này và đang nỗ lực khắc phục, dù không phải tổ chức nào cũng đủ tiềm lực tài chính để quan tâm. Với người trẻ, lịch luyện tập hợp lý xen kẽ vận động ngoài trời và nghỉ giữa các buổi chính là yếu tố thành công tuyển thủ trẻ không thể bỏ qua. Người đọc quan tâm đến mức thu nhập của nghề có thể xem thêm về lương tuyển thủ esports.
Lộ trình cho phụ huynh
Vậy bắt đầu từ đâu?
Việc đầu tiên là chọn đúng sân chơi: tham gia câu lạc bộ hoặc đội tuyển phong trào tại địa phương. Các câu lạc bộ esports chuyên nghiệp và phong trào đang được tổ chức, phát triển ở nhiều địa phương cả nước. Các giải phong trào tổ chức thường xuyên và dần hoàn thiện về quy mô, chất lượng. Tiếp đó là đăng ký các giải giao lưu miễn phí như giải LG Tournament để tiếp xúc với huấn luyện viên và tích lũy kinh nghiệm thi đấu.
Cần biết mốc tuổi quy định. Theo quy định quản lý vận động viên của giải Liên Quân Mobile DTDV Series B do Garena Việt Nam ban hành, thành viên trong đội phải trên 18 tuổi, tính theo ngày tháng năm sinh của vận động viên tới thời điểm ngày thi đấu. Quản lý đội phải báo cáo cho Vietnam Esports và ban tổ chức về lịch luyện tập cũng như địa điểm luyện tập. Đồng thời, quản lý phải thông báo cho vận động viên về thời gian luyện tập, thi đấu của đội. Nghĩa là trước 18 tuổi, người trẻ hoàn toàn có thể rèn kỹ năng qua giải phong trào, sinh viên, nhưng đường lên chuyên nghiệp chỉ mở sau tuổi trưởng thành.
Trong nhà, phụ huynh có thể áp dụng quy tắc đèn giao thông cho việc quản lý giờ chơi: dừng lại khi thấy con mệt mỏi hoặc đau nhức, cùng con suy nghĩ giải pháp, rồi chọn cách tốt nhất. Việc theo dõi để kịp thời phát hiện dấu hiệu đau cổ tay hoặc áp lực tâm lý quan trọng không kém việc khen ngợi thành tích. Bởi chấn thương nhỏ bỏ qua hôm nay có thể cắt ngang sự nghiệp năm năm sau.
Định kiến từng là rào cản lớn nhất: phần lớn phụ huynh xưa chưa xem esports là bộ môn thể thao đúng nghĩa, đánh giá việc tham gia là tốn thời gian, tiền bạc và làm xao nhãng việc học. SEA Games 31 tổ chức tại Việt Nam năm 2022 là bước ngoặt. Esports trở thành môn tranh huy chương, Việt Nam giành 4 huy chương vàng, 3 huy chương bạc, đứng nhất toàn đoàn bộ môn này, qua đó gỡ dần rào cản ấy.
Gia đình ông Khởi ở Thái Bình là minh chứng cho thế hệ phụ huynh mới. Ông tìm hiểu sở thích của con cháu để đưa vào nề nếp, hướng theo chiều tốt, và muốn con cháu sau này đều là tuyển thủ chuyên nghiệp.2 Một người trẻ có kỹ năng, một cơ thể được bảo vệ và một gia đình hiểu chuyện, đó là bộ ba yếu tố thành công tuyển thủ trẻ bền vững hơn hết thảy.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- eSports Việt Nam tranh tài tại ASIAD 19 (nhandan.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Những thằng nhóc "nghiện game" mang vinh quang về cho eSports Việt Nam (hoahoctro.tienphong.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Esports Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới (baotintuc.vn) ↩a ↩b
- VNGGames và nỗ lực đưa Esports Việt Nam vươn tầm khu vực (tuoitre.vn)
- Những game nào được coi là thể thao điện tử ở Việt Nam? (vietnamnet.vn) ↩a ↩b
- Đội tuyển Thể thao điện tử Việt Nam sẵn sàng chinh phục đấu trường toàn cầu (baotintuc.vn) ↩a ↩b