Du lịch
Vì sao nhiều khách sạn không có tầng 13 dù tòa nhà vẫn đủ tầng
Vì sao nhiều khách sạn không có tầng 13? Nhiều du khách bấm thang máy thấy nút nhảy từ 12 lên 14 và tưởng tòa nhà thiếu hẳn một tầng. Thực ra tầng ấy vẫn được xây đủ, chỉ mang tên khác; phần lớn thang máy trên thế giới đã đổi tên tầng này.
Hãng thang máy Otis Elevators ước tính khoảng 85% thang máy trên thế giới đã đổi tên tầng thứ 13.2 Con số ấy cho thấy việc nhiều khách sạn không có tầng 13 trên nút bấm không phải chuyện hiếm, mà gần như là thông lệ ngầm của ngành lưu trú.
Nhiều du khách lần đầu ra nước ngoài bấm thang máy và thắc mắc vì sao các nút nhảy cóc từ 12 lên 14, tưởng tòa nhà thiếu hẳn một tầng. Thực ra tầng thứ 13 vẫn được xây đủ, chỉ được gọi bằng tên khác.1
Câu trả lời cho câu hỏi vì sao nhiều khách sạn không có tầng 13 không nằm ở kiến trúc. Việc bỏ qua số 13 khi đánh số tầng không xuất phát từ yêu cầu kết cấu hay kỹ thuật.1 Nó bắt rễ từ những định kiến đã ăn sâu về con số này qua nhiều thế kỷ.
Muốn hiểu vì sao khách sạn chịu khó đổi tên cả một tầng, phải quay lại xem số 13 đã bị gán ý nghĩa gì trong văn hóa phương Tây.
Nỗi sợ số 13 có tên riêng
Nỗi sợ hoặc xu hướng né tránh số 13 có tên gọi riêng: triskaidekaphobia.1 Thuật ngữ này ra đời năm 1908, ghép từ tiếng Hy Lạp treiskaideka (mười ba) với -phobia (nỗi sợ), theo bản lưu Internet Archive của trang từ điển Etymonline.
Đây không phải nỗi sợ hư cấu.
Người mắc có thể buồn nôn, hoảng loạn, tim đập nhanh và khó thở khi trông thấy số 13.2
Mức độ phổ biến của việc né tầng 13 có số liệu rõ ràng. Khảo sát của CityRealty về 629 tòa chung cư cao từ 13 tầng trở lên cho thấy chỉ 55 tòa vẫn giữ nguyên tên gọi tầng 13.1 Tức khoảng 91% số tòa trong khảo sát chọn cách gọi khác.1 Giữ nguyên tên tầng 13 gần như trở thành ngoại lệ.
Ở phía người lưu trú, cuộc thăm dò của Gallup năm 2007 ghi nhận 13% người Mỹ được hỏi cảm thấy không thoải mái khi ở tầng 13 của khách sạn.1 Con số trùng ngẫu nhiên với chính con số bị kiêng, nhưng ý nghĩa rất thật: cứ khoảng tám khách thì một khách e ngại, đủ để khách sạn phải tính tới.
Theo một trung tâm nghiên cứu về căng thẳng và nỗi sợ tại Asheville, bang Bắc Carolina (Mỹ), hơn 80% tòa nhà cao tầng ở nước này không có tầng 13. Phần lớn khách sạn, bệnh viện, sân bay Mỹ cũng tránh dùng số 13 cho phòng và cổng. Một số bệnh viện không dùng phòng mang số 13, một số hãng hàng không không bố trí hàng ghế mang số này.1 Vì thế, đổi cách gọi tầng 13 giúp khách sạn xoa dịu sự e ngại của một bộ phận khách hàng: đổi mỗi cái tên, giữ được khách.
Từ Tiệc Ly đến thần thoại Bắc Âu
Nguồn gốc chính xác của việc coi số 13 là không may mắn chưa được xác định.1 Nhưng nhiều câu chuyện lưu truyền từ lâu góp phần tạo nên quan niệm này.1
Trong văn hóa phương Tây, câu chuyện được nhắc nhiều nhất là Tiệc Ly trong sách Phúc Âm. Quan niệm phổ biến kể rằng bàn ăn bữa ấy có 13 người, trong đó có Judas, người về sau phản bội Chúa Jesus, khiến số 13 gắn với ý nghĩa không may.1 Vì sự tích ấy, số 13 còn được gọi là Con số Judas.4 Người ta tin 13 khách ngồi cùng một bàn là điềm xấu, châm ngòi cho cái chết.
Thần thoại Bắc Âu có câu chuyện riêng.1 Loki được kể là vị khách thứ 13 đến một bữa tiệc, kéo theo những biến cố sau đó.1
Trang History đưa ra giải thích khác mang tính toán học: số 12 được các nhà toán học và khoa học thời cổ coi là con số hoàn hảo. Người Sumer xây hệ thống số dựa trên 12, một năm có 12 tháng, một ngày có 12 giờ.4 Số 13 đứng ngay sau con số hoàn hảo nên bị coi là kỳ quái và khác thường.
Có thuyết nữa gán nguồn gốc lên tới gần bốn nghìn năm. Truyền thuyết cho rằng số 13 bị bỏ khỏi danh sách luật trong bộ luật Hammurabi của người Babylon, ra đời năm 1772 trước Công nguyên.4
Song chính trang History chỉ rõ đây chỉ là lỗi sao chép của một người dịch sớm, vì bộ luật Hammurabi không đánh số các điều luật. Một chi tiết bị chép nhầm mà thành niềm tin kéo dài hàng thế kỷ. Đó là cách nhiều quan niệm mê tín ra đời.4
Nhiều khách sạn không có tầng 13 trên bảng số
Cơ chế đánh số rất đơn giản. Bảng số phòng, bảng điều khiển thang máy và cả cầu thang bộ đều được đánh số nhảy cóc qua 13.2
Một số tòa nhà tại Niu Oóc (Mỹ) dùng ký hiệu 12B hoặc 14A thay cho tầng 13.1 Nước Mỹ cũng không có xe buýt mang số 13; con số này được thay bằng 12A hoặc 12+1. Người ta né số 13 cả với số nhà, số phòng, số đường, thang máy.2
Ngành khách sạn Mỹ làm điều này gần như tuyệt đối. Marc Sternagel, Tổng Giám đốc khách sạn Grand Hyatt Nashville Area, chia sẻ rằng suốt 20 năm làm việc trong ngành, ông chưa từng thấy khách sạn nào ở Mỹ giữ nguyên tầng thứ 13.3
Châu Á lại kiêng số 4
Kiêng số 13 vì thế không phải thông lệ toàn cầu.1 Theo trang History, nỗi sợ số 13 chủ yếu là quan niệm của phương Tây; người Ai Cập cổ đại thậm chí coi số 13 là may mắn.
Ở một số quốc gia và khu vực châu Á, số 4 mới là con số bị xem xét kỹ.1 Nó bị coi là không may mắn và thường bị bỏ qua khi đánh số tầng, vì phát âm giống chữ tử trong tiếng Trung. Đông Á và Đông Nam Á đều chịu ảnh hưởng của quan niệm này.
Người Việt cũng không ngoài cuộc chơi tâm lý với con số. Năm 2020, một khách mua căn hộ ở Hà Nội được VietnamNet ghi nhận đã băn khoăn khi chỉ còn tầng 13. Lý do là người phương Đông quan niệm và kiêng kỵ con số 13, nghĩ nó là con số xấu, trong khi nhiều tòa nhà hiện nay không có con số 13.
Ngược lại, một người kinh doanh chung cư ở Hà Đông khẳng định căn tầng 13 chẳng có vấn đề gì, nhiều khách hàng vẫn đang ở.
Ngoài những con số bị né, còn có cách nhìn khác hẳn về số 13. Nhà số học Alice Moskvina cho rằng số 13 là khởi đầu của một chu kỳ mới nên có vẻ nguy hiểm. Theo cách hiểu này, con số không mang điều xấu, chỉ mang sự thay đổi, và sự thay đổi vốn luôn khiến con người dè chừng hơn những gì quen thuộc.
Số 13 có thực sự đáng sợ
Không phải ai cũng tin, và có người chế nhạo thẳng tay. Thế kỷ XIX, 13 người Mỹ lập câu lạc bộ 13 tại Niu Oóc để chế nhạo mê tín số 13. Câu lạc bộ thu phí hội viên suốt đời 13 USD, khai trương vào một thứ Sáu ngày 13, trong phòng số 13.
Bên cạnh đó là những vụ việc rơi đúng ngày này khiến dư luận gán cho con số. Ngày 13/9/1940, đúng thứ Sáu, Đức ném bom Cung điện Buckingham. Ngày 13/11/1970 cũng là thứ Sáu, cơn lốc xoáy giết hơn 300.000 người ở Bangladesh. Ngày 13/10/1972, một chiếc máy bay không quân Chilê biến mất trên dãy Andes, cũng vào thứ Sáu.
Nhưng đó là trùng hợp lịch sử, không phải nhân quả.
Về tuổi của hai quan niệm, các nhà khoa học không tìm thấy văn bản viết tay về nỗi sợ thứ Sáu rơi vào ngày 13 trước thế kỷ XIX, trong khi quan niệm mê tín xoay quanh số 13 đã xuất hiện sớm nhất từ thế kỷ XVIII trước Công nguyên. Nỗi sợ ngày và nỗi sợ số thực ra là hai chuyện, chỉ bị gộp lại sau này. Trên dương lịch, mỗi năm luôn có ít nhất một thứ Sáu trùng ngày 13, nhiều khi tới ba lần. Cứ mỗi lần có biến cố xảy ra đúng ngày đó, quan niệm lại được củng cố thêm một vòng.
Báo Đà Nẵng năm 2022 nhận định việc kiêng số 13 và số 4 chỉ là tâm lý lo sợ mang tính dị đoan: may rủi là chuyện của con người, không liên quan gì tới con số. Chính vì tư tưởng này mà nhiều người Việt ngại dùng biển số xe có số 4. Bác sĩ tâm thần còn đặt thuật ngữ riêng cho hội chứng sợ thứ Sáu rơi vào ngày 13, gọi là friggatriskaidekaphobia, ghép từ Frigga, nữ thần trong thần thoại Bắc Âu, với triskaidekaphobia.
Đặt phòng khi tòa nhà thiếu tầng 13
Hiểu được cơ chế trên, du khách đi chuyên mục Du lịch sẽ hết thắc mắc khi nút thang máy nhảy cóc qua 13. Nhận phòng ở tầng mang ký hiệu 14A, bạn biết mình đang đứng ở tầng thứ 13 về mặt kết cấu.
Hiện tượng bỏ tầng 13 không dừng ở khách sạn. Nó còn phổ biến ở tòa nhà văn phòng, chung cư, bệnh viện, nơi thang máy nhiều nơi không có nút bấm số 13 dù tầng ấy vẫn nằm đó về mặt kỹ thuật.
Việc né số chỉ là tâm lý của một bộ phận khách lưu trú, không ảnh hưởng gì tới chất lượng phòng hay an toàn của tòa nhà. Người mua căn tầng 13 ở Hà Đông vẫn ở bình thường, và căn sát thang máy còn giá rẻ hơn hẳn các căn khác. Lần sau bấm nút 14A, bạn biết cái tên trên nút chỉ là cách khách sạn giữ khách, không phải điềm báo trước điều gì.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Tại sao nút thang máy nhảy cóc từ 12 lên 14?
Vì tòa nhà chủ động bỏ số 13 khi đánh số tầng, bảng số phòng, bảng điều khiển thang máy và cả cầu thang bộ đều nhảy qua con số này. Tầng ấy vẫn nằm giữa tầng 12 và tầng 14, chỉ mang ký hiệu khác như 12B, 14A hay 12+1. Khách sạn làm vậy để xoa dịu sự e ngại của một bộ phận khách hàng.
Nguồn tham khảo
- Vì sao nhiều khách sạn không có tầng 13? (vtcnews.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g ↩h ↩i ↩j ↩k ↩l ↩m ↩n ↩o
- Nhiều khách sạn "không có tầng 13" vì lý do này (cafef.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Vì sao nhiều khách sạn 'né' tầng 13 (vietnamnet.vn) ↩
- Kiêng kỵ số 13 và số 4 (baodanang.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Những lưu ý phải biết trước khi quyết định 'xuống tiền' mua căn hộ chung cư sát thang máy và ở tầng 13 (vietnamnet.vn)
- Tại sao nhiều khách sạn không có tầng 13? (gocnhinphaply.nguoiduatin.vn)