# Văn khấn ông Công ông Táo cổ truyền và 9 lễ ngày 23 tháng Chạp > Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thả cá chép tiễn ông Công ông Táo, báo Tiền Phong đưa tin. Bài văn khấn ông Công ông Táo đọc ra sao cho đúng, mâm cúng cần gì, nhà chung cư đặt mâm ở đâu, ba miền khác nhau thế nào, bài này kể trọn. - Bài gốc: - Chuyên mục: Phong tục - Tác giả: Ban Phong tục - Ngày đăng: 30/10/2026 - Chủ đề: Phong tục ba miền - Thời gian đọc: 12 phút --- Cá chép, mũ áo, tờ sớ đỏ: ba thứ ấy có mặt trong hầu hết mâm lễ cuối năm. Nhưng điều khiến người ta gõ lên mạng nhiều nhất vẫn là cụm văn khấn ông Công ông Táo đọc thế nào cho đúng, và đọc xong thì làm gì tiếp. Ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm là ngày Táo Quân lên chầu trời.[5] Lễ tiễn này mở đầu cho cả mùa lễ Tết truyền thống của người Việt.[5] Thử hình dung một cặp vợ chồng mới cưới: chồng người Bắc quen thả cá chép, vợ người Nam quen cúng bộ cò bay ngựa chạy, lần đầu cùng lo lễ tiễn Táo quân cho căn hộ chung cư. Hai người hỏi nhau câu đầu tiên cũng là câu nhiều gia đình băn khoăn mỗi cuối năm. ## Văn khấn ông Công ông Táo cổ truyền Bài văn khấn ông Công ông Táo phổ biến nhất hiện nay in trong sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam của NXB Văn hóa Thông tin.[1] Bài không dài, nhưng mỗi phần có việc riêng, đọc đúng thứ tự thì người lần đầu làm lễ cũng không lúng túng. Phần mở đầu là ba lần “Nam mô A Di Đà Phật”.[1] Tiếp đó là lời kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, tức vị thần trông coi bếp núc mà gia đình đang thờ.[1] Phần thứ ba trình tên và địa chỉ tín chủ: người làm lễ xưng họ tên, nói rõ nhà ở đâu, để Táo Quân biết mình đang bẩm cho gia đình nào. Phần thứ tư dâng lễ: hương, hoa, phẩm vật, xiêm hài, áo mũ, tức những gì gia chủ vừa bày lên mâm và chuẩn bị hóa cho các ngài. Phần cuối là lời xin: gia chủ xin Tôn thần gia ân xá tội cho những lỗi lầm trong năm, phù hộ cho toàn gia mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi.[1] Chú ý một điều hay bị quên: khi khấn ông Táo, người ta thường không cầu xin phú quý no đủ mà chỉ xin Táo Quân bẩm báo điều tốt cho gia đình, tránh những điều không hay.[1] Về nghi thức, người lớn nhất trong nhà nên tắm rửa sạch, xúc miệng bằng rượu trước khi làm thủ tục lễ. Văn khấn ông Công ông Táo viết vào tờ giấy sớ màu đỏ hoặc màu vàng; không thuộc lòng thì đọc từ tờ sớ, không sao cả. Đọc xong, gia chủ quỳ xuống làm 9 lễ rồi mới đứng dậy. Một điểm cần lưu ý khi chuẩn bị vàng mã: không đốt tiền âm phủ cúng thần tiên, vì thần tiên không phải vong hồn, đốt là mạo phạm. Cúng Táo Quân chỉ dùng vàng mã dành cho thần, cùng bộ mũ áo hia giấy đã bày trên mâm. Cách làm gọn này giữ trọn phần cốt lõi của lễ: lời bẩm rõ ràng và sự thành kính của người đọc, khỏi phải học thuộc cả bài dài. Đọc văn khấn cúng ông Công ông Táo, điều cần nhất là từng câu nói đúng người nghe, đúng việc. Giọng đọc hay chỉ là phần sau. ## Mâm cúng và cá chép Mâm cỗ mặn bày gạo, muối, canh, rau xào, giò, xôi gấc, hoa quả, 5 lạng thịt vai luộc hoặc thịt gà, ấm trà sen, 3 chén rượu, quả cau, lá trầu, lọ hoa cúc và một tập giấy tiền vàng mã.[1] Nhà nào muốn thêm thì có gà luộc, thịt kho, canh măng, nem rán, giò lụa, tùy vùng và khẩu vị. Bộ mũ áo hia đầy đủ gồm 3 chiếc mũ, 3 đôi giày, 3 bộ áo và 3 con cá chép giấy; mũ được trang trí bằng gương nhỏ hình tròn và dây kim tuyến.[3] Ba chiếc mũ chia thành hai loại: hai mũ của hai Táo ông có hai cánh chuồn, một mũ của Táo bà không có cánh chuồn.[1] Nhà muốn giản tiện có thể chỉ cúng một cỗ mũ ông Công kèm một áo và một đôi hia bằng giấy.[1] Màu mũ, áo, hia xưa thay đổi theo ngũ hành từng năm: năm hành kim dùng màu vàng, hành mộc màu trắng, hành thủy màu xanh, hành hỏa màu đỏ, hành thổ màu đen.[3] Cá chép cúng 3 con, tốt nhất là ba màu đỏ, vàng, trắng, kèm 9 cây nến đỏ và 9 nén nhang. Theo truyền thuyết, cá chép là phương tiện duy nhất đưa Táo Quân về trời, và cá chép hóa rồng còn là biểu tượng của sự thăng hoa, tinh thần vượt khó của người Việt.[1] Mâm cỗ không bắt buộc đầy đủ như truyền thống; tùy điều kiện kinh tế, vùng miền, khẩu vị mà gia đình có thể cúng mâm chay gồm trầu cau, hoa, quả, vàng mã hoặc mâm mặn.[3] Cặp đôi trẻ ở trọ, căn hộ nhỏ, làm mâm chay vẫn trọn lễ. Ngoài mũ áo, cần mua thêm tiền vàng hoặc vàng nén làm lệ phí đi đường cho các ngài; vàng mã được đốt sau lễ cúng.[3] Sau khi cúng xong, đợi hương cháy hết hai phần ba thì hóa vàng mã và phóng sinh cá chép để tiễn ông Táo về trời.[2] ![Bàn gỗ thấp trong nhà bày đĩa thịt thái, chén gạo đỏ, chén cá chép, quả, ấm chén và hai ly rượu dưới ánh sáng ban ngày](https://chucmungnammoi.com/covers/van-khan-ong-cong-ong-tao-minh-hoa-1-npzohx-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Nếp ba miền Cùng một lễ tiễn Táo Quân, ba miền làm ba nếp khác nhau, và khác biệt nằm ở cả lễ vật lẫn giờ giấc. Miền Bắc cúng cá chép sống thả trong chậu nước, thời gian từ khoảng 20 tháng Chạp, muộn nhất trưa 23 vì quan niệm sau 12 giờ trưa các Táo đã lên chầu trời. Miền Trung cúng đúng ngày 23, thay ngựa giấy với yên cương đầy đủ hoặc cá chép giấy.[2] Nhà nào trọng thể thì thay cát mới trong lư hương, lau dọn bàn thờ.[8] Một số nơi như Hội An, Huế có tục cúng tượng đất Táo quân. Sau lễ, người ta đưa tượng Táo cũ ra am miếu đầu xóm hoặc gốc cây cổ thụ ở ngã ba đường, rồi rước tượng mới về. Trong khi đó, miền Nam xưa cúng buổi đêm từ 20 đến 23 giờ ngày 23, khi cả nhà đã dùng xong bữa tối, không còn dùng bếp núc để không phiền các Táo.[8] Mâm cúng có thêm đậu phộng, kẹo vừng đen và bộ cò bay ngựa chạy, không cúng cá chép và mũ áo thờ. Tuy nhiên, do giao thoa văn hóa, nhiều nhà nay làm lễ từ sáng sớm ngày 23.[8] Bộ giấy cò bay ngựa chạy của người Nam Bộ gồm 2 phần: một nửa dùng khi tiễn, nửa kia dành cho lễ rước các ngài về lại nhà vào ngày 30 Tết.[8] Theo sách Đặc khảo về Tín ngưỡng thờ Gia thần, ngựa chở ông Táo đi đường bộ, rồi cò chở ông Táo bay về trời.[8] Tục này bắt nguồn từ nghi thức xá mã, xá hạc của Đạo giáo và Phật giáo.[8] Trở lại đôi vợ chồng trong chuyện mở đầu: người chồng miền Bắc đặt chậu cá chép sống cạnh mâm cúng, người vợ miền Nam bày thêm bộ cò bay ngựa chạy bằng giấy của quê nhà. Hai nếp cùng đứng trên một mâm. Không bên nào sai, vì mỗi nếp là cách mỗi vùng gửi tiễn các ngài. **Đọc thêm:** [Cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp sao cho đúng nếp ba miền](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cung-ong-cong-ong-tao) ## Giờ cúng và vị trí mâm Theo quan niệm dân gian, lễ tiễn cần xong trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp, vì sau giờ này Táo Quân đã về chầu trời.[1] Nhà bận việc thì có thể cúng từ ngày 21 đến ngày 23 tháng Chạp, khi cúng sớm cần thông báo rõ trong lời khấn. Một số nhà cúng vào tối ngày 22 hoặc sáng sớm ngày 23, cũng vì đầu ngày 23 ông Táo đã lên đường. [Giờ hoàng đạo](https://chucmungnammoi.com/lich/gio-hoang-dao) sáng ngày 23 gồm giờ Thìn 7h-9h, giờ Tỵ 9h-11h, giờ Ngọ 11h-12h, lễ cần xong trước 12h trưa. Chuyện đặt mâm ở đâu thì chưa có quan điểm thống nhất. Ngày xưa bàn thờ ông Táo thường đặt trong bếp, bên cạnh hoặc bên trên bếp, nên mâm cúng thường đặt trong bếp, nơi có ban thờ Táo quân. Một quan điểm khác cho rằng theo truyền thống các vị thần đều được thờ trên bàn thờ chính, mâm cỗ cần đặt nơi sạch sẽ trang nghiêm nhất trong nhà, không cúng dưới bếp. Chùa Pháp Vân thì cho rằng phải đặt ở hai nơi: ông Táo cúng dưới bếp, ông Công cúng trên bàn thờ chính. Trong nhà hiện đại, thiết kế bếp không tiện đặt ban thờ, ít gia đình có ban thờ riêng ông Táo. Vị trí đặt mâm cúng không có quy định rõ ràng, việc đặt ở bếp hay bàn thờ gia tiên tùy tình hình thực tế và quan điểm từng gia đình. Gia đình không có ban thờ riêng thì nên cúng ở ban thờ thần linh hoặc gia tiên chứ không đặt trong nhà bếp; điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Chuyên gia phong thủy Lương Ngọc Huỳnh tư vấn đặt mâm lễ ngoài trời giữa sân, nhà chung cư thì giữa nhà, hướng Nam để hành lễ. ![Một phụ nữ tóc đen đứng quay lưng bên bếp cao tầng, tay chống mặt bếp, khay gỗ đựng trái cây](https://chucmungnammoi.com/covers/van-khan-ong-cong-ong-tao-minh-hoa-2-wtn2cc-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Rước Táo quân đêm giao thừa Tiễn rồi phải đón. Theo phong tục, ông Công ông Táo ở trời 7 ngày, từ ngày 23 đến hết 30 tháng Chạp; năm âm lịch thiếu ngày 30 thì làm lễ đón về sớm vào ngày 29. Thời điểm đẹp để rước là khoảng 23h đến 23h45 đêm giao thừa, tức 29 hoặc 30 Tết. Lễ vật gần giống khi tiễn. Vàng mã gồm tiền, áo, hia, 2 mũ Táo ông, 1 mũ Táo bà, thỏi vàng giấy. Mâm cúng có muối, gạo, thịt lợn luộc hoặc gà luộc, đồ xào, chè ngọt, hoa quả, trà, 3 chén rượu, bưởi, cau trầu, hoa cúc, cành hoa đào hoặc mai. Mở đầu lễ rước đêm giao thừa là ba lần “Nam mô A di đà Phật”. Tiếp đó là lời kính lạy chín phương trời mười phương chư Phật, Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật, Đức Bồ-tát Quán Thế Âm, Hoàng thiên Hậu thổ chư vị tôn thần. Người làm lễ cũng kính lạy ngài cựu niên đương cai Hành khiển, ngài đương niên Thiên quan, các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân. Phần chính khấn vào phút giao thừa, nêu tên tuổi địa chỉ tín chủ. Ngoài khung 23h đến 23h45 đêm giao thừa, giờ Ngọ 11h-13h, còn gọi là giờ Long Mã, cũng được xem là giờ đẹp để rước ông Táo về nhà. ## Ý nghĩa sau những khác biệt Táo Quân Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Đạo giáo. Người Việt chuyển hóa thành sự tích hai ông một bà: Phạm Lang làm Thổ Công trông coi việc bếp, Trọng Cao làm Thổ Địa trông coi nhà cửa, Thị Nhi làm Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa. Truyền thuyết kể Trọng Cao đánh vợ là Thị Nhi, vợ bỏ đi lấy Phạm Lang. Trọng Cao sau đó đi ăn xin, gặp lại Thị Nhi, trốn trong đống rơm thì bị Phạm Lang đốt rơm chết thiêu. Thị Nhi và Phạm Lang lần lượt nhảy vào đống rơm chết theo. Thượng đế thấy ba người đều có nghĩa nên sắc phong làm Táo Quân. Giáo sư Trần Lâm Biền, nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam, khẳng định phong tục tiễn ông Táo ngày 23 tháng Chạp là tín ngưỡng thờ cúng dân gian, không phải hủ tục mê tín dị đoan. Theo ông, tục này thờ các vị thần cai quản việc bếp núc, mang ý nghĩa nhân văn, hướng con người làm việc tốt, sống lương thiện. ![Bàn thờ gỗ cũ đặt ba chén nhỏ, đĩa trái cây, lư hương cắm nhang và bộ quần áo gấp, ánh sáng chiều dịu](https://chucmungnammoi.com/covers/van-khan-ong-cong-ong-tao-minh-hoa-3-81jmdq-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Khi hai nếp chung một nhà Khi hai nếp gặp nhau trong một căn hộ, cách đỡ va chạm nhất là hỏi trước. Hai người trẻ có thể gọi điện hỏi bố mẹ hai bên xem nhà giữ nếp nào, rồi thống nhất một mâm cúng chung cho căn hộ trước ngày 23. Làm vậy khỏi cảnh mỗi bên âm thầm làm một kiểu rồi tự ái vì thấy bên kia làm khác. Giữ nếp nào làm chính là chuyện mỗi nhà tự quyết, nhưng có ba điều nên giữ: lời khấn đọc rõ ràng từ tờ sớ, mâm lễ tùy sức, và sự thành tâm. Về phóng sinh, thả cá từ từ ở mép sông, hồ; không thả từ trên cao hay ném cá xuống nước vì cá sẽ chết, cũng không ném túi nilon xuống nước tránh ô nhiễm môi trường. Cá đã chết thì không dùng để cúng, vì theo quan niệm ông Táo không thể cưỡi về trời. Sau tất cả mâm cỗ và giờ giấc, điều một người trẻ lần đầu tự lo lễ tiễn Táo Quân nên mang theo là một câu hỏi cho người lớn hai bên: “Nhà mình xưa làm thế nào ạ?” Hỏi được câu đó, phần còn lại chỉ là sắp mâm và đọc sớ cho trọn. Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Văn khấn cúng ông Công, ông Táo](https://daidoanket.vn/van-khan-cung-ong-cong-ong-tao.html) (daidoanket.vn) 2. [Những điều kiêng kỵ khi cúng ông Công ông Táo](https://dansinh.dantri.com.vn/dien-dan-dan-sinh/nhung-dieu-kieng-ky-khi-cung-ong-cong-ong-tao-20190127184708000.htm) (dansinh.dantri.com.vn) 3. [Cúng ông Công ông Táo cần chuẩn bị những gì](https://lifestyle.zingnews.vn/cung-ong-cong-ong-tao-can-chuan-bi-nhung-gi-post1178935.html) (lifestyle.zingnews.vn) 4. [Cách làm cỗ cúng ông Công ông Táo](https://baodautu.vn/mam-co-cung-ong-cong-ong-tao-can-chuan-bi-nhung-gi-d57798.html) (baodautu.vn) 5. [Giữ nét đẹp văn hóa Tết Táo quân](https://baohatinh.vn/tv/giu-net-dep-van-hoa-tet-tao-quan-17051.html) (baohatinh.vn) 6. [Lễ cúng ông táo](https://www.nguoiduatin.vn/le-cung-ong-tao.html) (nguoiduatin.vn) 7. [Táo quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1o_qu%C3%A2n) (Wikipedia) 8. [Sự khác biệt trong phong tục cúng ông Công, ông Táo ở 3 miền Bắc-Trung-Nam](https://scov.gov.vn/ban-sac-van-hoa/gioi-thieu-ban-sac-van-hoa/su-khac-biet-trong-phong-tuc-cung-ong-cong-ong-tao-o-3-mien-bac-trung-nam.html) (scov.gov.vn)