Học & lớn lên
Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu? Câu trả lời từ chuyến đi 117 ngày
Nhà báo, tác giả Đặng Nguyễn Đông Vy khuyên ai đôi mươi còn chưa hết nên đọc “Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu?” hơn một lần. Câu hỏi này không có đáp án sẵn: người viết blog du lịch trả lời bằng hơn 40.000 tấm ảnh, khảo sát quốc gia trả lời bằng những con số.
Không có nghiên cứu nào đưa ra một con số chung cho câu hỏi tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu. Câu trả lời thay đổi theo người hỏi: với người này là tấm bằng, với người kia là hộ chiếu chi chít dấu xuất cảnh, với người nữa là những giờ ngồi đọc trong im lặng.
Hơn 40.000 tấm ảnh định giá tuổi trẻ
Người trả lời đầu tiên là TinTin Advs, người viết blog du lịch. Anh tự định giá tuổi trẻ bằng hành trang của riêng mình: hơn 40.000 tấm ảnh ghi lại các chuyến đi khắp Việt Nam, cùng 5 chuyến lang bạt ra nước ngoài.
Chuyến dài nhất là chuyến đi một mình qua 8 nước trong 117 ngày. Năm 2018, khi đang làm leader ở một công ty nước ngoài với mức lương tốt, anh xin nghỉ 6 tháng không lương để lên kế hoạch đi 12 nước trong 6-7 tháng. Chuỗi chuyến đi ấy kết thúc năm 2019, trước khi dịch Covid đến.
Thử hình dung một người trẻ dành một tháng nghỉ việc để du lịch bụi qua các thành phố miền Bắc, ghi lại chuyến đi bằng video và nhật ký, rồi ngồi đọc lại cảm nhận của mình trước và sau mỗi chặng. Sự khác biệt trên trang giấy ấy chính là một cách định giá.
Với TinTin Advs, chính bạn là người định giá tuổi trẻ của mình rõ ràng nhất.
Những trang sách mở lối
Lời trả lời được nhiều người đọc nhất đến từ cuốn “Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu?” của Rosie Nguyễn, tên thật là Nguyễn Hoàng Nguyên. Cô là blogger chuyên về văn hóa du lịch, đồng thời là giảng viên lớp học kỹ năng và huấn luyện viên yoga.
Sách do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấn hành cùng Công ty Nhã Nam; bản tái bản 2021 dày 291 trang, bìa mềm, nặng 370 gram. Cuốn sách từng đoạt giải vàng Giải thưởng Fahasa - Sách được bạn đọc yêu thích lần IV năm 2018, vượt qua Nhà giả kim, Đắc nhân tâm và truyện Thám tử Conan.1 Lễ trao giải diễn ra tối 23-3 tại Hội Sách TP.HCM, sau cuộc bình chọn toàn quốc từ 15-1 đến 4-3 với 45.712 phiếu. Sau đó, bản tái bản 2025 tiếp tục nằm trong danh sách 100 cuốn sách kỹ năng sống bán chạy nhất của tháng trên trang sản phẩm Fahasa.
Tác giả chia sách thành năm phần. Phần 1 “Tôi đã học như thế nào?” nói về phương pháp học cho học sinh, sinh viên, nhấn mạnh đọc sách là nguồn kiến thức dễ tiếp cận. Rosie Nguyễn cho rằng hệ thống giáo dục dễ khiến học sinh học với điểm số ảo, thiếu giá trị thực tiễn. Phần này khép lại bằng thông điệp “Mục tiêu lớn nhất của đời người là sống đúng với tiềm năng của bản thân”.
Phần 2 “Học đi đôi với hành” dành cho người sắp ra trường, thôi thúc tiềm năng để tìm ra đam mê, với câu “Nếu bạn muốn có một kết quả khác, hãy thử hành động khác đi”. Phần 3 “Đi là một cách tự học” khuyên du lịch bụi để trải nghiệm và trưởng thành. Ở đây sách dẫn lời Anthony Bourdain: người tuổi 22 có sức khỏe và khát vọng nên đi càng xa càng tốt, ngủ trên sàn nếu cần, tìm hiểu cách người khác sống và học từ họ.
Cách hiểu của tác giả về việc đi nằm ở bốn chữ “đi để trở về”. Bước ra ngoài, ta mới thấy mình nhỏ bé, tiếp thu kiến thức, xây dựng mối quan hệ và học trân trọng giá trị dân tộc, rồi quay về với một góc nhìn mới. Còn với người chưa tìm ra đam mê, cách làm là đi theo sự tò mò, thử mỗi thứ một ít; rèn luyện và va chạm lâu dài sẽ biết mình muốn gì.
Phần 4 “Lấp lánh trước khi tỏa sáng” động viên người trẻ sống hết mình khi đã tìm thấy ước mơ. Phần cuối “Quà tặng kèm” gồm những lời khuyên cho các khủng hoảng thường gặp, nhắn nhủ dám nghĩ dám làm và đừng lãng phí tuổi trẻ. Ở chương cuối còn có danh sách “40 quyển sách cho em tuổi hai mươi” để người đọc chọn tiếp.
Ai nên đọc cuốn này? Theo nhận xét của độc giả, sách phù hợp với học sinh cuối cấp, sinh viên hoặc người mới đi làm. Đối tượng ấy là những người thấy tuổi trẻ trôi qua mơ hồ, muốn bắt đầu phát triển bản thân và cần động lực để học, đọc, trải nghiệm nhiều hơn. Nhà báo Đặng Nguyễn Đông Vy nhận xét sách chia làm ba phần Học, Làm, Đi, và còn thể hiện phần thứ tư là Đọc. Một độc giả đọc lại sau 5 năm cho rằng sách dễ đọc, nhẹ nhàng, nên đọc có chọn lọc và kèm tư duy phản biện. Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu, vì thế, còn tùy vào thời điểm người đọc cầm cuốn sách lên.
Người bận rộn hay ngại đọc sách dày vẫn có cách tiếp cận riêng. Bản sách nói do Nhã Nam xuất bản trên Fonos, thể loại Tư duy, dài 7 giờ 57 phút, đủ nghe trong vài buổi đi lại. Giá mua lẻ 75.000 đồng, mua làm quà tặng 129.000 đồng; gói Hội viên Fonos 899.000 đồng gồm 12 cuốn sách cùng các quyền lợi hội viên.
Thanh niên Việt định giá ra sao
Khảo sát của Viện Nghiên cứu Thanh niên đăng tháng 10/2024 cho thấy thanh niên Việt Nam đề cao nhất các giá trị cá nhân. Bình an, an toàn đứng đầu với 79,4%; tiếp đến là hạnh phúc gia đình (68,3%), tri thức, học vấn, trí tuệ (64,9%), đạo đức (57,8%) và bản lĩnh, ý chí vượt khó khăn (42,4%).
Hơn 90% người được hỏi chọn các giá trị truyền thống là rất quan trọng: yêu nước, tự hào dân tộc (91,3%); học hỏi sáng tạo (92,5%); ý chí vượt khó (92,3%). Trong khi đó, ít người coi trọng kiếm tiền bằng mọi giá (14,9%), có chức vụ bằng mọi giá (16,1%) hay tiêu dùng, hưởng thụ (14,9%).
Về cách sống tuổi trẻ, 73,6% thanh niên hướng đến việc khám phá con đường sự nghiệp qua thay đổi công việc và trải nghiệm điều mới; 53,1% đồng tình với xu hướng tự cải thiện bản thân qua các khóa học, giao lưu.
Con đường ấy đã có nhiều người đi trước. Không ít sinh viên từng vượt qua vùng an toàn của mình để chọn thực tập hưởng lương ở nước ngoài, với các điểm đến quen thuộc như Israel, Nhật Bản hay Đan Mạch. Còn với những ai học tại các trường đại học trong nước, ba năm sinh viên cũng có thể trở thành quãng thời gian ý nghĩa nếu biết tận dụng hoạt động học tập và phong trào. Giá trị của những năm ấy vì thế nằm ở trải nghiệm tích lũy chứ không nằm ở điểm số.
Bốn bước thực hành
Cấu trúc của sách có thể chuyển thành bốn bước làm được ngay, thay vì đọc xong rồi để sách trên kệ. Ba phần chính của cuốn sách tương ứng với ba mảng hoạt động, và với mỗi mảng, cuốn sách đã chỉ ra cách làm cụ thể như bảng dưới đây.
Với mảng học, tác giả hướng dẫn cách chọn thể loại sách nên đọc và cách đọc hiệu quả, đồng thời nhấn mạnh giáo dục qua nhà trường là cách học phổ biến nhất nhưng không phải duy nhất để thành công. Người đọc có thể bắt đầu từ danh sách “40 quyển sách cho em tuổi hai mươi” ở chương cuối thay vì tự loay hoay chọn.
Với mảng đi, một dạng chuyến ngắn dễ tham gia nhất là hoạt động tình nguyện: chuyến Mùa hè xanh kéo dài 7 ngày 6 đêm, vừa đủ cho một kỳ nghỉ hè để trải nghiệm và trưởng thành. Sau mỗi bước, việc ghi lại bài học quan trọng không kém việc làm. Ví dụ, một người trẻ lên kế hoạch học một kỹ năng mới như lập trình, tham gia dự án tình nguyện thiết kế website cho tổ chức phi lợi nhuận. Người ấy viết nhật ký phản hồi sau mỗi tuần, và sẽ thấy rõ mình đi được bao xa sau một quý.
| Phần sách | Thông điệp chính | Hoạt động gợi ý |
|---|---|---|
| Học | Đọc sách là nguồn kiến thức dễ tiếp cận | Chọn sách theo hướng dẫn trong sách, bắt đầu từ danh sách 40 quyển cho tuổi hai mươi |
| Làm | Làm điều mình yêu thích, chưa rõ đam mê thì theo sự tò mò | Thử nghiệm mỗi thứ một ít, thực hiện một dự án nhỏ |
| Đi | Đi là một cách tự học, đi để trở về | Một chuyến tình nguyện 7 ngày 6 đêm kiểu Mùa hè xanh |
- Xác định mục tiêu học tập cho giai đoạn hiện tại.
- Thử nghiệm công việc hoặc một dự án thực tế nhỏ.
- Đi ra ngoài qua du lịch, tình nguyện, giao lưu.
- Đánh giá lại và ghi lại bài học sau mỗi giai đoạn.
Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu: thời gian là thước đo
Một bài review về cuốn sách cho rằng thời gian mới là thứ đáng giá nhất của tuổi trẻ, và chính thời gian sẽ định giá cuộc đời bạn về sau.
Nhà báo Đặng Nguyễn Đông Vy nói cùng một điều từ góc độ người đọc: nếu tuổi đôi mươi còn đang ở phía trước, hãy đọc cuốn này vài lần. Thời điểm đọc quyết định giá trị nhận về, vì cùng một trang sách, gặp nó ở tuổi 20 và tuổi 28 cho hai kết quả khác nhau.
Cùng một cuốn sách, người gặp nó sớm lấy được động lực để hành động, người gặp muộn chỉ còn lại nỗi tiếc cho những năm đã qua.
Cơ hội đi xa chỉ mở khi sức khỏe và thời gian rỗi còn ở phía trước; khi hai thứ ấy không còn, mỗi ngày lại được định giá theo cách khác.
Chọn vai của riêng mình
Sáng 19/4, tại buổi đối thoại với hơn 500 học sinh khối 10, 11 của Trường THPT Đào Duy Từ và THPT Bắc Hà, Rosie Nguyễn cho rằng việc học ở trường là nền tảng quan trọng để bước ra trường đời vững vàng. Theo cô, quyết định bỏ trường học ở quốc gia coi trọng bằng cấp như Việt Nam không thể xem nhẹ hay a dua theo thói đời.
Thông điệp cô gửi tuổi trẻ tại chương trình: “Cuộc đời là một bộ phim mà trong đó ai cũng phải đóng một vai nào đó. Vậy tại sao không tỏa sáng trong vai diễn đời mình”.
Hãy tự vấn theo tinh thần ấy: bạn muốn là người gì trong 5 năm tới? Viết ra 3 mục tiêu cụ thể và lên kế hoạch hành động là cách biến câu trả lời thành lịch trình.
Không có con số chung
Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu không có một con số cố định.1 Giá trị của nó được đo bằng học hỏi, hành động và trải nghiệm, ba trụ cột mà cả cuốn sách lẫn khảo sát của Viện Nghiên cứu Thanh niên đều hướng tới.
Người đọc có thể tự định giá của riêng mình bằng cách đếm số sách đã đọc trong quý, số dự án đã làm, số nơi đã đặt chân đến. Việc còn lại dành cho mỗi người: đến cuối năm nay, ba con số ấy tăng thêm được bao nhiêu?
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.