# Trí tuệ nhân tạo hoạt động thế nào và việc AI giúp mỗi ngày > Trí tuệ nhân tạo hoạt động thế nào là câu hỏi tưởng xa vời, nhưng ai đã gõ một câu lên Google hay mở YouTube hôm nay đều đã dùng AI mà không nhận ra, vì thứ gì đủ hữu ích thường không còn bị dán nhãn AI. - Bài gốc: - Chuyên mục: Công nghệ - Tác giả: Ban Công nghệ - Ngày đăng: 21/10/2026 - Chủ đề: ChatGPT, Học máy, Trí tuệ nhân tạo, AI là gì, Deepfake, Siri tiếng Việt - Thời gian đọc: 12 phút --- Hỏi mười người xem trí tuệ nhân tạo là gì, chín người nhắc đến robot trong phim. Thực tế, người nội trợ mở điện thoại hỏi trợ lý ảo xem mai có mưa không, rồi lướt YouTube thấy ngay những video đúng gu, là đã dùng AI hai lần trong vài phút mà không hề hay. Trí tuệ nhân tạo hoạt động thế nào và người bình thường dùng được gì mỗi ngày là câu hỏi đáng để trả lời, vì phần lớn chúng ta đã chạm vào nó nhiều lần trong ngày. Câu trả lời bắt đầu từ cách máy học, chứ không phải từ những con robot trên màn ảnh. ## Máy học từ dữ liệu như người Trí tuệ nhân tạo, hay AI, là khả năng của hệ thống máy tính làm những việc trước kia phải cần đầu óc con người: học, suy luận, nhìn nhận vấn đề rồi quyết định.[6] Nói ngắn gọn, máy làm được việc vốn đòi hỏi trí thông minh của người. Muốn hiểu trí tuệ nhân tạo hoạt động ra sao, phải nhắc đến một nhánh quan trọng gọi là học máy. Thuật ngữ này do Arthur Samuel của IBM đặt ra từ năm 1959, chỉ lĩnh vực cung cấp cho máy tính khả năng học hỏi mà không cần lập trình cụ thể cho từng tình huống.[8] Thay vì người lập trình viết đủ mọi quy tắc, máy được nạp hàng loạt ví dụ rồi tự rút ra quy luật để dự đoán. Học máy hôm nay xuất hiện trong tìm kiếm thông tin, chẩn đoán y khoa, lọc thư rác, phát hiện gian lận tài chính, nhận dạng tiếng nói và dịch tự động.[8] Để học được những quan hệ phức tạp, các nhà nghiên cứu dùng mạng nơ-ron nhân tạo.[6] Phương pháp này dạy máy xử lý dữ liệu theo cách mô phỏng bộ não người, với những nút nối nhau thành các lớp như nơ-ron thật. Nhờ cấu trúc phân lớp, máy học từ chính sai lầm của mình và liên tục cải thiện. Điều thú vị là mạng nơ-ron nhận ra được những chuyện rất đời thường: hai câu hỏi diễn đạt khác nhau nhưng cùng một ý, hay phân biệt Baxter Road là địa điểm còn Baxter Smith là tên người. Ngành này ra đời sớm hơn nhiều người nghĩ. AI chính thức trở thành ngành học thuật từ năm 1956 tại hội thảo ở Đại học Dartmouth của Mỹ, rồi trải qua những giai đoạn lạc quan xen lẫn thất vọng.[12] Sau đó, tài trợ và quan tâm tăng mạnh từ năm 2012 khi bộ xử lý đồ họa được dùng để tăng tốc mạng nơ-ron.[6] Nhịp ấy lại nhanh hơn nữa từ năm 2017 nhờ kiến trúc transformer.[6] Đến cuối năm 2022, ChatGPT ra mắt và mọi thứ đổi hẳn: mô hình ngôn ngữ lớn bỗng trở thành thứ ai cũng thử được, mở ra giai đoạn cơn sốt AI.[12] Nhánh đang được nhắc nhiều nhất hôm nay là AI tạo sinh, loại AI tự tạo ra văn bản, hình ảnh hay phương tiện khác dựa trên lệnh nhắc của người dùng.[7] ChatGPT của OpenAI và Gemini của Google là hai cái tên quen nhất. Về tạo ảnh, người ta biết đến DALL-E, Midjourney và Stable Diffusion.[7] Nghệ thuật AI chất lượng cao thực sự bắt đầu từ năm 2021 với DALL-E, rồi hai công cụ kia lần lượt ra đời.[7] Từ viết lách, thiết kế đến tiếp thị, thời trang, AI tạo sinh đều có chỗ đứng.[7] Trong các ứng dụng thương mại, AI còn hỗ trợ đề xuất sản phẩm cá nhân hóa dựa trên lịch sử mua sắm, giúp người dùng nhanh chóng tìm thấy mặt hàng phù hợp. ## Trí tuệ nhân tạo hoạt động trong trợ lý ảo Dễ gặp nhất trong đời sống hằng ngày là trợ lý ảo.[6] Phần mềm này thực hiện các việc cho cá nhân người dùng, nhận lệnh qua tin nhắn, giọng nói hay cả ảnh chụp, và dùng xử lý ngôn ngữ tự nhiên để biến lời nói thành câu lệnh máy hiểu. Trợ lý ảo số hiện đại đầu tiên trên điện thoại là Siri, ra mắt cùng iPhone 4S ngày 4/10/2011.[9] Khảo sát tháng 5/2017 tại Hoa Kỳ cho thấy Siri khi đó được dùng rộng rãi nhất với 34%, Google Assistant 19%, Amazon Alexa 6% và Microsoft Cortana 4%.[9] Người Việt chờ rất lâu mới được ra lệnh bằng tiếng mẹ đẻ. Siri ra mắt năm 2011, và phải sau 14 năm trợ lý này mới chính thức hỗ trợ tiếng Việt trong bản cập nhật iOS 18.4 Beta. Đêm 1/4/2025, Apple phát hành bản chính thức iOS 18.4 cho các iPhone từ iPhone XR năm 2018 trở đi, và Siri tiếng Việt chính thức có mặt. Khi huấn luyện, người dùng chỉ cần nói 5 câu tiếng Việt thay vì tiếng Anh như trước, và có 4 tùy chọn giọng phù hợp các vùng miền.[4] Cách bật rất ngắn. Người dùng vào phần Apple Intelligence & Siri trong cài đặt, chọn ngôn ngữ rồi kéo xuống chọn tiếng Việt. Xong từ đó có thể ra lệnh chỉ đường, mở nhạc, gửi tin nhắn, gọi điện hay kể chuyện hoàn toàn bằng tiếng Việt.[4] Ai dùng iPhone XR trở lên và chưa bật thì nên thử, vì đây là thay đổi lớn nhất với người Việt sau nhiều năm chỉ nói được tiếng Anh với Siri. Apple đang phát triển cho Siri khả năng xử lý đa nhiệm, cho phép một lệnh duy nhất kết hợp kiểm tra thời tiết, tạo lịch hẹn và gửi tin nhắn; tính năng này dự kiến xuất hiện trong iOS 27, iPadOS 27 và macOS 27. Trong khi đó, kiểu xử lý nhiều yêu cầu trong một câu lệnh đã có trên các trợ lý AI dùng mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT và Gemini.[5] Các trợ lý khác cũng có chân trong nhà. Bixby của Samsung gồm ba phần: Bixby Voice để ra lệnh giọng nói, Bixby Vision nhận diện vật thể, dịch văn bản, đọc mã QR qua camera, và Bixby Home đưa thông tin thời tiết cùng nhà thông minh. Riêng nhà Apple còn có HomePod, loa không dây 360 độ tích hợp Siri, điều khiển được khóa thông minh, tủ lạnh, báo nhiệt độ và độ ẩm, với hệ thống 6 micro nhận lệnh và giá 349 USD. Amazon thì đem Alexa vào khách sạn qua hệ thống Alexa for Hospitality, cho khách hỏi thông tin, đặt dịch vụ phòng, chơi nhạc, chỉnh ánh sáng và nhiệt độ, với Marriott làm đối tác đầu tiên.[3] M của Facebook, trợ lý ảo giới thiệu tháng 8/2015, tự động mua hàng, đặt chỗ nhà hàng, sắp xếp du lịch.[10] Khi thuật toán không xác định yêu cầu, một người trợ lý thật sẽ thay thế mà người dùng không phát hiện, giúp M học hỏi từ trải nghiệm thực tế.[10] ![Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại gõ bàn phím laptop trên bàn gỗ cũ cạnh cửa sổ, có đèn sáng](https://chucmungnammoi.com/covers/tri-tue-nhan-tao-hoat-dong-minh-hoa-1-9ffvjs-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Việc chatbot giúp mỗi ngày Ngoài trợ lý ảo, chatbot là công cụ AI dùng được gì cho người bình thường nhiều nhất hiện nay. Cách dùng AI trong cuộc sống vì thế thường bắt đầu từ một chatbot. Trên máy tính, dùng ChatGPT chỉ gồm ba bước: đăng nhập trang chatgpt.com và mở hội thoại, nhập nội dung cần giải đáp vào ô trống rồi nhấn Enter hoặc biểu tượng Send, sau đó nhận câu trả lời và tiếp tục hỏi lại. Trên điện thoại còn tiện hơn: bấm nút micro để hỏi bằng giọng nói, hoặc bấm dấu cộng bên trái hộp văn bản, chọn ảnh từ camera hay thư viện kèm câu hỏi rồi gửi. Những việc chatbot làm được khá đời thường. ChatGPT giúp lên kế hoạch làm việc bằng cách tạo danh sách việc cần làm và sắp xếp thứ tự ưu tiên, giải toán từng bước, gợi ý công thức nấu ăn theo nguyên liệu sẵn có trong tủ lạnh, luyện tiếng Anh như gia sư ảo, sáng tạo nội dung và phân tích dữ liệu mà không đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật. Một bà nội trợ có thể hỏi tối nay nấu gì với cà chua, trứng và vài nhánh rau thơm; một sinh viên có thể nhờ giải thích lại bài toán chưa hiểu. Sức mạnh của nó trong làm việc đã được kiểm chứng ngay tại Việt Nam. ChatGPT từng viết phóng sự truyền hình đầu tiên về xu hướng AI, lên sóng giữa tháng 2 trên HTV, chỉ trong 8 phút đề xuất 4 phần kịch bản và viết hơn 500 chữ mỗi phần.[1] Anh Ngô Trần Thịnh, phụ trách chương trình CafeTek trên HTV, nhận xét bài ChatGPT viết được như một biên tập viên 1-2 năm nghề.[1] Tuy nhiên, máy phải hỏi đến 8 câu mới hiểu ý đồ ekip, văn bản dùng từ cứng nên vẫn phải biên tập kỹ.[1] Ông Lê Xuân Trung, Phó Tổng Biên tập báo Tuổi Trẻ, cũng cho biết giao diện mới của Tuổi Trẻ online được làm trong 3-4 tháng nhờ AI. Ai cần bản mạnh hơn thì có các gói trả phí. OpenAI công bố gói ChatGPT Plus ngày 1/2/2023 với giá 20 USD/tháng, cho truy cập ưu tiên giờ cao điểm, phản hồi nhanh hơn và hưởng tính năng mới trước, trong khi bản miễn phí vẫn tồn tại song song. Google cũng có Gemini Advanced, phiên bản trả phí của chatbot Gemini, khoảng 19,99 USD/tháng với nhiều tính năng và sức mạnh xử lý hơn bản miễn phí; chatbot này từng mang tên Bard trước khi đổi cùng lúc với mô hình Gemini Ultra 1.0. Người dùng bình thường nên bắt đầu từ bản miễn phí, dùng thấy cần thiết hẵng tính đến gói phí. **Đọc thêm:** [Công cụ AI thương mại điện tử Gia Lai tạo cửa hàng trong vài phút](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cong-cu-ai-thuong-mai-dien-tu-gia) ## Kiểm tra lại và cảnh giác Nhưng máy trả lời không có nghĩa là máy luôn đúng. Câu trả lời của chatbot có thể chưa chính xác, lỗi thời hoặc chưa trôi chảy, nên người dùng cần kiểm tra lại với các nguồn uy tín, nhất là về số liệu, luật, sức khỏe và tài chính. Đồng thời, đọc lại để bảo đảm nội dung logic và tự chỉnh lỗi ngôn ngữ. Nhiều người bỏ qua bước này rồi tin nhầm thông tin y tế hay tài chính từ một câu trả lời nghe rất thuyết phục. Rủi ro lớn hơn nằm ở AI tạo sinh bị dùng sai mục đích, như tạo tin giả hay deepfake để lừa dối, thao túng con người. Chuyện đó không còn là giả định. Tại Đồng Nai, một học sinh lớp 8 dùng AI tạo ảnh nhạy cảm giả mạo, ảnh hưởng danh dự bạn cùng lớp. Vụ việc cho thấy bất kỳ ai có khuôn mặt trên mạng cũng có thể trở thành nạn nhân của ảnh giả, và phụ huynh cần nói chuyện với con về việc không tạo, không chia sẻ loại nội dung này. Nền pháp lý cũng đang hình thành để người dùng có chỗ dựa. Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3, và dự thảo nghị định hướng dẫn gồm 7 chương với 45 Điều. Theo đó, doanh nghiệp rà soát hành vi bị cấm, đối chiếu danh mục rủi ro cao rồi đánh giá các yếu tố nâng mức rủi ro. Doanh nghiệp thử nghiệm trong cơ chế sandbox được miễn một số nghĩa vụ tối đa 3 năm và được gia hạn. Còn doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng startup dùng hạ tầng tính toán và dữ liệu được hỗ trợ qua cơ chế phiếu hỗ trợ. Điều người đọc mang theo sau bài này rất đơn giản: trí tuệ nhân tạo hoạt động bằng cách học từ dữ liệu, như mạng nơ-ron học phân biệt địa điểm với tên người, nên nó giỏi ở chỗ có nhiều ví dụ và dễ sai ở chỗ thiếu thông tin. Dùng nó như một trợ lý giỏi nhưng cần kiểm tra. Còn một bức ảnh hay đoạn video đáng ngờ thì đáng xem lại kỹ, vì máy giờ tạo được thứ giống thật đến mức một học sinh lớp 8 cũng làm ra được. Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Báo chí và trí tuệ nhân tạo](https://baotintuc.vn/xa-hoi/bao-chi-va-tri-tue-nhan-tao-20230614220738245.htm) (baotintuc.vn) 2. [HomePod - loa kiêm trợ lý ảo nhà thông minh của Apple](https://vnexpress.net/homepod-loa-kiem-tro-ly-ao-nha-thong-minh-cua-apple-3595418.html) (vnexpress.net) 3. [Amazon đem trợ lý ảo đến khách sạn](https://thanhnien.vn/amazon-dem-tro-ly-ao-den-khach-san-185766765.htm) (thanhnien.vn) 4. [Sau 14 năm chờ đợi, trợ lý ảo Siri chính thức hỗ trợ tiếng Việt](https://cafef.vn/sau-14-nam-cho-doi-tro-ly-ao-siri-chinh-thuc-ho-tro-tieng-viet-188250222163757471.chn) (cafef.vn) 5. [Apple thử nghiệm tính năng xử lý đa nhiệm cho trợ lý ảo Siri](https://baotintuc.vn/dien-tu-vien-thong/apple-thu-nghiem-tinh-nang-xu-ly-da-nhiem-cho-tro-ly-ao-siri-20260401105010440.htm) (baotintuc.vn) 6. [Trí tuệ nhân tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AD_tu%E1%BB%87_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1o) (Wikipedia) 7. [Trí tuệ nhân tạo tạo sinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AD_tu%E1%BB%87_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1o_t%E1%BA%A1o_sinh) (Wikipedia) 8. [Học máy](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y) (Wikipedia) 9. [Trợ lý ảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%A3_l%C3%BD_%E1%BA%A3o) (Wikipedia) 10. [M (trợ lý ảo)](https://vi.wikipedia.org/wiki/M_%28tr%E1%BB%A3_l%C3%BD_%E1%BA%A3o%29) (Wikipedia) 11. [Bixby (trợ lý ảo)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bixby_%28tr%E1%BB%A3_l%C3%BD_%E1%BA%A3o%29) (Wikipedia) 12. [Lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_ng%C3%A0nh_tr%C3%AD_tu%E1%BB%87_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1o) (Wikipedia) 13. [LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH NINH BÌNH](https://khoahockythuat.ninhbinh.gov.vn/pho-bien-kien-thuc/cach-su-dung-chatgpt-mien-phi-tren-may-tinh-va-dien-thoai-2431.html) (khoahockythuat.ninhbinh.gov.vn) 14. [Trải nghiệm sơ bộ Gemini Advanced: Chatbot AI 'hàng xịn' có giá 20 USD/tháng của Google có đọ lại được ChatGPT Plus?](https://doisongphapluat.nguoiduatin.vn/trai-nghiem-so-bo-gemini-advanced-chatbot-ai-hang-xin-co-gia-20-usd-thang-cua-google-co-o-lai-uoc-chat-gpt-plus-a402851.html) (doisongphapluat.nguoiduatin.vn)