Người yêu thừa nhận lừa dối trong tình yêu đôi lứa, tha thứ hay bỏ

Sau 2 năm bỏ đi theo người khác, một người chồng trở về, quỳ xuống khóc lóc cầu xin tha thứ.^{55 Chồng ngoại tình, bỏ đi theo bồ, sau 2 năm bỗng trở về cầu xin tôi tha thứ (infonet.vietnamnet.vn)} Người vợ từng mong chính khoảnh khắc ấy để làm lại từ đầu, nhưng đến khi nó thật sự xảy ra, cô nhận ra tình cảm đã chết và nhất quyết không hàn gắn, dù gia đình hai bên khuyên bảo.

Cảnh ấy đặt đúng câu hỏi mà bất kỳ ai bị lừa dối trong tình yêu đôi lứa cũng phải đối mặt: tha thứ hay bỏ? Trả lời thẳng: không có lựa chọn đúng chung cho tất cả. Việc ở lại hay ra đi tùy vào việc người kia thay đổi thật sự hay chỉ xin lỗi cho qua. Nó còn tùy vào giới hạn mà người chịu tổn thương đặt ra cho chính mình. Điều chắc chắn duy nhất là tha thứ và quay lại là hai việc khác nhau.

Câu chuyện của cô Phước Thùy ở Đồng Văn, Hà Giang, là ví dụ rõ nhất. Cô tha thứ cho bạn trai “5 lần 7 lượt” rồi bị đánh đập và bỏ rơi, cái giá đắt của việc rộng lòng hết lần này đến lần khác khi người kia không hề đổi. Trong tình yêu đôi lứa, sai lầm nằm ở chỗ khoan dung với người không chịu sửa, chứ rộng lượng vốn không phải tội.

Tha thứ thực chất là gì

Tha thứ là quá trình có chủ ý và tự nguyện, trong đó người bị tổn thương thay đổi cảm xúc và thái độ trước một sự xúc phạm.^{66 Tha thứ (Wikipedia)} Họ từ bỏ hận thù hay mong muốn trừng phạt người gây lỗi.⁶ Buông một câu “thôi, tôi không giận nữa” trên tin nhắn chưa phải là tha thứ.

Đó mới chỉ là mở đầu cho một quá trình đòi hỏi người trong cuộc nhìn thẳng vào vết thương của chính mình.

Điều ít người để ý là tha thứ đứng cạnh nhiều khái niệm dễ bị nhầm lẫn. Tha thứ không đồng nghĩa với bỏ qua, tức coi hành vi ấy không sai. Nó cũng khác việc không bắt người phạm lỗi chịu trách nhiệm, khác quên đi, khác ân xá, và khác hòa giải, vốn là việc khôi phục mối quan hệ.^{66 Tha thứ (Wikipedia)} Tức là một người vẫn có thể tha thứ mà đi tiếp con đường riêng của mình, kể cả khi người kia đã mất hoặc hai bên không còn liên lạc.

Sức khỏe là lý do khiến giới nghiên cứu quan tâm đến tha thứ. Nghiên cứu ở Mỹ ghi nhận tha thứ giúp giảm căng thẳng, giảm nồng độ hormone cortisol, hạ huyết áp, giảm nguy cơ mắc bệnh tim. Nó còn giảm đau lưng mãn tính, hỗ trợ vượt qua cơn nghiện và tăng chức năng miễn dịch. Tha thứ gắn với những mối quan hệ hạnh phúc hơn, ít trầm cảm và lo lắng hơn, lòng tự trọng cùng sức mạnh tinh thần tốt hơn.

Tiến sĩ Bob Enright, chuyên gia tâm lý giáo dục người Mỹ, nói tha thứ thực sự nghĩa là mang đến điều gì đó tích cực cho người đã làm tổn thương mình. Điều đó gồm sự đồng cảm, lòng trắc ẩn và sự thấu hiểu. Một nhà tâm lý học ví tha thứ giống sự xóa nợ: khi giải phóng món nợ, ta không còn chờ người khác “trả nợ” mới vui được, mà đưa hạnh phúc trở lại vào tay chính mình.

Thử hình dung một người sau khi nói “tôi tha thứ cho anh” vẫn quyết định không sống chung nữa. Người ấy không mâu thuẫn, vì cô ta vừa buông bỏ oán hận, vừa thực thi ranh giới lành mạnh của mình, và bản chất của tha thứ cho phép điều đó. Tha thứ là việc dành cho người bị làm tổn thương, chứ không phải phần thưởng cho người gây lỗi.

Định nghĩa này nghe trừu tượng, nhưng có lúc nó được giải thích bằng những từ đơn giản nhất. Blogger Mary Kinda Backstrom chia sẻ bài học từ con gái 3 tuổi của mình: tha thứ nghĩa là nhận ra mình đã ấm ức, nhưng sẽ để trái tim thôi ấm ức, nhờ đó thấy nhẹ nhõm và thanh thản. Bà cũng nhắc không bao giờ nên tức giận đi ngủ.^{22 Chỉ mất một phút, con gái 3 tuổi đã cho mẹ một bài học về sự tha thứ (cafebiz.vn)} Trẻ nhỏ nói ra điều mà người lớn thường làm không được.

Cách hiểu ấy trùng khớp với điều chương trình Tĩnh Nguyện Hằng Ngày nhấn mạnh: tha thứ không phủ nhận nỗi đau, không bào chữa cho hành vi sai trái; nó là việc buông oán hận để tâm hồn thoát khỏi xiềng xích của vết thương cũ.

Vì sao người ta lừa dối

Trước khi bàn đến việc có nên tha thứ, cần nhìn thẳng vào hành vi gây ra vết thương. Theo phân tích của ELLE Man, lừa dối trong tình yêu chỉ xảy ra khi “chúng ta thật sự muốn như thế”, hoàn toàn không phải vì một phút lầm lỡ hay một giây yếu lòng. Cách nhìn này đặt trách nhiệm về phía người làm sai, thay vì đổ cho hoàn cảnh.

Cám dỗ vốn không hiếm trong chuyện yêu đương: đồng nghiệp thân thiết, người yêu cũ bỗng nhắn tin hỏi thăm. Ai cũng thường xuyên đối mặt với những tình huống ấy, nhưng vẫn có thể từ chối. Thế nên khi người yêu không từ chối được, đó là lựa chọn của họ, không phải cái bẫy ngoài lòng họ. Với những mối quan hệ nảy sinh trên mạng, việc nhận sớm dấu hiệu quan hệ mạng không lành mạnh giúp người ta ngắt lời kịp thời trước khi tổn thương dồn cục.

Cùng lý do đó, ELLE Man khuyên đàn ông khi phát hiện bị lừa dối, dù người kia cầu xin tha thứ và hứa không tái phạm, thì không nên quay lại mà hãy để cô ấy ra đi. Nếu quyết định không cho người kia ra đi, cũng đừng yêu cầu họ thay đổi hành vi, vì dù họ khóc, hối tiếc và được tha thứ, điều đó có lẽ sẽ không làm họ thay đổi.

Vết thương để lại dấu vết trên cơ thể, chẳng riêng gì trong lòng.

Nghiên cứu về quan hệ xã hội và cá nhân đăng trên một tạp chí chuyên ngành cho rằng sự phản bội gây hại sức khỏe thể chất qua các “hành vi nguy cơ”.^{11 Sự lừa dối trong tình yêu gây hại cho sức khỏe như thế nào? (thanhnien.vn)} Đó là uống rượu, dùng ma túy, tập gym điên cuồng hay ăn uống vô độ.¹ Người tự đổ lỗi cho bản thân khi bị lừa dối thường mượn các hành vi ấy để vượt qua nỗi đau, và phụ nữ là nhóm hay rơi vào tình trạng tự đổ lỗi này.¹

Ở chiều ngược lại, tha thứ đúng cách giúp người ta bám vào hiện tại và lựa chọn khôn ngoan hơn cho mai sau, thay vì lặp lại sai lầm cũ. Vì thế điều đáng hỏi là tha thứ cho ai và trong điều kiện nào, chứ không phải bản thân tha thứ tốt hay xấu.

Tình yêu đôi lứa và áp lực gia đình

Ở Việt Nam, chuyện tình yêu đôi lứa ít khi gói gọn trong hai người. Gia đình nhiều thế hệ, lời bàn tán của họ hàng và quan niệm về mặt mũi len vào ngay khi chuyện lừa dối bị bại lộ, khiến người trong cuộc vừa đau đớn vừa phải tính thêm những chuyện ngoài tình cảm.

Trường hợp người vợ kể trên là ví dụ. Cô nghi ngờ động cơ thật của chồng quay về: có thể vì hết tiền, bị người kia chê bai, hay phát hiện đứa con trai không phải con mình.^{55 Chồng ngoại tình, bỏ đi theo bồ, sau 2 năm bỗng trở về cầu xin tôi tha thứ (infonet.vietnamnet.vn)} Khi người lừa dối xin được tha thứ, người trong cuộc cần cân nhắc động cơ thật phía sau lời cầu xin ấy.

Một vụ việc khác tại Đài Loan cho thấy hậu quả của việc tha thứ vội. Cô Zhao phát hiện chồng dùng ứng dụng hẹn hò quan hệ với nhiều phụ nữ ngay trước khi cưới, đã tha thứ vì cho đó là chuyện quá khứ. Nhưng chồng sau đó tiếp tục ngoại tình với bạn gái cũ và nữ đồng nghiệp, cuối cùng cô ly hôn và tòa buộc chồng bồi thường 1 triệu nhân dân tệ, hơn 3,4 tỷ đồng.^{44 Chồng hờ hững đêm tân hôn, hôm sau bỏ đi biệt tích, vợ phát hiện sự thật không thể tha thứ (giadinh.suckhoedoisong.vn)}

Hai câu chuyện trên cùng chỉ về một điều: tha thứ cho quá khứ là một việc, còn tin rằng người kia đã thật sự thay đổi là việc khác. Với những ai đang bị gia đình hai bên giục giã, một câu nói mẫu giúp giữ khoảng cách mà không làm mất tình thân: “Con cảm ơn mọi người lo lắng cho con, nhưng con là người phải sống với quyết định này mỗi ngày, nên con cần thời gian để tự nhìn nhận lòng mình đã sẵn sàng chưa.”

Đọc thêm: Sinh 25/10 là cung gì? Tính cách, sự nghiệp, tình yêu

Phân biệt tha thứ với bao che

Hiểu lầm đáng ngại nhất là đánh đồng tha thứ với bao che. Tha thứ là nhìn nhận phần yếu đuối của người khác và giúp họ khắc phục; với những kẻ cố tình phạm lỗi nhiều lần, không ăn năn hối cải, không nên khoan dung bừa bãi. Ranh giới mỏng nhưng quyết định tất cả: tha thứ cho một lần yếu đuối là một chuyện, dung túng cho thói quen lừa dối là chuyện khác.

PGS.TS Trịnh Hòa Bình từng nói: “Tha thứ là quyền của người bị phản bội, còn sửa sai là trách nhiệm của người đã phản bội. Hai điều ấy không thể đánh đồng”. Câu này chạm đúng chỗ đau, bởi nhiều mối quan hệ đổ vỡ thêm chính vì người tha thứ vừa buông oán vừa phải gánh luôn phần sửa sai của người kia.

Một ranh giới khác cũng cần vạch rõ: tha thứ và tin tưởng lại là hai việc. Câu “Em có thể tha thứ, nhưng không thể tin tưởng thêm một lần nào nữa” nói đúng điều đó. Người ta tha thứ được cho quá khứ, nhưng niềm tin xây bằng năm bằng tháng sụp đổ chỉ trong vài giây và khó phục hồi, nên việc không còn tin không có nghĩa là chưa tha thứ.

Dấu hiệu nên ở hay nên đi

Sau khi người yêu thừa nhận lừa dối trong tình yêu đôi lứa, có những dấu hiệu mối quan hệ còn có thể hàn gắn: người ở lại cảm thấy an toàn, giao tiếp cởi mở và cả hai cùng muốn tái cam kết. Ngược lại, nếu người phản bội tiếp tục dối trá, thiếu trách nhiệm hoặc tái diễn sai lầm, khép lại mối quan hệ chính là cách giữ lại phẩm giá, giữ sức khỏe tinh thần và sống yên ổn. Chỉ có người trong cuộc mới có thể quyết định mối quan hệ có tồn tại hay không.

Nếu chọn ở lại, tiến trình hàn gắn thường đi theo bốn việc dưới đây. Khi nó không tiến triển, hoặc người kia chỉ xin lỗi suông rồi tiếp tục như cũ, câu trả lời cho câu hỏi tha thứ hay bỏ đã nghiêng hẳn về phía sau.

1. Người gây lỗi đưa ra lời xin lỗi chân thành, thừa nhận sự rạn nứt và bắt đầu khôi phục cảm giác an toàn
2. Hai bên cùng bước qua quá trình tha thứ, cần thời gian và sự đồng cảm với lập trường của người kia
3. Người bị phản bội được kể câu chuyện về cuộc tình ngoài lề, biết “người kia” là ai và mối quan hệ đó kết thúc thế nào
4. Việc làm rõ các chi tiết cần có giới hạn, vì làm rõ khác với ám ảnh

Đọc thêm: Số chủ đạo 2 hợp với số nào trong tình yêu?

Tha thứ nhiều lần, tổn thương nhân lên

Cô Phước Thùy ở Đồng Văn, Hà Giang, yêu bạn trai 2 năm rồi phát hiện anh có người yêu khác và một người con gái quan hệ tình cảm khác. Cô tha thứ nhiều lần vì tin lòng bao dung của mình sẽ thay đổi được anh. Chính niềm tin ấy khiến cô tiếp tục ở lại từng lần, trong khi hành vi của người kia không hề thay đổi.

Cuối cùng, cô bị bạn trai đánh đập nhiều lần khiến cô trầm cảm, rồi bị bỏ rơi khi anh quay về với mối tình đầu, không được trả đồng nào. Trường hợp này trả lời rõ cho câu hỏi tha thứ hay bỏ khi người kia tái phạm: tha thứ đi tha thứ lại cho người liên tục lừa dối không làm đối phương thay đổi, mà khiến người tha thứ tổn thương nặng hơn.

Góc nhìn sức khỏe tâm thần làm câu chuyện này thêm nặng ký. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra phụ nữ thường đau khổ hơn trong những vụ lừa dối tình cảm và có nhiều khả năng dính vào hành vi nguy cơ không lành mạnh, vì sự tự nhận thức của họ bị tổn hại.^{11 Sự lừa dối trong tình yêu gây hại cho sức khỏe như thế nào? (thanhnien.vn)} Kết hợp với trường hợp cô Phước Thùy, việc tha thứ lặp đi lặp lại mà không thấy thay đổi thực sự rõ ràng làm tăng nguy cơ trầm cảm, thậm chí mở đường cho bạo lực.

Rủi ro lớn nhất là tha thứ cho người chưa thực sự thay đổi.

Có câu nói thấm thía: điều tệ nhất là quyết định tha thứ rồi mới phát hiện mình vẫn bị lừa dối cho đến phút cuối cùng. Một danh ngôn khác cũng cảnh báo: lừa dối lần đầu là lỗi của kẻ làm sai, nhưng lừa dối lần thứ hai thì người ở lại cũng phải xem lại lựa chọn của chính mình. Quyết định trong tình yêu đôi lứa cuối cùng thuộc về người phải sống với nó, và dấu vết trên sức khỏe tinh thần sau mỗi lần tha thứ vô vọng là điều đáng được tính đến nhiều nhất.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Sự lừa dối trong tình yêu gây hại cho sức khỏe như thế nào? (thanhnien.vn) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d
• Chỉ mất một phút, con gái 3 tuổi đã cho mẹ một bài học về sự tha thứ (cafebiz.vn) ↩
• Tĩnh Nguyện Hằng Ngày 25/03: Sức Mạnh Của Sự Tha Thứ (melodious.edu.vn)
• Chồng hờ hững đêm tân hôn, hôm sau bỏ đi biệt tích, vợ phát hiện sự thật không thể tha thứ (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩
• Chồng ngoại tình, bỏ đi theo bồ, sau 2 năm bỗng trở về cầu xin tôi tha thứ (infonet.vietnamnet.vn) ↩^a ↩^b
• Tha thứ (Wikipedia) ↩^a ↩^b ↩^c
• Nai lưng ra gánh nợ, tha thứ dù 5 lần 7 lượt lừa dối, cô gái vẫn bị bạn trai đánh đập và chia tay phũ phàng (kenh14.vn)
• Sức mạnh của sự tha thứ (luu.vn)
• Sau ngoại tình: Hàn gắn hôn nhân bắt đầu từ văn hóa ứng xử (baovanhoa.vn)