# Thuế gián thu là gì và vì sao gần nửa số thu ngân sách nằm trong từng hóa đơn > Nhiều người tưởng mình chỉ nộp thuế khi thấy dòng khấu trừ trên bảng lương, nhưng gần một nửa thu ngân sách nhà nước, 46,76% năm 2020, đến từ thuế gián thu trả trong giá hàng hóa mỗi ngày. Vậy thuế gián thu là gì? Đó là thuế thu gián tiếp qua giá bán, người chịu thuế là người tiêu dùng cuối cùng. - Bài gốc: - Chuyên mục: Tiền & nghề - Tác giả: Ban Tiền & nghề - Ngày đăng: 05/11/2026 - Chủ đề: Thuế giá trị gia tăng, Thuế gián thu là gì, Thuế tiêu thụ đặc biệt, Thuế trực thu - Thời gian đọc: 12 phút --- Rất nhiều người đi làm lương tin rằng mình chỉ nộp thuế khi thấy dòng khấu trừ thuế thu nhập cá nhân trên phiếu lương. Trong khi đó, mỗi lần mua một chiếc áo, một chai rượu hay đổ xăng, họ đã nộp thêm một loại thuế khác mà không thấy tên mình trên bất kỳ tờ khai nào. Loại thuế đó chính là thuế gián thu, tức thuế thu gián tiếp qua giá hàng hóa, dịch vụ: người nộp thuế là nhà sản xuất, kinh doanh, còn người chịu thuế là người tiêu dùng cuối cùng. ## Thuế gián thu là gì Thuế gián thu là loại thuế đánh vào người tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ thông qua việc nộp thuế của bên sản xuất, kinh doanh, nên người nộp thuế không phải là người chịu thuế. Cơ chế vận hành khá đơn giản: doanh nghiệp cộng phần thuế vào giá bán, người mua trả tiền theo giá đã có thuế, sau đó doanh nghiệp nộp số tiền đó lại cho nhà nước. Dòng tiền đi qua tay doanh nghiệp, nhưng gánh nặng cuối cùng nằm ở người mua. Đặc điểm cốt lõi của nhóm thuế này là người nộp thuế và người chịu thuế không đồng nhất. Chính vì được cài sẵn trong giá bán, thuế gián thu trở thành một thành phần cấu thành giá cả thị trường. Mỗi lần điều chỉnh thuế suất, mặt bằng giá hàng hóa, dịch vụ mà người dân nhìn thấy đều thay đổi theo. Ví dụ gần nhất nằm ngay trong túi xách của hầu hết gia đình. Hóa đơn mua hàng tại siêu thị luôn ghi riêng dòng thuế giá trị gia tăng với mức thuế suất 0%, 5% hoặc 10%, nằm trong tổng số tiền phải thanh toán. Người mua ít khi để ý dòng chữ nhỏ đó, nhưng mỗi lần quét mã vạch, họ đã hoàn tất một giao dịch nộp thuế cho nhà nước thông qua tay thu ngân. Ngoài việc tạo nguồn thu, nhóm thuế này còn đóng vai trò điều tiết tiêu dùng của xã hội. Vì khoản thuế được cộng vào giá bán, nhà nước có thể làm cho một số mặt hàng đắt lên một cách có chủ đích, điển hình là rượu, bia hay thuốc lá, để hạn chế tiêu dùng những sản phẩm gây hại cho sức khỏe và xã hội. Xét về phạm vi, thuế gián thu có căn cứ đánh rộng hơn thuế trực thu: mọi hoạt động mua bán, sử dụng hàng hóa, dịch vụ đều là cơ sở để đánh, chứ không phụ thuộc vào mức thu nhập hay kết quả kinh doanh của từng người. Theo đó, cơ sở đánh thuế gián thu chính là phần thu nhập được dùng cho tiêu dùng.[1] Xét về lịch sử, hình thức thu thuế này ra đời cùng với nhà nước, khi chính quyền cần nguồn tài chính để nuôi bộ máy và chi tiêu công. Lần đánh thuế đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử diễn ra ở Ai Cập cổ đại vào khoảng năm 3000-2900 trước Công nguyên. Việc thu gián tiếp qua giá tiền vẫn là cách các chính quyền dùng đến nhiều nhất cho đến nay. ## Các loại thuế gián thu Ở Việt Nam, nhóm thuế gián thu gồm nhiều sắc thuế, mỗi loại đánh vào một khâu khác nhau của chuỗi sản xuất và tiêu dùng. Bốn loại gặp nhiều nhất trong đời sống như sau: Thuế giá trị gia tăng là loại quen thuộc nhất với người tiêu dùng, được tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ ở mỗi giai đoạn sản xuất, phân phối, chứ không tính trên toàn bộ giá trị. Thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào một số hàng hóa xa xỉ hoặc có tác động tiêu cực đến xã hội như rượu, bia, thuốc lá, xăng dầu, cùng các dịch vụ như vũ trường, massage, karaoke, casino và golf. Thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu áp dụng cho hàng hóa qua biên giới quốc gia. Cuối cùng, thuế bảo vệ môi trường áp dụng cho những hàng hóa mà quá trình sử dụng có thể gây tác động xấu đến môi trường. Cách các sắc thuế này đan vào nhau trong chuỗi cung ứng thường vượt ra ngoài tầm nhìn của người bán lẻ. Một hộ kinh doanh nhỏ bán nước ngọt có thể không hề nộp thuế tiêu thụ đặc biệt, nhưng lô rượu mà nhà nhập khẩu cung cấp cho cửa hàng đã chịu thuế tiêu thụ đặc biệt ngay từ khâu nhập. Chi phí đó nằm sẵn trong giá nhập, rồi chuyển sang giá bán trên kệ, và người mua ly rượu cuối cùng mới là người trả phần thuế ấy. Nhìn chung, mỗi loại trong nhóm này đều có chung một cơ chế: thu ở doanh nghiệp, chuyển qua giá, chịu ở người tiêu dùng. Khác biệt chỉ nằm ở đối tượng đánh, mức thuế suất và khâu trong chuỗi cung ứng nơi thuế được tính. ![Một bà lão bán rau xếp rau xanh trên sạp gỗ, hai người khác đứng bên phải, có hộp thiếc đựng tiền, sáng sớm ánh sáng dịu](https://chucmungnammoi.com/covers/thue-gian-thu-la-gi-minh-hoa-1-qrkjig-1200x800.webp) *Một bà lão bán rau xếp rau xanh trên sạp gỗ, hai người khác đứng bên phải, có hộp thiếc đựng tiền, sáng sớm ánh sáng dịu.* ## Cách đọc con số trên hóa đơn Muốn biết mình đã trả bao nhiêu thuế, trước hết cần hiểu cách doanh nghiệp tính các con số này. Với thuế giá trị gia tăng, doanh nghiệp có thể tính theo phương pháp khấu trừ, khi số thuế phải nộp bằng thuế đầu ra trừ thuế đầu vào. Hoặc doanh nghiệp tính theo phương pháp trực tiếp, khi số thuế bằng doanh thu nhân với tỷ lệ thuế suất, với thuế suất phổ biến là 5% hoặc 10% tùy loại hàng hóa, dịch vụ. Một chiếc áo giá 500.000 đồng đã bao gồm 10% thuế giá trị gia tăng, tương đương 50.000 đồng. Cửa hàng thu số tiền này từ người mua rồi nộp cho nhà nước, còn trên hóa đơn, dòng thuế suất 10% hiện rõ bên cạnh giá trị hàng hóa. Với thuế tiêu thụ đặc biệt, cách tính là lấy giá tính thuế, tức giá chưa bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng, nhân với mức thuế suất tương ứng. Mức này thay đổi theo từng mặt hàng, ví dụ 30% cho rượu mạnh và 70% cho thuốc lá. Một chai rượu 1.000.000 đồng chịu thêm 30% thuế tiêu thụ đặc biệt, tức 300.000 đồng, cộng trực tiếp vào giá bán. Riêng với hàng nhập khẩu, thuế tính trên giá trị hải quan của lô hàng. Lấy ví dụ một lô hàng có giá 100 triệu đồng với thuế suất 10%, số thuế nhập khẩu phải nộp là 10 triệu đồng, và doanh nghiệp có thể đưa chi phí này vào giá bán trong nước. **Đọc thêm:** [Doanh thu là gì? Cách tính và quy định thuế mới nhất](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/doanh-thu) ## Gián thu và trực thu khác nhau thế nào Điểm phân biệt căn bản nằm ở chỗ ai nộp và ai chịu. Thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản, nên người nộp thuế cũng chính là người chịu thuế, điển hình là thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Ngược lại, thuế gián thu cho phép doanh nghiệp đứng tên nộp, còn gánh nặng chuyển sang người mua qua giá bán. So sánh theo từng tiêu chí sẽ thấy rõ hơn hai cách thu này khác nhau ra sao. Về người tham gia, thuế trực thu lấy ngay thu nhập của cá nhân hay pháp nhân để đánh, còn thuế gián thu gắn với hoạt động mua bán, sử dụng hàng hóa, dịch vụ. Về cách tính, thuế trực thu dựa trên thu nhập kê khai hoặc kết quả kinh doanh, còn thuế gián thu tính theo thuế suất cộng vào giá bán. Về người chịu thuế, bên nộp và bên chịu ở thuế trực thu là một, còn ở thuế gián thu thì tách rời. Về số liệu, theo Tổng cục Thuế, năm 2020 thuế trực thu đạt tỷ trọng 53,24% và thuế gián thu đạt 46,76% tổng thu ngân sách nhà nước.[1] Gần một nửa ngân sách đến từ loại thuế mà người dân trả hằng ngày qua từng hóa đơn mà thường không nhận ra. Mỗi kiểu thu có ưu và nhược riêng. Thuế gián thu dễ thu hơn vì nằm sẵn trong giá bán, người tiêu dùng khó nhận biết, qua đó hạn chế động cơ trốn thuế; nhưng nhược điểm lớn nhất là khó đảm bảo công bằng, vì người thu nhập thấp và cao đều nộp với tỷ lệ như nhau. Thuế trực thu ngược lại, giúp đảm bảo công bằng giữa những người chịu thuế và góp phần giảm bất bình đẳng.[1] Song việc thu phụ thuộc vào kết quả kinh doanh và thu nhập kê khai, nên vẫn có doanh nghiệp tìm cách né tránh, nhất là khi thanh toán bằng tiền mặt khó kiểm soát. Cấu trúc nguồn thu này cũng khác nhau giữa các nước. Hầu hết các nước nghèo và kém phát triển lấy thuế gián thu làm nguồn thu chính, trong khi ở các nước phát triển, thuế trực thu mới là nguồn thu chủ yếu của ngân sách. ## Tính lũy thoái và người thu nhập thấp Thuế gián thu mang tính lũy thoái, nghĩa là mọi người trả thuế theo tỷ lệ như nhau bất kể thu nhập. Xét trên tương quan với thu nhập, gánh nặng này tương đối lớn hơn với người có thu nhập thấp, vì cùng mua một mặt hàng, họ phải dành tỷ trọng thu nhập cao hơn cho phần thuế. Ví dụ về chiếc tivi nhập khẩu từ Nhật Bản cho thấy điều này rõ ràng: số thuế nhập khẩu của chiếc tivi ấy bằng nhau bất kể người mua có thu nhập 5 triệu đồng hay 100 triệu đồng một tháng. Với người lương 5 triệu, phần thuế đó chiếm một tỷ trọng đáng kể trong thu nhập tháng; với người lương 100 triệu, nó gần như không đáng kể. Cùng một hóa đơn, hai gánh nặng rất khác nhau. ## Quy định mới về thuế GTGT Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025, thay thế Luật số 13/2008/QH12, và quy định ba mức thuế suất 0%, 5% và 10%. Theo đó, mức 10% áp dụng với hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện quy định tại khoản 1 và khoản 2, bao gồm cả dịch vụ do nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam cung cấp qua kênh thương mại điện tử và nền tảng số. Nghị quyết 204/2025/QH15 của Quốc hội, thông qua ngày 17/6/2025, giảm 2% thuế suất thuế giá trị gia tăng, còn 8%, đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ quy định tại khoản 3 Điều 9 của Luật, với hiệu lực từ ngày 01/07/2025 đến hết ngày 31/12/2026. Không nằm trong diện giảm là những lĩnh vực như viễn thông, tài chính - ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, cùng sản phẩm kim loại và sản phẩm khai khoáng, trừ than. Riêng với hộ kinh doanh, khoản 25 Điều 5 của Luật quy định hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất kinh doanh có doanh thu hằng năm từ 200 triệu đồng trở xuống thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng; quy định này có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Một hộ kinh doanh nhỏ có doanh thu 150 triệu đồng một năm sẽ thuộc diện không chịu thuế theo quy định này. ## Câu hỏi nên tự đặt Hiểu lầm phổ biến nhất về loại thuế này là coi chỉ thuế trên bảng lương mới là thuế mình nộp. Thực tế, phần thuế gián thu nằm trong mỗi hóa đơn mua hàng cũng là tiền của người tiêu dùng, chỉ khác ở chỗ nó nằm sẵn trong giá tiền chứ không hiện trên tờ khai mang tên mình. Trước khi chi tiêu cho một món đồ giá vài triệu đồng, người mua nên tự hỏi hóa đơn ghi thuế suất 8% hay 10%, để biết chính xác phần thuế mình đang trả trong tổng giá. Câu hỏi thứ hai là món hàng đó thuộc diện chịu thuế suất nào theo Luật hiện hành. Câu hỏi thứ ba là mức giảm 2% thuế giá trị gia tăng theo Nghị quyết 204/2025/QH15 có áp dụng cho mặt hàng mình định mua hay không, vì các nhóm tài chính, bảo hiểm, bất động sản hay khai khoáng không thuộc diện giảm. Ba câu hỏi ấy không đòi hỏi kiến thức kế toán, chỉ cần nhìn kỹ dòng thuế trên hóa đơn và đối chiếu với các nhóm hàng được quy định. Người đọc muốn tra cứu chi tiết cho trường hợp cụ thể của mình có thể liên hệ cơ quan thuế nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở kinh doanh. Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Sự khác biệt giữa thuế gián thu và thuế trực thu](https://visio.edu.vn/thue-gian-thu-va-thue-truc-thu/) (visio.edu.vn) --- *Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*