Chính tả
«Thứ tư» hay «thứ bốn»: viết thế nào cho chuẩn trong dãy số thứ tự
«Thứ tư» hay «thứ bốn»? Cả hai cách đều có người dùng, và nền tảng Chúc Mừng Năm Mới chọn dãy “thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư” làm một lối viết thống nhất. Ngày giữa tuần mang tên thứ Tư vì tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha, nơi ngày ấy gọi là quarta-feira, nghĩa là “ngày lễ thứ tư”.
«Thứ tư» hay «thứ bốn», cách nào chuẩn? Cả hai đều có người dùng, và nền tảng Chúc Mừng Năm Mới chọn dãy “thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư” làm một lối viết thống nhất cho bài vở, tin nhắn lẫn lịch họp.
Ngày giữa tuần trong tiếng Việt mang tên thứ Tư vì cách gọi này chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha, nơi ngày ấy có tên quarta-feira, nghĩa là “ngày lễ thứ tư”.4 Cái tên đã nằm sẵn trên tờ lịch treo tường, trong câu nói hằng ngày, nên chuyện có thêm lối viết “thứ bốn” bên cạnh cũng dễ hiểu.
Lối chọn ấy không phủ nhận cách viết kia. Người Việt nghe “thứ bốn” vẫn hiểu ngay, không ai phải hỏi lại. Điều đáng bàn là vì sao cùng một ý lại có hai cách viết, và dùng thế nào cho gọn, cho nhất quán trong một văn bản dài.
«Thứ tư» hay «thứ bốn»: cách viết nào được dùng
Bài hướng dẫn đi bộ chia theo bảy ngày trong tuần, ở phần đi bộ nhanh, ghi rõ “Thứ tư” để chỉ ngày giữa tuần. Văn bản đời thường vậy mà vẫn chọn lối ấy, đủ hiểu cách gọi này đã quen cả ngoài giấy tờ hành chính. Ở chiều ngược lại, một bài viết dành cho nam giới tuổi bốn mươi có cụm “bốn thứ không được thay đổi”, nghĩa là bốn điều nên giữ. Chữ “thứ” ở đây đứng sau số từ, chỉ loại, chỉ món, chứ không đánh dấu vị trí. Đặt cạnh nhau, “bốn thứ” trả lời câu hỏi có bao nhiêu cái, còn “thứ tư” trả lời vị trí nào trong dãy.
Trong văn bản chính thức, cụm “lần thứ Tư” xuất hiện ngay ở tên Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam”.1 Đó là tên do đơn vị tổ chức đặt, nên cách viết hoa ở đây đi theo ý người đặt tên, không thành quy tắc chung cho mọi câu văn. Với số ghép, chữ “bốn” và chữ “một” vẫn đứng nguyên: “thứ bốn mươi”, “thứ một trăm”. Không ai nói “thứ tư mươi” trong câu thường, cũng không ai nói “thứ nhất trăm”. Chữ “bốn” vì thế không hề bị loại khỏi tiếng Việt; việc cần làm là chọn chữ hợp với từng kiểu cụm.
Muốn hiểu thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư nghĩa là gì, cứ bắt đầu từ chữ “thứ”: tiếng này chỉ trật tự, vị trí trong một dãy, còn “nhất, nhì, ba, tư” là con số đi kèm. Cặp “thứ nhì” và “thứ hai” cũng cùng một kiểu: “nhì” là âm Hán Việt, “hai” là số đếm thuần Việt, cả hai đều dùng được, tùy lối viết chọn từ nào. Hỏi «thứ bốn» hay thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư theo lối nào cũng ra cùng một thắc mắc: gọi vị trí thứ bốn trong dãy bằng chữ nào.
Ngoài tờ lịch, cụm “thứ tư” gắn với nhiều sự kiện có tên riêng. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư là tên gọi cuộc cách mạng số bắt đầu từ những năm 2000.2 Cuộc cách mạng này dựa trên Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, tương tác thực tại ảo, mạng xã hội, điện toán đám mây và phân tích dữ liệu lớn.2 Sử học có Thập tự chinh thứ tư, diễn ra trong hai năm 1202 đến 1204, ban đầu nhắm tới Jerusalem nhưng cuối cùng đánh vào thành Constantinopolis.5
Quân sự có Kế hoạch bổ sung quân bị hải quân thứ tư, còn gọi là Maru 4 Keikaku, kế hoạch thứ tư trong bốn kế hoạch mở rộng của Hải quân Đế quốc Nhật Bản từ giữa năm 1930.6 Trong ngữ cảnh tôn giáo, cụm “ngày thứ tư tuần Bát Nhật Giáng sinh” chỉ ngày thứ tư trong tuần bát nhật. Cùng một chữ “tư”, mỗi lĩnh vực khoác cho nó một tên riêng, nhưng trật tự thì vẫn là trật tự.
Cách an toàn nhất là chọn một lối và giữ suốt bài. Nền tảng chọn “thứ tư”, theo quy tắc viết số đếm của trang. Bạn viết thư từ, lịch làm việc hay bài đăng riêng thì cứ theo lối ấy, miễn cả văn bản chỉ dùng một cách. Người đọc không phải dừng lại đoán, bạn cũng đỡ phải sửa lại lần hai khi rà bài. Tám cặp câu dưới đây viết theo đời thường: gia đình, công việc, Tết, trường lớp. Dòng đầu theo lối “thứ tư” mà nền tảng chọn, dòng sau là lối nên tránh khi muốn văn bản nhất quán.
- Đúng: Phòng họp định kỳ vào sáng thứ tư hằng tuần. — Tránh: Phòng họp định kỳ vào sáng thứ bốn hằng tuần.
- Đúng: Bốn thứ cần mang khi đi cắm trại là lều, đèn, nước và áo mưa. — Tránh: Thứ bốn cần mang khi đi cắm trại là lều, đèn, nước và áo mưa.
- Đúng: Cửa hàng mở cửa cả thứ tư lẫn cuối tuần. — Tránh: Cửa hàng mở cửa cả thứ bốn lẫn cuối tuần.
- Đúng: Lịch trực Tết có bốn ca, ca thứ tư rơi vào mùng ba. — Tránh: Lịch trực Tết có bốn ca, ca thứ bốn rơi vào mùng ba.
- Đúng: Lịch thi xếp môn Toán vào tiết thứ tư. — Tránh: Lịch thi xếp môn Toán vào tiết thứ bốn.
- Đúng: Chuyến xe thứ tư trong ngày khởi hành lúc ba giờ chiều. — Tránh: Chuyến xe thứ bốn trong ngày khởi hành lúc ba giờ chiều.
- Đúng: Bài kiểm tra có bốn câu, câu thứ tư khó nhất. — Tránh: Bài kiểm tra có bốn câu, câu thứ bốn khó nhất.
- Đúng: Tủ lạnh có bốn ngăn, ngăn thứ tư để rau. — Tránh: Tủ lạnh có bốn ngăn, ngăn thứ bốn để rau.
Mẹo nhớ và cách viết hoa
Mẹo đầu tiên: thay chữ bằng con số để thử. Đọc “thứ 4” trong đầu; nếu ý bạn là vị trí thứ bốn trong dãy thì viết “thứ tư”, còn nếu ý là bốn món, bốn điều thì viết “bốn thứ”. Cách thử này cũng tách được “thứ bốn mươi” ra nhóm số ghép, nơi chữ “bốn” giữ nguyên là bình thường.
Mẹo thứ hai: nhớ ngày trong tuần qua gốc nước ngoài. Tên gọi thứ Tư của ngày giữa tuần theo mẫu đặt số của tiếng Bồ Đào Nha, với quarta-feira nghĩa là “ngày lễ thứ tư”.4 Hình ảnh “ngày mang số bốn trong tên” giúp bạn nối ngày trong tuần với chữ “tư”, và cũng nhắc luôn rằng đây là tên gọi đã có từ lâu, không phải cách nói mới.
Mẹo thứ ba: rà bài bằng ô tìm kiếm. Trước khi gửi văn bản, gõ “thứ bốn” vào ô tìm kiếm của trình soạn thảo; nếu bài đã chọn “thứ tư”, mỗi kết quả tìm được chính là một chỗ cần sửa cho đồng nhất. Cách này hiệu quả với bài dài vài trang, nơi mắt người dễ bỏ sót một hai chỗ.
Riêng chuyện viết hoa: trong câu thường, “thứ tư” viết thường toàn bộ. Chữ hoa chỉ xuất hiện khi cụm từ nằm trong tên riêng do đơn vị tổ chức đặt. Văn bản chính thức về Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” ghi “lần thứ Tư” với chữ T viết hoa, vì cụm ấy là một phần của tên giải.1 Tên sự kiện do nơi khác đặt thì giữ nguyên cách viết của nơi đặt tên, kể cả khi nó khác lối viết bạn thường dùng.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Câu hỏi thường gặp
“Thứ tư” hay “thứ bốn”: cách nào đúng? Cả hai đều là cách viết được dùng, và nền tảng chọn “thứ tư” trong dãy “thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư” để văn bản được đồng nhất. Có một chỗ cần lưu ý: nếu bài nhắc tới một sự kiện có tên riêng đã ghi “lần thứ Tư”, cứ giữ nguyên tên ấy, phần câu chữ xung quanh mới theo lối chung của bài.
Viết “thứ bốn” có bị coi là sai chính tả không? Không nên gọi là sai. Cách viết này vẫn gặp trong lời nói hằng ngày, và một số nguồn tra cứu ghi đó là cách nói đồng nghĩa với “thứ tư”. Nhưng khi cần văn bản chỉnh, nhất là văn bản công việc hay bài đăng dài, chọn một lối và giữ suốt bài sẽ gọn hơn.
Thứ nhất, thứ nhì (thứ hai), thứ ba, thứ tư là gì khi ghi trong biên bản? Đó là dãy số thứ tự: “thứ” chỉ vị trí, các tiếng phía sau chỉ số của vị trí ấy. Biên bản họp, danh sách đề mục, bảng xếp hạng đều dùng được dãy này. Riêng số ghép như “thứ bốn mươi”, “thứ một trăm” thì giữ nguyên chữ “bốn” và “một”.
Bài cũ đã viết “thứ bốn” thì có phải sửa lại hết không? Không cần chạy đi sửa từng bài đã đăng, vì người đọc vẫn hiểu đúng ý. Việc đáng làm là thống nhất từ bài mới trở đi, và khi có dịp rà lại một bài quan trọng thì sửa luôn trong lần ấy. Cách này đỡ mất công mà văn bản về sau vẫn gọn.
Làm sao để không nhầm “thứ tư” với “bốn thứ” nữa? Nhớ hai từ khóa: vị trí và số lượng. “Thứ tư” trả lời vị trí nào trong dãy, “bốn thứ” trả lời có bao nhiêu cái. Khi viết, hãy đọc lại cả cụm chứ đừng chỉ nhìn chữ “bốn”: đảo chỗ hai tiếng, nghĩa câu đổi hẳn.
Muốn soi thêm những cặp từ dễ nhầm, bạn đọc ghé chuyên mục Chính tả của nền tảng. Trước khi đăng bài, bạn cũng có thể dán cả đoạn vào ô Kiểm tra chính tả để rà nốt những chỗ ghi chưa đồng nhất.
Nhớ nhanh
- Chọn “thứ tư” cho vị trí thứ bốn và giữ một lối suốt văn bản; “bốn thứ” để chỉ số lượng bốn món, bốn điều.
- Số ghép như “thứ bốn mươi”, “thứ một trăm” giữ nguyên chữ “bốn”, “một”.
- Tên riêng do đơn vị tổ chức đặt thì viết theo đúng tên ấy, kể cả khi có chữ “Tư” viết hoa.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Tổ chức Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” lần thứ Tư (bvhttdl.gov.vn) ↩a ↩b
- Cách mạng công nghiệp lần thứ tư là gì (vnexpress.net) ↩a ↩b
- Đàn ông 40: "Hai việc không được mắc phải, ba điều không nên kích động, bốn thứ không được thay đổi", ngẫm chẳng sai chút nào! (cafebiz.vn)
- Thứ Tư (Wikipedia) ↩a ↩b
- Thập tự chinh thứ tư (Wikipedia) ↩
- Kế hoạch bổ sung quân bị hải quân thứ tư (Wikipedia) ↩