# Tháng Giêng hay tháng riêng: từ nào chính xác?

> Giải thưởng “Sao tháng Giêng” do Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam trao lấy chữ Giêng làm tên gọi chính thức, trong khi cụm “tháng riêng” vẫn nhan nhản trên mạng. Trang này viết “tháng Giêng”; chữ “riêng” chỉ đúng khi nói về phần tách biệt.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/thang-gieng-hay-thang-rieng>
- Chuyên mục: Chính tả
- Tác giả: Ban Chính tả
- Ngày đăng: 21/11/2026
- Chủ đề: Tháng giêng, Rằm tháng Giêng, Chính tả tiếng Việt, Phân biệt d gi r, Tháng Giêng hay tháng riêng, Tháng Giêng âm lịch
- Thời gian đọc: 11 phút

---

Trong một số thư mời giỗ chạp hay thông báo họp mặt đầu năm, người nhận bắt gặp cụm “tháng riêng” và phải hỏi lại cho chắc. Tháng Giêng hay tháng riêng? Cả hai cách viết đều có trên mạng, nhưng trang này chọn “tháng Giêng”, cách có gốc lịch sử. Chữ “riêng” chỉ đúng khi nói về phần tách biệt.

Lỗi r và gi có tuổi đời dài hơn bàn phím. Tên gọi Cù lao Giêng từng được ghi thành nhiều dạng khác nhau, và cặp củ riềng với củ giềng cũng nằm chung một nhóm nhầm lẫn.

Dịp Tết là lúc lỗi này đi xa nhất. Thiệp chúc xuân, thư mời họp mặt, thông báo nghỉ lễ gửi đi hàng loạt, chỉ một chữ sai trong tiêu đề là cả trăm người đọc thấy. Vì thế câu hỏi tháng Giêng hay tháng riêng âm lịch đúng chính tả vẫn được tìm mỗi độ cuối năm, sát Tết.

## Nghĩa của chữ Giêng

Tháng Giêng là tháng thứ nhất của năm âm lịch, còn gọi là tháng Dần; ngày mở đầu tháng ấy chính là [Tết Nguyên Đán](https://chucmungnammoi.com/tet-nguyen-dan).[2] Ai thắc mắc tháng Giêng nghĩa là gì thì câu trả lời nằm ở tên Hán của tháng này.

Người Trung Quốc gọi tháng một âm lịch là “chính nguyệt”, nghĩa là tháng chính.[1] Chữ “chính” có âm Hán Việt là “chính” hay “chinh”; qua quá trình Nôm hóa, vần “inh” đọc chệch thành “iêng”, rồi âm ấy Việt hóa thành “giêng”.[1] Chữ Giêng vì thế sinh ra từ tên Hán của tháng đầu năm, theo lối đọc Nôm.

Cách đọc Nôm kiểu này không hiếm. Các chữ vần “inh” khi Nôm hóa thường biến thành vần “iêng”.[1] Hiểu được chỗ ấy thì rõ chữ Giêng không cùng gốc với chữ riêng, dù hai chữ nghe gần giống nhau.

Tháng Giêng cũng là tháng của lễ hội. Ca dao có câu “Tháng giêng là tháng ăn chơi”, vì đây là tháng có Tết Nguyên Đán và nhiều lễ hội nhất trong năm.[1] Câu “Tháng giêng ăn tết ở nhà” cũng cùng một ý: tháng này dân gian dành cho Tết và hội xuân, khác hẳn nhịp làm ăn thường ngày.

Rằm tháng Giêng được coi trọng hơn các rằm khác.[1] Dân gian còn truyền câu “Cả năm được rằm tháng Bảy, cả thảy được rằm tháng Giêng”, hay “Cúng quanh năm không bằng cúng rằm tháng Giêng”.[1] Trong tháng này, người Việt còn kiêng làm rơi vỡ đồ đạc, kiêng cãi vã, kiêng vay tiền và trả tiền, nhất là trước rằm.[1]

Về cách viết, “tháng Giêng” và “tháng Chạp” là hai tên riêng của tháng đầu và tháng cuối năm âm lịch, nên thường được viết hoa chữ đầu. Cách viết hoa này giống cách viết tên riêng của người và của đất, không phải quy tắc riêng cho lịch.

Tháng Giêng là gì trong đời sống người Việt? Đó là tháng mở đầu một chu kỳ mười hai tháng. Cùng với tháng Chạp, đây là một trong hai tên tháng dân gian không dùng số thứ tự.

**Đọc thêm:** [Dành riêng hay rành riêng, dành giêng: từ nào chính xác?](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/danh-rieng-hay-ranh-rieng)

## Vì sao hay viết nhầm

Lỗi nhầm giữa “tháng Giêng” và “tháng riêng” bắt nguồn từ ba chữ d, gi, r. Quy tắc phát âm cho thấy R và GI không kết hợp với âm đệm, chỉ có D mới kết hợp được với các vần này. Ở nhiều nơi, ba chữ ấy được đọc gần như nhau, nên khi viết ra rất dễ đảo chỗ.

Tên đất cũng in dấu lỗi này. Cù lao Giêng từng được ghi thành nhiều dạng khác nhau như Riêng, Diên, Den, Ven; chữ “Giêng” ở đó do chữ “Doanh” hay “Dinh” đọc trại mà ra.[5] Một nơi mà có tới bốn năm cách ghi, và chỗ vênh nhau lại rơi đúng vào cặp phụ âm r và gi.

Cặp từ cùng nhóm nữa là [củ riềng và củ giềng](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cu-rieng-hay-cu-gieng). Củ riềng mới là cách viết đúng chính tả, còn củ giềng là cách viết sai. Hai cặp “tháng Giêng” với “tháng riêng” và “củ riềng” với “củ giềng” cùng mắc một lỗi: đổi gi thành r.

Trên mạng, lỗi lại dễ lan thêm một vòng nữa. Người viết gõ nhanh, bộ gõ chấp nhận cả hai chuỗi chữ, đọc bài của nhau nhiều quá thành quen mắt. Cụm “tháng riêng âm lịch” cứ thế lặp lại, đọc riết rồi nhiều người còn nghi ngờ chính cách viết của mình.

Nghĩa của chữ cũng góp phần. “Riêng” là từ quen thuộc, có mặt dày trong lời nói hằng ngày: riêng tôi, riêng món này, chỉ tính riêng. Khi cần gọi tháng đầu âm lịch, bộ nhớ đưa ra chữ quen hơn, và thế là ra “tháng riêng”. Còn “Giêng” gần như chỉ sống trong đúng một cụm, nên ít người viết đúng ngay lần đầu.

## Câu đúng và câu cần tránh

Báo chí viết về tháng Giêng đều chọn chữ ấy. Bài về mâm cơm chay dùng “rằm tháng Giêng”, bài về nửa cuối tháng Giêng dùng đúng tên ấy. Mạnh hơn cả là tên một giải thưởng: “Sao tháng Giêng” do Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam trao cho sinh viên đầu xuân. Một cơ quan tổ chức đặt tên chính thức cho giải thưởng của mình bằng chữ “Giêng”, nên đây không phải cách viết tùy tiện của một tờ báo.

Trong câu văn, “riêng” vẫn có thể đứng cạnh “Giêng”, miễn là đúng nghĩa tách biệt. Tin công nghệ về trò chơi PUBG ghi BattlEye cấm hơn một triệu tài khoản chỉ tính riêng tháng 01/2018; cụm “riêng” ở đây không liên quan tới tháng Giêng. Bài về cỗ cúng rằm tháng Giêng cũng dùng cả hai chữ trong một câu, khi nói mâm cỗ tốn tới tiền triệu, riêng món xôi gà đã hơn nửa triệu đồng.

Những cặp câu dưới đây để đối chiếu. Mỗi cặp gồm một dòng đúng và một dòng sai, kèm chú thích cách sửa.

- Đúng: Nửa cuối tháng Giêng, công ty mới vào việc chính sau kỳ nghỉ Tết. — Sai: Nửa cuối tháng riêng, công ty mới vào việc chính. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Học sinh quay lại trường sau Tết vào giữa tháng Giêng. — Sai: Học sinh quay lại trường sau Tết vào giữa tháng riêng. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Tháng Chạp tất bật sắm Tết, tháng Giêng mới là lúc ăn chơi. — Sai: Tháng Chạp tất bật sắm Tết, tháng riêng mới là lúc ăn chơi. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Lịch âm ghi mùng một tháng Giêng trùng với ngày nào dương lịch. — Sai: Lịch âm ghi mùng một tháng riêng trùng với ngày nào dương lịch. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Bà ngoại dặn cả nhà về đủ mặt cúng rằm tháng Giêng. — Sai: Bà ngoại dặn cả nhà về đủ mặt cúng rằm tháng riêng. (sửa thành “rằm tháng Giêng”)
- Đúng: Đơn xin nghỉ phép ghi rõ nghỉ từ mùng tám tháng Giêng. — Sai: Đơn xin nghỉ phép ghi rõ nghỉ từ mùng tám tháng riêng. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Sổ ghi chép của lớp trưởng mở đầu bằng tuần lễ hội tháng Giêng. — Sai: Sổ ghi chép của lớp trưởng mở đầu bằng tuần lễ hội tháng riêng. (sửa thành “tháng Giêng”)
- Đúng: Chỉ tính riêng trong tháng Giêng, cửa hàng đã bán hết ba lô hàng Tết. — Sai: Chỉ tính riêng trong tháng riêng, cửa hàng đã bán hết ba lô hàng Tết. (sửa thành “trong tháng Giêng”)

**Đọc thêm:** [Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/meo-nho-cac-cap-tu-hay-viet-sai-chinh-ta)

## Mẹo nhớ chữ Giêng

Gốc từ là mẹo đầu tiên. “Giêng” bắt nguồn từ chữ “Chính” trong “chính nguyệt”, vần “inh” chuyển thành “iêng”; từ đó liên hệ luôn cụm “tứ chiếng”, vốn có gốc từ “tứ chính trấn”, bốn trấn chính ngày xưa. Viết “tứ riếng” thì đọc lên lập tức thấy sai.

Quy tắc phát âm gợi mẹo thứ hai: R và GI không kết hợp với âm đệm, chỉ có D mới kết hợp được với các vần này. Khi phân vân giữa gi, r và d trong một từ, thử ghép thêm âm đệm trước vần rồi đọc lên. Chữ nào vẫn đọc xuôi khi có âm đệm thì chữ ấy viết bằng d.

Cặp từ cùng nhóm cho mẹo thứ ba. Củ riềng viết đúng, củ giềng viết sai; tháng Giêng viết đúng, còn “tháng riêng” là viết nhầm. Hai cặp này cùng một kiểu lỗi, nhớ được một cặp là nhớ được cặp kia.

Với người hay gõ nhanh trên điện thoại, có mẹo thứ tư: đặt câu có cả hai chữ rồi đọc to. “Chỉ tính riêng trong tháng Giêng” nghe ra hai chữ khác hẳn nhau về nghĩa, còn “tháng riêng” đọc lên thì câu cụt nghĩa, vì tháng nào chẳng là tháng riêng của nó. Muốn gom đủ các cặp dễ nhầm theo từng nhóm phụ âm, xem quy tắc phân biệt d, gi, r.

## Tháng Giêng hay tháng Một

Nhiều người hỏi thêm một câu nữa: tháng Giêng có phải tháng Một không. Câu trả lời là không. Trong tiếng Việt dân dã, tháng mười một âm lịch mới được gọi là tháng một, và khi đó tháng một âm lịch được gọi là tháng Giêng.[3] Đôi khi người ta vẫn gọi tháng Giêng là tháng một, nhưng đa phần hiểu tháng một âm lịch là tháng thứ mười một, tức tháng Tý, trong những năm âm lịch thường.[2]

Cách gọi này dễ gây nhầm khi đọc giấy tờ cũ. Một tờ giấy ghi “tháng một” mà không nói âm hay dương thì phải xem ngữ cảnh. Nếu là giỗ chạp, lễ chùa, cưới hỏi theo ngày âm, khả năng cao đó là tháng mười một âm lịch; còn nếu là hợp đồng hay lịch họp với đối tác nước ngoài thì gần như chắc chắn là tháng Giêng dương lịch.

Tháng Giêng còn là tháng hiếm khi nhuận. Theo một số phép tính lịch, lần gần nhất Việt Nam nhuận tháng Giêng là năm Quý Hợi 1803, và lần tới phải đợi đến năm 2148 (Mậu Thân). Vì thế chuyện “Tết năm nay đến sớm hay muộn” hầu như không bao giờ do nhuận tháng Giêng, mà do [tháng nhuận](https://chucmungnammoi.com/lich/nhuan) rơi vào chỗ khác trong năm. Ai cần đổi một ngày trong tháng Giêng sang ngày dương lịch thì dùng công cụ [Đổi ngày âm dương](https://chucmungnammoi.com/lich/am-duong) của trang, khỏi phải tính tay.

## Soát lại trước khi gửi

Chốt lại câu hỏi tháng Giêng hay tháng riêng: tháng đầu năm âm lịch ghi là “tháng Giêng”; cụm “tháng riêng” chỉ xuất hiện khi “riêng” nói về phần tách biệt, như “từng tháng riêng” hoặc “chỉ tính riêng trong tháng”. Soạn xong thư mời, thông báo hay bài đăng, gõ nguyên câu vào [ô Kiểm tra chính tả](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/chinh-ta#kiem-tra) của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để soát nhanh các chỗ phân vân d, gi, r.

Ngoài chữ Giêng, thư mời đầu năm còn dễ sai ở chỗ ghi ngày. “Mồng một” và “mùng một” đều là cách nói quen, nhưng cả hai đều phải đi với “tháng Giêng”, không đi với “tháng riêng”.

Cần biết rằm tháng Giêng rơi vào ngày dương lịch nào thì tra [Lịch vạn niên](https://chucmungnammoi.com/lich) để xem lịch âm và đổi ngày âm dương trước khi chốt lịch họp mặt, giỗ chạp. Rằm tháng Giêng có thể rơi vào ngày làm việc, nên nhiều nhà phải tính trước giờ cúng cho khớp với ngày rằm chứ không dời sang cuối tuần. Muốn đọc thêm các cặp từ hay viết nhầm khác, xem [Chuyên mục Chính tả](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/chinh-ta).

## Nhớ nhanh

- Tên tháng đầu năm âm lịch là “tháng Giêng”, viết hoa chữ G; tháng cuối năm là “tháng Chạp”.
- Nhớ cặp cùng lỗi: củ riềng đúng, củ giềng sai; tháng Giêng viết đúng, còn “tháng riêng” là viết nhầm.
- “Riêng” chỉ đúng khi nói phần tách biệt: từng tháng riêng, chỉ tính riêng.

Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

[Nhận lịch âm, rằm và mùng 1 vào lịch điện thoại](https://chucmungnammoi.com/lich/dang-ky). Đăng ký một lần, lịch trên máy tự cập nhật, không cần tài khoản.

## Nguồn tham khảo

1. [Vì sao tháng 1 âm lịch được gọi là tháng Giêng?](https://phapluatplus.baophapluat.vn/vi-sao-thang-1-am-lich-duoc-goi-la-thang-gieng-94470.html) (phapluatplus.baophapluat.vn)
2. [Tháng giêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_gi%C3%AAng) (Wikipedia)
3. [Tháng mười một](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) (Wikipedia)
4. [Phiên âm Hán-Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) (Wikipedia)
5. [Cù lao Giêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B9_lao_Gi%C3%AAng) (Wikipedia)
