# Lễ dựng nêu trong Hoàng cung mở màn Tết Huế > Nhiều người tưởng Tết ở cố đô chỉ khác miền Bắc ở chậu hoa: bớt đào, thêm mai. Thật ra Tết Huế có khung thời gian riêng, mở đầu bằng lễ dựng nêu trong Hoàng cung sáng 23 tháng Chạp và kết thúc khi hạ nêu mùng 7 tháng Giêng, ở giữa là mai vàng, tré, dưa món và mứt gừng Kim Long. - Bài gốc: - Chuyên mục: Chuyện Tết - Tác giả: Ban Chuyện Tết - Ngày đăng: 14/11/2026 - Chủ đề: Dưa món, Mai vàng, Tết Huế, Lễ dựng nêu ở Huế, Tré Huế, Mứt gừng Kim Long - Thời gian đọc: 10 phút --- Tết Huế không mở màn bằng đêm giao thừa mà bằng buổi sáng dựng cây nêu trong Đại Nội. Theo lệ những năm gần đây, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm lễ Thướng tiêu vào sáng 23 tháng Chạp tại Triệu Tổ Miếu và Thế Tổ Miếu. Mùa xuân trong Hoàng cung khép lại bằng lễ hạ nêu ngày mùng 7 tháng Giêng. Chương trình của Trung tâm cho mùa Tết tới vẫn chờ công bố. Tra lịch ra thì 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ là thứ Bảy 30/01/2027. Giao thừa rơi vào đêm thứ Sáu 05/02, còn mùng 1 Tết Đinh Mùi là thứ Bảy 06/02/2027. Ai muốn xem lễ dựng nêu ở Huế thì phải có mặt ở Đại Nội đúng buổi sáng 23 tháng Chạp, trước lúc cây nêu được rước vào.[4] Đến muộn một chút là hết, vì lễ chỉ diễn ra trong buổi sáng mà thôi. Khung thời gian ấy do lệ cung đình thời Nguyễn định ra và vẫn được tái hiện hôm nay. Nó cũng giải thích vì sao mấy ngày đầu năm ở cố đô thong thả hơn nơi khác: việc công đã được phong ấn, chỉ còn việc nhà và việc chúc tụng nhau. Ở nhiều tỉnh khác, Tết tính từ giao thừa đến hết mùng 3; ở Huế, mùa xuân dài hơn hẳn, có điểm bắt đầu và điểm kết thúc nhìn thấy được bằng mắt thường. ## Cây nêu trong Hoàng cung Lễ có tên chữ là Thướng tiêu, tức dựng ngọn cây. Sáng 23 tháng Chạp cũng là ngày các gia đình cúng ông Công ông Táo, nên việc cung đình và việc nhà gặp nhau ở cùng một mốc. Bên trong Đại Nội, nghi lễ diễn ra ở Triệu Tổ Miếu và Thế Tổ Miếu.[4] Cùng một buổi sáng, nhà dân tiễn Táo quân về trời, còn Hoàng cung thì dựng lên ngọn tre báo hiệu năm mới sắp đến. Phần dễ thấy nhất là nghi thức rước nêu.[4] Cây tre già dài chừng 10 mét được chặt tận gốc, để lại phần lá phía trên ngọn. Đội rước khiêng cây từ bên ngoài Hoàng thành, qua cửa Hiển Nhơn ở phía Đông, rồi vào Thế Tổ Miếu.[4] Một ngọn tre cao hơn nóc nhà đi qua cổng thành là hình ảnh khó quên của ngày mở màn mùa xuân. Người xem đứng hai bên đường, chờ cả buổi chỉ để thấy cây nêu đi qua một lần. Trên ngọn nêu thời Nguyễn có treo ấn tín, đoản kiếm và bút lông. Ba thứ ấy đều là đồ nghề của triều đình: ấn để đóng dấu, kiếm giữ việc binh, bút để phê văn thư. Treo chúng lên ngọn tre là cách báo cho cả kinh thành biết giấy tờ tạm gác lại, quan lại và dân cùng nghỉ Tết. Ít nơi nào kể chuyện nghỉ Tết bằng một vật nhìn thấy được như thế. Ai ngước lên thấy ấn và kiếm trên ngọn tre thì hiểu ngay: triều đình đã ngơi việc, chỉ còn lại mùa xuân. Mùa xuân kết thúc bằng lễ hạ nêu ngày mùng 7 Tết, kèm nghi thức khai ấn, các bước tương tự lúc dựng.[4] Hai lần cây nêu lên xuống đánh dấu hai đầu mùa xuân, khoảng giữa là quãng nghỉ Tết của cả kinh thành. Hạ nêu xong, ấn được mở ra, quan lại trở lại công đường, dân trở lại chợ búa. Nhìn cây nêu, người Huế biết hôm nay là ngày thứ mấy của mùa xuân, còn phải sắm gì và còn được nghỉ đến bao giờ. Lệ dựng nêu ngày 23 tháng Chạp vốn quen ở miền Bắc.[4] Vào cung Nguyễn, nghi lễ ấy được nâng lên thành việc của triều đình, có đội rước, có nơi dựng cố định và có người chứng kiến. Nhờ được tái hiện thường xuyên, lễ dựng nêu ở Huế không còn nằm trong sách phong tục mà thành buổi lễ có cây nêu thật, có người đứng xem và có cả tiếng nhạc lễ. Khách du lịch hôm nay xem được cái mà cách đây một trăm năm chỉ quan lại mới được thấy. Với người Huế, cây nêu còn là mốc để xếp việc. Trước khi dựng nêu, nhà còn dọn dẹp, sắm sửa, trả nợ cũ; sau khi hạ nêu, mọi việc trở lại như thường. Giữa hai mốc ấy là quãng để thăm hỏi, mừng tuổi và ăn Tết cho trọn. Một cái cây giữa sân đã chia năm cũ với năm mới rạch ròi đến vậy. Hỏi trẻ con ở Huế còn bao nhiêu ngày Tết, câu trả lời thường không tính theo mùng 1, mùng 2, mà theo cây nêu còn đứng hay đã hạ. ## Mai vàng, tré và dưa món Trong nhà người Huế ngày Tết thường có mai vàng, cúc đại đóa, thược dược, khóm vạn thọ và bình lay ơn.[1] Mai vàng là cây chủ; các loại hoa còn lại đặt thêm cho đủ sắc, cho căn nhà có chỗ để mắt dừng lại mỗi lần khách bước vào. Người sành cắm từng loại vào từng chỗ: mai đứng giữa, cúc và thược dược hai bên, vạn thọ vàng rực ở chân bàn. Miền Trung chuộng mai Huế và mai Bình Định. Mai Huế được ưa hơn nhờ gốc đẹp, chưng được nhiều năm, lá dày và thẫm màu hơn. Mai vàng mọc tự nhiên nhiều ở rừng dãy Trường Sơn và các tỉnh từ Quảng Nam, Đà Nẵng đến Khánh Hòa. Người mua mai thường ngắm gốc trước, tán sau: gốc đẹp thì cây mới sống qua nhiều mùa xuân. Chậu mai rễ xoăn, vỏ sần đặt ở sân nhà Huế thường là của mấy chục năm, cha truyền con giữ. Miền Trung không có tục hái lộc đầu năm, nhờ vậy cây trong đền chùa giữ lá xanh suốt mùa xuân. Khách đến chùa ngày Tết chỉ thắp hương rồi về, không bẻ cành mang lộc. Cây trong sân chùa vì thế đứng yên qua cả tháng Giêng, không bị ai ngắt lá. Ai từng thấy cảnh người xếp hàng bẻ lộc đầu năm ở vài nơi khác sẽ nhận ra ngay sự khác này: chùa miền Trung ngày Tết vẫn xanh nguyên như ngày thường. - Dưa món: su hào, cà rốt, đu đủ, củ cải trắng, ớt đỏ, củ kiệu phơi khô, ngâm nước mắm đường, ăn với bánh chưng, bánh tét. - Tré: thịt đầu heo, tai heo, mũi heo, ba chỉ; giòn sần sật, bùi béo, chua nhẹ lên men, thơm mùi riềng. - Bánh in, bánh ngũ sắc gói bằng giấy màu, dùng để biếu nhau ngày xuân. ## Tré, dưa món và mâm cỗ ngày Tết Dưa món có mặt trong mâm cỗ ngày Tết của người dân xứ Huế. Món làm từ su hào, cà rốt, đu đủ, củ cải trắng, ớt đỏ và củ kiệu; rau củ phơi khô rồi ngâm nước mắm đường, dùng để ăn với bánh chưng, bánh tét. Cách làm này giúp món để được lâu trong tiết xuân ẩm, vị giòn ngọt mặn chua cân lại cái béo của thịt kho. Một đĩa dưa món nhỏ cạnh khoanh bánh tét là chỗ khác dễ nhận ra giữa mâm cỗ Huế và mâm cỗ miền Bắc. Tré là đặc sản Tết của cố đô, làm từ thịt đầu heo, tai heo, mũi heo và ba chỉ. Miếng tré giòn sần sật, bùi béo, chua nhẹ vì lên men và thơm mùi riềng. Tré gần với giò thủ miền Bắc, nhưng vị riềng đậm hơn nhiều. Người Huế dùng nem chua và tré để đãi khách hoặc dọn mâm cỗ trong dịp giỗ chạp, ngày Tết. Khách đến nhà ngày xuân thường được mời một đĩa tré cắt lát, ăn cùng bánh tráng và rau. Miếng tré gói lá ổi, lá chuối mở ra còn thơm mùi gừng riềng, chưa ăn đã biết là nhà Huế. Bánh in, bánh ngũ sắc gói bằng giấy màu cũng là thứ để biếu nhau ngày xuân.[1] Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường xếp bánh mứt Tết lên trên cả ẩm thực cung đình.[1] Hộp bánh đặt trên bàn thờ, đĩa mứt để trên bàn nước, mỗi thứ đều phải đẹp mắt trước khi ăn. Tết Huế vì thế không chỉ là chuyện ăn, mà còn là chuyện bày: món gì để đâu, gói thế nào cũng được để ý. Theo quan niệm dân gian, người miền Trung kiêng món tôm ngày Tết vì sợ năm mới đi giật lùi, kiêng trứng vịt lộn và thịt vịt; vài vùng kiêng mặc đồ trắng suốt tháng Giêng và kiêng quét nhà ngày đầu năm. Đó là những nếp riêng của từng vùng, không phải luật buộc mọi nhà. Nhà nào giữ, nhà nào không, đều tùy; nhưng mâm cỗ ngày Tết ở Huế ít khi thấy con tôm, đó là điều khách để ý được ngay. ## Mứt gừng Kim Long Làng Kim Long bên sông Hương có nghề làm mứt gừng vào dịp trước Tết, gắn với tên đất Huế.[2] Người làm mứt tìm gừng Tuần, giống trồng ở ngã ba Tuần, chỗ hai nhánh Tả và Hữu của sông Hương gặp nhau.[2] Gừng Tuần vỏ vàng nhạt, miếng nhỏ thanh, vị cay nồng hơn gừng thường.[2] Cứ độ 23 tháng Chạp, con đường vào Kim Long đã thơm mùi gừng sên đường; nhà nào làm mứt, sân phơi lát gừng vàng rực cả một góc. Cách làm không phức tạp nhưng đòi kiên nhẫn. Lát gừng mỏng ngâm nước 1-2 tiếng, luộc chín khoảng 30 phút với chanh, rồi trộn nửa cân gừng với nửa cân đường.[2] Đun to lửa trước rồi giảm dần, đảo đều đến khi khô. Khi sên phải giữ lửa nhỏ và đảo liên tục, vì lửa to làm mứt khê, lửa yếu làm mứt nhão.[1] Gừng tươi dịp này giá 10.000-15.000 đồng một cân; tiền nguyên liệu không nhiều, phần đáng kể là công đứng bếp và thời gian canh chảo.[2] Nồi mứt sên xong, lát gừng trong veo như pha lê, cay dịu hậu ngọt, đó là mứt Kim Long đúng điệu. Tết Huế hôm nay đưa những nếp cũ ra trước mắt đông người. Mùa Tết Huế 2024 có hội thi làm mứt và bánh ngọt truyền thống, hội thi gói và nấu bánh chưng bánh tét, cùng phần trình diễn mâm cúng Giao thừa. Trước đó, năm 2020 đã có phần trình diễn cách bày mâm cỗ cúng tất niên của người dân Huế. Người xem được thấy tận tay cách gói bánh và bày mâm cỗ, thay vì chỉ đọc trong sách. Cô giáo dạy nấu ăn bảo học trò gói bánh, người làm mứt lâu năm thi tay nghề với nhau, khán giả đứng vây quanh xem: đó là cách nếp cũ sống lại nhanh nhất. Không khí lan ra cả thành phố. Hội hoa xuân họp ở công viên Lý Tự Trọng, cầu đi bộ gỗ lim trên sông Hương và phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu. Những ngày đầu năm, người trẻ xứ Huế diện áo dài ra chợ, giữ tục cũ bằng chính cách ăn mặc của mình. Bảo tàng Văn hóa Huế tổ chức triển lãm tái hiện lễ nghi, tập tục, trò chơi dân gian, trong đó có hoa giấy Thanh Tiên. Ai muốn thấy Tết xưa ở Huế thì nên xem một buổi gói bánh hoặc một lần bày mâm cỗ tất niên, hơn là chỉ nghe kể. Với người Huế xa quê, một hộp mứt gừng Kim Long gửi đi vẫn là cách gọn nhất để mang mùa xuân cố đô theo cùng. Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Tản mạn về bánh mứt Tết Huế](https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/tan-man-ve-banh-mut-tet-hue-429135.html) (vietnam.vnanet.vn) 2. [Mứt gừng, hương vị Tết Huế](https://ngoisao.vnexpress.net/mut-gung-huong-vi-tet-hue-2530796.html) (ngoisao.vnexpress.net) 3. [Nhiều hoạt động đặc sắc phục vụ du khách tại “Tết Huế"](https://vneconomy.vn/nhieu-hoat-dong-dac-sac-phuc-vu-du-khach-tai-tet-hue.htm) (vneconomy.vn) 4. [Tái hiện Tết xưa ở Đại nội Huế](https://infonet.vietnamnet.vn/tai-hien-tet-xua-o-dai-noi-hue-232717.html) (infonet.vietnamnet.vn) 5. [Tết Nguyên Đán](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) (Wikipedia)