# Giấy đỏ số lẻ trên bàn thờ trong Tết của người Tày Nùng

> Nhiều người tưởng Tết của người Tày Nùng chỉ khác ở món ăn, nhưng nếp riêng bắt đầu ngay từ chiếc giường kê trước bàn thờ: khách và phụ nữ mang thai hay mới sinh không được ngồi lên đó. Giấy đỏ dán bàn thờ lẫn cửa ra vào cũng phải đủ số lẻ.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/tet-cua-nguoi-tay-nung>
- Chuyên mục: Chuyện Tết
- Tác giả: Ban Chuyện Tết
- Ngày đăng: 21/11/2026
- Thời gian đọc: 10 phút

---

Tết Nguyên đán còn gọi là Tết Cả, Tết Ta, là lễ đầu năm theo âm lịch của người Việt.[3] Tết manh nha từ lễ hội tôn vinh cây lúa, cảm tạ trời đất vì mùa màng bội thu của những tộc người lấy gạo làm lương thực chính.[3] Dịp Tết thường kéo dài từ 23 tháng Chạp đến hết mùng 7 tháng Giêng.[3]

Người Tày có 1.845.492 người, đông nhất trong các dân tộc thiểu số theo Tổng điều tra dân số năm 2019; người Nùng có 1.083.298 người. Người Tày sống nhiều ở Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Lào Cai, Cao Bằng.[1] Người Nùng đông ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Ninh (gồm Bắc Giang cũ), Thái Nguyên, Tuyên Quang và một phần ở Đắk Lắk. Hai dân tộc gần nhau nhưng riêng biệt, mỗi bên giữ những nếp Tết không lẫn vào đâu được.

Trong khung chung ấy, Tết của người Tày Nùng lộ ra nếp riêng ngay ở bàn thờ: giấy đỏ dán trên bàn thờ lẫn cửa ra vào phải là số lẻ, thường 5 hoặc 7 tấm. Bàn thờ tổ tiên là chỗ trang trọng nhất trong nhà.[2] Khách đến chúc Tết, phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh không ngồi, không nằm trên chiếc giường hay ghế kê trước bàn thờ.[2]

Quanh ba việc ấy (dọn bàn thờ, hát then đầu năm, lễ xuống đồng tháng Giêng) là cả một mùa Tết khác với miền xuôi. Người đọc muốn biết phải chuẩn bị gì, kiêng gì, đi đâu trong mấy ngày đầu năm thì phần dưới đi lần lượt từng việc.

Tết Nguyên đán năm Đinh Mùi, mùng 1 là thứ Bảy 06/02/2027; giao thừa tối thứ Sáu 05/02. Ai cần tính ngày về quê thì xem [Còn bao nhiêu ngày đến Tết](https://chucmungnammoi.com/tet-nguyen-dan).

## Bàn thờ và giấy đỏ số lẻ

Dịp Tết, nhà nào cũng dọn bàn thờ sạch sẽ rồi dán giấy đỏ lên nơi thờ gia tiên.[1] Số giấy đỏ không tùy tiện: phải là số lẻ, thường là năm hoặc bảy tấm, dán cả trên bàn thờ lẫn cửa ra vào. Bàn thờ gia tiên là nơi quan trọng nhất trong tâm thức người Tày, người Nùng, nên con số ấy không phải chuyện trang trí cho đẹp mắt.[1]

Trong nhà, chiều cuối năm bàn thờ được trang trí lại, hết chân hương cũ thì bỏ đi. Người trong nhà chọn cành mận non, cành lá cây báng rừng cắm vào lọ hương bàn thờ chính, rồi cắm thêm ở cửa nhà, cả cửa chuồng trâu bò, với mong muốn cả năm được tài lộc, bình an. Cắm cả ở cửa chuồng trâu bò không phải để cho đẹp: đó là chỗ con trâu nằm, con trâu cả năm cày cấy cùng người.

Có nhà người Tày buộc bốn cây mía ở bốn chân bàn để mời tổ tiên về ăn Tết.[1] Nhà người Nùng lại đặt hai cây vạn niên hương cạnh bếp. Bài trí hai kiểu, ý chỉ một: chỗ thờ phải có vật gì đó để tổ tiên nhận ra nhà mình. Ai đến chơi nhà người Nùng dịp Tết mà thấy hai cây hương cạnh bếp thì đừng lấy làm lạ.

Điều kiêng quen thuộc nhất gắn với chiếc giường hay ghế đặt ngay trước bàn thờ. Khách và người phụ nữ có thai, mới sinh không được ngồi hay nằm lên đó.[2] Người trong nhà coi đó là phép lịch sự với chỗ thờ. Khách biết trước để khỏi phạm là đủ, không cần ai nhắc.

Việc tảo mộ không dồn hết vào tháng Giêng. Một số nơi người Tày đi tảo mộ trước Tết Nguyên đán khoảng 2–5 ngày.[2] Nhưng ngày lễ quan trọng nhất trong năm của người Tày lại là mùng 3 tháng Ba âm lịch, ngày tảo mộ.[2] Năm nay mùng 3 tháng Ba rơi vào thứ Sáu 09/04/2027.

Vì thế, nếu hỏi Tết của người Tày Nùng khác chỗ nào thì câu trả lời gọn nhất nằm ở bàn thờ: sạch, đỏ, đủ số lẻ, và một khoảng trống trước bàn không ai ngồi vào. Ba việc ấy làm đúng thì mấy ngày Tết trong nhà đã yên.

## Hát then và tiếng đàn tính

Hát then là loại hình văn hóa quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên đán của người Tày, người Nùng.[1] Đàn tính là nhạc cụ chính trong sinh hoạt văn hóa tinh thần của người Tày.[2] Tiếng đàn không to; trong nhà sàn, nó đủ vang để cả nhà ngồi nghe, và đó là âm thanh nhiều người nhớ nhất khi nhắc đến mấy ngày đầu năm ở bản.

Ngày nay, hát then được tổ chức tại các gia đình và nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng trong dịp đầu năm mới.[1] Nghĩa là người trong bản không phải chờ đến hội mới được nghe; buổi then trong nhà hay buổi sinh hoạt chung đầu xuân đều có.

Nghi lễ Then của người Tày đã có tên trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 5079/QĐ-BVHTTDL ngày 27/12/2012, gồm các địa phương Lào Cai, Quảng Ninh, Tuyên Quang. Sau đó nghi lễ này tiếp tục được ghi ở Cao Bằng, Hà Giang và Định Hóa (Thái Nguyên). Riêng nghi lễ Then của người Tày, người Nùng ở Bắc Giang và Lạng Sơn được ghi theo Quyết định 3465/QĐ-BVHTTDL ngày 13/10/2015.

Người ở xa bản có dịp nghe then ngay ở thủ đô: Liên hoan hát Then, đàn Tính đã được tổ chức lần đầu tại Hà Nội, đưa loại hình này trình diễn ở nơi không phải vùng cao. Người Tày, người Nùng sống xa quê nhờ vậy có chỗ gặp lại tiếng đàn quen mà không phải sắp xếp một chuyến đi dài.

Đi xem then nên nhớ đây là nghi lễ, có thầy then chủ trì, không phải tiết mục văn nghệ dựng trên sân khấu. Ngồi yên nghe hết buổi, đừng chen ngang lúc thầy đang hành lễ, và đừng quay phim chụp ảnh sát bàn thờ.

Trong lễ hội Lồng tồng cũng có thi hát then, bên cạnh hát sli, hát lượn, hát cọi.[1] Nếu cả năm chỉ có một buổi để nghe then thì buổi hội đầu xuân là chỗ dễ vào nhất, vì ai cũng được đến xem.

## Lồng tồng và những Tết trong năm

Lễ hội Lồng tồng, tức lễ xuống đồng, bắt đầu vào mồng 4, 5 Tết, gắn với tín ngưỡng cầu cúng thần Nông, cầu mùa màng bội thu.[1] Đây là lễ của người Tày, mở đầu cho một năm làm ruộng. Lễ mở trên thửa ruộng tốt nhất của bản; mỗi nhà góp một mâm lễ có xôi ngũ sắc và quả còn, thầy tào chủ trì phần lễ. Ở Chiêm Hóa (Tuyên Quang), lễ thường tổ chức vào mùng 8 tháng Giêng; nơi khác chọn ngày riêng, nên xem thông báo của địa phương trước khi đi.

Trong lễ có ném còn, đánh quay, đánh yến, và thi hát sli, hát lượn, hát cọi, hát then.[1] Phần lễ và phần hội xen nhau, nên người đi hội có thể đứng xem nghi thức rồi quay sang cổ vũ ném còn, không phải chờ hết nghi lễ mới được chơi.

Hết tháng Giêng, nhiều nơi ăn Tết Đắp nọi, tức ăn Tết lại, với bánh ngải cứu.[1] Với người Tày, mùng 3 tháng Ba mới là ngày lễ lớn nhất, ngày tảo mộ.[2] Mùa lễ vì thế kéo dài chứ không dừng ở mùng 7.

Ngoài Tết Nguyên đán, người Tày, người Nùng ở Lạng Sơn còn giữ tết So Loọc, một cái Tết riêng của xứ Lạng. Người ngoài thường chỉ biết Tết tháng Giêng; nghe tên So Loọc, nhiều người tưởng đó là một hội, hóa ra lại là một cái Tết.

Có lễ gắn với con trâu: Tết Khoăn vài, tục gọi vía trâu của người Tày. Con trâu gắn với việc cày cấy, nên lễ gọi vía cho nó nằm trong mùa vụ, không phải chuyện riêng của người chăn.

Người Tày ở vùng Hà Giang cũ, nay thuộc Tuyên Quang, còn có Tết cá, được ghi trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 3247/QĐ-BVHTTDL ngày 16/9/2016. Ngoài ra, lễ hội của người Tày còn có Nàng Hai, rước Đất rước Nước, cầu an, đám cưới và lễ mừng thọ.

Rằm tháng 7, người Tày, người Nùng ở Lạng Sơn ăn Tết Pây Tái, mâm lễ bao giờ cũng có một món ăn nhất định phải có. Như vậy một năm của người Tày, người Nùng có nhiều dịp Tết, mỗi dịp một việc: xuống đồng, ăn Tết lại, tảo mộ, gọi vía trâu. Ai muốn theo dõi các mốc lễ khác trong năm thì xem [Lịch lễ hội 12 tháng](https://chucmungnammoi.com/lich/le-hoi).

## Bánh khảo, bánh Cốc Mò trong Tết của người Tày, người Nùng

Bánh khảo có mặt trong hầu như mọi mâm Tết Nguyên đán của người Tày, người Nùng ở Cao Bằng. Nguyên liệu gồm gạo nếp mới rang vàng hoặc nổ bỏng xay bột mịn, đường phèn hay đường kính, nhân là vừng, lạc, thịt mỡ luộc thái hạt lựu ướp đường. Hộp 10 phong thường bán 80.000 đến 150.000 đồng.

Mâm Tết còn nhiều món khác của người Tày: trâu xào măng chua, thịt lợn chua, xôi ngũ sắc, xôi trứng kiến, khâu nhục, thịt lợn hun khói, trám đen, cơm lam, vịt quay.[2] Khâu nhục là thịt ba chỉ kho nước dừa mềm nhừ, món ai từng ăn một lần là nhớ.

Ở Bình Liêu (Quảng Ninh), mùng 1 Tết người Tày còn treo bánh Cốc Mò khắp nhà. Bánh treo từ gian giữa ra đến hiên, nên khách vừa bước chân vào đã thấy mùi nếp mới và biết nhà ấy đang ăn Tết.

Bữa tất niên của người Tày, người Nùng thường có thịt vịt để xả vận xui của năm cũ.[1] Cỗ có thể thiếu món này món kia, nhưng đĩa thịt vịt và hộp bánh khảo thì không. Món bánh nếp gói lá quen thuộc của miền xuôi thì xem thêm ở [Bánh chưng và bánh tét](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/banh-chung-banh-tet).

Làm bánh khảo không khó, chỉ cần đủ kiên nhẫn ở khâu hạ thổ và nén khuôn. Bột sau khi xay phải hạ thổ, tức đổ lên nền đất sạch đã lót giấy bản hoặc vỏ cây chuối. Xong thì cắt và gói ngay, không để lâu ngoài không khí. Hộp 10 phong giá 80.000 đến 150.000 đồng là món quà Tết dễ mang, dễ chia.

1. Rang gạo nếp mới cho vàng rồi xay thành bột mịn, hoặc nổ bỏng rồi xay.
2. Hạ thổ: đổ bột lên nền đất sạch đã lót giấy bản hoặc vỏ cây chuối.
3. Trộn bột với đường phèn hoặc đường kính.
4. Nén bột vào khuôn cho chắc tay.
5. Cắt bánh và gói ngay.

## Nhớ nhanh

- Ba mốc dễ nhớ trong năm: mồng 4–5 Tết Lồng tồng xuống đồng, hết tháng Giêng ăn Tết Đắp nọi với bánh ngải cứu, mùng 3 tháng Ba tảo mộ.
- Đến nhà dịp Tết: để trống chiếc giường hay ghế trước chỗ thờ, không tự ý động vào mâm lễ, không quay phim sát bàn thờ khi thầy then đang hành lễ.
- Món dễ nhớ nhất: bánh khảo Cao Bằng, khâu nhục, xôi ngũ sắc, thịt vịt trong bữa tất niên.

Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Sắc màu Tết của người Tày, Nùng](https://nhipsonghanoi.hanoimoi.vn/sac-mau-tet-cua-nguoi-tay-nung-659021.html) (nhipsonghanoi.hanoimoi.vn)
2. [Người Tày](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y) (Wikipedia)
3. [Tết Nguyên Đán](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) (Wikipedia)
4. [Tết Đoan ngọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_%C4%90oan_ng%E1%BB%8D) (Wikipedia)
5. [Tết Nguyên tiêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_ti%C3%AAu) (Wikipedia)
6. [1 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_1) (Wikipedia)
7. [Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), Phụng sự tổ tôn](https://vi.wikisource.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_phong_t%E1%BB%A5c/I.4#:~:text=%C4%90%E1%BB%93%20th%E1%BB%9D.%E2%80%94%20Nh%C3%A0%20th%E1%BB%9D%20Th%E1%BB%A7y%2Dt%E1%BB%95%20c%C3%B3%20ri%C3%AAng%20m%E1%BB%99t) (Wikisource)
8. [Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), Tứ thời tiết lạp](https://vi.wikisource.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_phong_t%E1%BB%A5c/I.12#:~:text=I.%E2%80%94%20T%E1%BA%BFt%20nguy%C3%AAn%2D%C4%91%C3%A1n.%20M%E1%BB%93ng%20m%E1%BB%99t%20%C4%91%E1%BA%A7u%20n%C4%83m%20l%C3%A0) (Wikisource)
