Sống & yêu thương
Tại sao vợ chồng hay cãi nhau: những nguyên nhân ít ai gọi tên
Vì sao hai người từng rất hợp với nhau lại cãi nhau liên tục sau khi về chung một nhà? Cãi vã xuất hiện ở đa số các cặp đôi sau một thời gian chung sống, và nguyên nhân vợ chồng cãi nhau thường nằm ở chính những khác biệt nhỏ hằng ngày.
Cùng một câu hỏi mà nhiều người mới cưới đều tự hỏi: tại sao vợ chồng hay cãi nhau, trong khi thời yêu đương hai người từng hợp đến mức bạn bè phải ghen tị. Rồi sau nửa năm, một năm sống chung, chuyện to chuyện nhỏ bắt đầu nảy lửa. Nhiều trang tư vấn hôn nhân ghi nhận cãi vã xuất hiện ở đa số các cặp đôi sau khi phát hiện ra những tật xấu của đối phương.
Câu trả lời thẳng là: cãi nhau là phần gần như tất yếu của hôn nhân. Hai cá thể khác biệt về cá tính, môi trường lớn lên và lối sống nay phải sống chung trong một mái nhà thì khó tránh khỏi va chạm.1 Điều đó không đồng nghĩa hôn nhân đã hỏng. Vấn đề nằm ở chỗ hai người có hiểu vì sao mình cãi nhau hay không, để giảm bớt thay vì để mâu thuẫn chồng chất.
Khác biệt là bản chất
Nguyên nhân đầu tiên và sâu xa nhất của việc vợ chồng hay cãi nhau chính là sự khác biệt giữa hai con người. Mỗi người lớn lên trong một gia đình, một môi trường giáo dục và một lối sống khác nhau, nay phải chia sẻ chung cả không gian, tiền bạc và lịch sinh hoạt. Chuyện nhỏ như một người để đồ đạc lung tung, một người thích gọn gàng, cũng đủ khiến cặp vợ chồng mới cưới nửa năm lần đầu cãi nhau to.
Xung đột tính cách trở nên nặng nề khi một bên không biết tôn trọng, lắng nghe và nhường nhịn. Còn khác biệt về quan điểm sống, mục tiêu và niềm tin, nếu cứ cố áp đặt quan điểm cá nhân lên người kia, sẽ kéo dài căng thẳng và xung đột thay vì kết thúc sau một lần cãi vã.
Hãy nhìn một cặp vợ chồng, người thích chi tiêu cho trải nghiệm như đi biển, ăn nhà hàng cuối tuần, người muốn tiết kiệm tối đa để mua nhà. Cả hai đều cho mình đúng, và mỗi lần mở ví ra là một lần tranh luận lại từ đầu. Không ai sai, nhưng khi ai cũng muốn thắng, cuộc cãi nhau không bao giờ có hồi kết.
Khoảng cách thế hệ cũng là một dạng khác biệt dễ bị bỏ qua. Chênh lệch tuổi tác quá lớn giữa vợ chồng, chẳng hạn chồng gần 40 tuổi cưới vợ 20 tuổi, tạo ra khoảng cách về cách nhìn cuộc sống, khiến một bên cảm thấy bị kiểm soát hoặc không tự tin, và tranh cãi trở nên thường xuyên.
Một dạng khác biệt ít được gọi tên hơn là thiếu bình đẳng giới trong gia đình. Khi một bên gánh vác trách nhiệm nhiều hơn hoặc không có quyền quyết định trong những việc của nhà, sự bất mãn và áp lực tích tụ dần, dễ bùng ra thành cãi vã vào đúng những lúc tưởng như chỉ vì chuyện vặt.
Bên cạnh đó, chuyện không hài lòng về thái độ đối nội, đối ngoại của bạn đời, tức cách người ấy cư xử với người nhà và với người ngoài, cũng là lý do cãi vã mà nhiều cặp không gọi ra tên được. Gốc của tất cả những chuyện này là một: hai người khác nhau, và chưa tìm được cách sống chung với sự khác nhau đó.
Giao tiếp sai cách
Rất nhiều cuộc cãi nhau không bắt nguồn từ vấn đề to tát nào, mà từ cách nói. Vợ chồng cãi nhau vì bất đồng trong giao tiếp, khi hai người không thể hiểu và lắng nghe nhau đúng đắn, dẫn đến hiểu lầm chồng chất thành tranh cãi không cần thiết. Hầu hết các cặp vợ chồng khi cãi nhau đều bắt nguồn từ việc không chịu lắng nghe, nhường nhịn nhau.
Có vài kiểu nói chuyện khiến chuyện nhỏ hóa to. Trước hết là nói bóng gió, vòng vo thay vì nói thẳng nhu cầu của mình; người kia chỉ nghe thấy sự cằn nhằn và chê trách, chứ không nghe thấy mong muốn thật sự. Tiếp đến là so sánh bạn đời với người khác, kiểu “chồng nhà người ta thế này”, khiến đối phương tổn thương và xa cách dần.
Nặng hơn là công kích, miệt thị, “anh chẳng làm được cái gì nên hồn”. Câu này ra khỏi miệng thì đối phương không còn muốn tiếp tục cuộc trò chuyện nữa. Sau cùng, mỗi khi nổi cáu lại lôi chuyện cũ trong quá khứ ra nói, khiến vấn đề hôm nay không bao giờ được giải quyết triệt để.
Một vòng xoáy quen thuộc diễn ra thế này. Người vợ muốn chồng giúp việc nhà nhưng chỉ nói “cậu ấy cũng ngồi đó suốt”, người chồng nghe thấy toàn cằn nhằn nên câm lặng. Cách im lặng bỏ đi khiến vợ càng nổi nóng, và cuộc cãi nhau nổ ra từ một cái chén chưa rửa. Hai người đều có nhu cầu chính đáng, nhưng cách bày tỏ khiến nhu cầu đó biến thành mũi nhọn.
Nhiều cặp nhầm rằng cãi nhau nhiều là vì không hợp. Thật ra hai người vẫn có thể khác biệt mà không cãi, nếu biết nói thẳng điều mình cần và nghe đúng điều người kia muốn nói. Ngược lại, hai người rất hợp mà nói chuyện sai cách thì chuyện gì cũng thành cãi vã.
Tiền bạc và áp lực đời sống
Tiền không mua được hạnh phúc, nhưng thiếu tiền hoặc dùng tiền sai cách thì hủy được. Thiếu thốn tài chính và không thống nhất về cách quản lý tiền bạc là một trong những nguyên nhân mâu thuẫn lớn giữa vợ chồng. Tiền bạc trở thành mồi lửa cãi vã khi không được quản lý minh bạch, công bằng.
Chênh lệch thu nhập giữa hai người cũng ảnh hưởng đến quan hệ, và ảnh hưởng này càng lớn khi mức chênh lệch càng cao.1 Người kiếm nhiều dễ mặc cảm mình có quyền quyết, người kiếm ít dễ tự ti, và những cảm xúc ngầm đó bùng ra qua những cuộc cãi nhau về chuyện mua bán, chi tiêu tưởng như rất nhỏ.
Áp lực từ công việc, tài chính và trách nhiệm cá nhân gây căng thẳng, khiến vợ chồng cáu gắt và hiểu lầm nhau dù không có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra. Trong khi đó, hai người quá bận rộn, không có thời gian quan tâm, hỏi han nhau, thì khoảng cách âm thầm nới rộng, và cãi vã nảy sinh từ chính chỗ đó.
Có chuyện thật làm ví dụ. Một người đàn ông ở Hà Nội vay tiền “đu đỉnh” mua vàng, nhưng giá vàng tuột dốc, anh lỗ nặng, và vợ chồng cãi nhau suốt ngày từ đó. Một quyết định tài chính không bàn bạc, cộng với mất mát tiền thật, đủ biến căn nhà thành chiến trường mỗi tối.
Bất đồng cách dạy con
Khi có con, một nguyên nhân mới của việc vợ chồng hay cãi nhau xuất hiện và thường dai dẳng hơn cả chuyện tiền bạc. Theo bà Darby Fox, chuyên gia với 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý trẻ vị thành niên và gia đình, hiếm có cặp vợ chồng nào không xảy ra mâu thuẫn trong cách dạy con, và sự bất đồng này là nguyên nhân gây nên đổ vỡ hạnh phúc gia đình.4
Điều đáng lo là mâu thuẫn dạy con không dừng ở hai người lớn. Trẻ em thường cảm thấy bối rối và mất phương hướng khi cha mẹ bất đồng trong cách giáo dục.4 Nếu cha mẹ thường xuyên tranh cãi về việc con được hay không được làm gì, con dễ đứng giữa hai bên, đổ lỗi cho cha hoặc mẹ mỗi khi mình làm sai.4
Đơn giản thế này: mẹ muốn con tự làm bài tập, cha thấy thương liền làm thay. Chỉ vài tuần sau, con đã học được cách “đi hỏi bên kia” mỗi khi bị mẹ từ chối. Chuyện bài tập nhỏ thôi, nhưng đấu tranh quyền lực ngầm giữa cha và mẹ khiến vợ chồng trở nên cạnh tranh, thiếu tin tưởng nhau, và rạn nứt ngày càng khó hàn gắn.4
Mức độ của chuyện này không nhỏ. Có khảo sát trên 2.000 cặp đôi, trong đó gần một nửa thừa nhận họ giữ mãi cuộc hôn nhân chỉ vì con cái. Ghi hai điều cạnh nhau: gần một nửa cặp đôi ở lại với nhau vì con, và chính mảng chuyện liên đến con là thứ dễ khiến hôn nhân đổ vỡ. Bất đồng dạy con, vì thế, không phải chuyện phụ trong đời sống vợ chồng.
Cãi nhau trước mặt con còn để lại dấu vết trên chính đứa trẻ. Một đứa trẻ 6 tháng tuổi đã có thể bị tác động tiêu cực về cảm xúc, tâm lý và tình cảm khi chứng kiến cha mẹ tranh cãi gay gắt; trẻ sơ sinh ở tuổi này cũng cảm thấy căng thẳng, nhịp tim tăng nhanh.
Dấu vết ấy không mờ đi theo năm tháng. Một nghiên cứu năm 2013 công bố trên trang Phát triển trẻ em nhận thấy căng thẳng, lo lắng liên quan đến xung đột gia đình khiến trẻ giảm hiệu suất nhận thức, khó điều chỉnh và kiểm soát sự chú ý. Một nghiên cứu khác trên tạp chí Thanh thiếu niên và vị thành niên năm 2012 cho biết trẻ thường xuyên chứng kiến cha mẹ đánh nhau, cãi nhau sẽ có lòng tự trọng thấp, dễ suy nghĩ bi quan về bản thân.
Nghiêm trọng nhất là nhóm nghiên cứu của Trường đại học Cambridge (Anh) theo dõi 238 người ở tuổi 15-18: những người có kết quả kiểm tra xử lý thông tin cảm xúc thấp có nguy cơ mắc triệu chứng trầm cảm cao gấp 4 lần người bình thường, và họ thường từng chứng kiến cha mẹ mâu thuẫn kéo dài, tối thiểu 6 tháng, trước khi tròn 6 tuổi. Cuộc cãi vã hôm nay của cha mẹ, vì vậy, là gánh nặng cảm xúc mà con mang theo nhiều năm sau.
Ranh giới với gia đình hai bên
Mối quan hệ với gia đình, bạn bè nếu không được quản lý khéo léo và thiếu ranh giới rõ ràng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hôn nhân. Ở Việt Nam, nơi nhiều gia đình vẫn sống chung ba thế hệ hay hàng tuần gặp gỡ họ hàng, chuyện lớn nhỏ của vợ chồng dễ có người ngoài góp ý, và góp ý của người thân đôi khi lại đổ thêm dầu vào lửa.
Có vụ cãi nhau thật mà nhiều cặp thấy quen đến xót xa. Một cặp vợ chồng “chiến tranh lạnh” suốt một tuần chỉ vì bất đồng về việc Tết ở nhà mới thắp hương hay về quê ăn Tết với bố mẹ già.2 Hai mốc thời gian trong năm, nhưng đằng sau là tình cảm với cha mẹ già hai bên, và không bên nào muốn mình là người có lỗi với cha mẹ.
Chuyện lịch trình về quê, ai được đón ai ở đâu, ai đưa bao nhiêu cho ông bà, tưởng là sắp xếp lịch, thực chất là bài toán về nơi hai người thuộc về. Khi ranh giới giữa cặp vợ chồng và hai bên họ không rõ, mỗi quyết định nhỏ đều có thể thành cuộc cãi nhau kéo dài.
Dấu hiệu cần lo
Không phải cãi nhau nào cũng đáng lo, nhưng có những dấu hiệu vượt ra ngoài khung cãi vã thường. Ghen tuông khi một người không an tâm về sự chung thủy của đối phương có thể biến thành nghi ngờ, kiểm soát, xâm phạm quyền riêng tư, và điều này hủy được quan hệ lâu dài. Thiếu sự tôn trọng, tức một bên không tôn trọng cảm xúc, suy nghĩ, quyền lợi của đối phương, là nguyên nhân chính gây rạn nứt quan hệ.
Một nhóm nguyên nhân khác nằm ở những điều ít khi được nói ra. Vấn đề tình dục, khi một trong hai không được thỏa mãn hoặc thiếu hiểu biết về nhu cầu của nhau, gây bất mãn và khoảng cách dần. Những vết thương tâm lý hay xung đột trong quá khứ chưa được giải quyết cũng liên tục ám ảnh, gây oán giận và nuôi mâu thuẫn cho đến hiện tại.
Sâu xa hơn nữa là chuyện hình thành từ thuở nhỏ. Nguyên nhân phổ biến của sự lạnh nhạt trong hôn nhân được gọi là bỏ bê cảm xúc từ thời thơ ấu, viết tắt là CEN: người không được lắng nghe, yêu thương đầy đủ khi bé sẽ lớn lên không biết cách thể hiện cảm xúc, không tin vào tình cảm của người khác. Người như vậy kết hôn rồi vẫn giữ khoảng cách, và bạn đời cảm thấy mình yêu một bức tường.
Còn một dạng âm thầm: bạo lực lạnh trong tâm lý học, tức dửng dưng với cảm xúc người thân, thiếu vắng sự thấu cảm; người bị đối xử như vậy lâu ngày tự nghi ngờ bản thân, nghĩ mình không xứng đáng được yêu thương, dẫn đến suy sụp tinh thần. Thử hình dung: mỗi lần cãi nhau, một bên im lặng kéo dài nhiều ngày, không nói, không nhìn, và người kia dần tin rằng mình là người tồi. Đó không còn là cãi nhau bình thường.
Và khi cãi vã thường xuyên diễn ra trước mặt con, mức độ cần lo tăng lên rõ rệt. Trẻ sống trong gia đình cha mẹ thường xuyên xung đột, đánh nhau có nguy cơ gia tăng tỉ lệ uống rượu, hút thuốc, sử dụng ma túy. Khi những dấu hiệu này lặp lại, vợ chồng nên tìm đến chuyên gia tâm lý thay vì tự xoay xở thêm.
Nhận ra mình rồi làm gì
Nhận diện được nguyên nhân vợ chồng cãi nhau chỉ là nửa đường; nửa còn lại là cách xử lý sau khi nguôi giận. Hai người nên lắng nghe và bình tĩnh suy xét nguyên nhân để giải quyết triệt để tranh cãi, tự đặt mình vào vị trí đối phương, và nói lời xin lỗi chân thành khi đã bình tĩnh.
Cách nói cũng cần đổi. Thay vì trách “anh chẳng quan tâm”, người vợ có thể nói thẳng: “em mong cuối tuần anh cùng em đi chợ, nói chuyện với nhau một chút”. Nói nhu cầu thay vì nói tội lỗi của người kia, cuộc trò chuyện mới đi tới.
Khi mất bình tĩnh, có thể tạm lánh sang phòng khác trong nhà để có thời gian suy nghĩ, nhưng không bỏ đi khỏi nhà, vì lúc đang nóng nảy mà gặp người thứ ba khuyên nhủ thì tình hình có khi còn tệ hơn. Trong lúc giận, có thể im lặng nhưng để lắng nghe, chứ không im lặng bỏ đi.
Sau khi hai người nguôi giận, có những cách làm lành rất đời thường. Chủ động tặng một món quà nhỏ giúp đối phương nguôi giận, hay dành cử chỉ thân mật như ôm từ phía sau, nắm tay, để lời nói không cần thiết. Nhiều cặp còn giữ một nguyên tắc: khi cãi nhau vẫn ngủ chung giường, không rời đi đâu, và đóng cửa bảo nhau, không để người ngoài nghe chuyện riêng của hai người.
Nếu mâu thuẫn kéo dài và không giải quyết được, nguyên nhân sâu xa có thể nằm ở hôn nhân thiếu tình yêu, vấn đề kinh tế hoặc ngoại tình; lúc đó trị liệu tâm lý gia đình là con đường nên cân nhắc. Cãi nhau là phần tất yếu của việc hai con người khác biệt sống chung, nhưng biết mình cãi vì gì và biết cách làm lành, phần lớn những cuộc tranh cãi sẽ chỉ là chuyện nhỏ trong một cuộc hôn nhân còn vững.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Xung đột vợ chồng - Tin tức thời sự mới, điểm nóng trong ngày (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩a ↩b
- Vợ chồng cãi nhau nảy lửa vì chuyện về quê ăn Tết (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩
- Vợ chồng cãi nhau : Vay tiền “đu đỉnh” vàng, người đàn ông ở Hà Nội lỗ nặng, vợ chồng cãi nhau suốt ngày (cafef.vn)
- 'Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược' trong cách dạy con: Chuyện nhỏ hóa to khi đổ vỡ hạnh phúc gia đình! (cafef.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d