Chính tả
Lễ nặng hay tình nặng
Sính lễ hay xính lễ? Cách viết đúng là “sính lễ” với chữ “s” ở đầu; “xính lễ” không có trong từ điển tiếng Việt. Sính lễ là lễ vật nhà trai mang sang nhà gái khi hỏi cưới, gồm trầu cau, bánh trái, heo gà, trang sức và tiền mặt.
Trong thiệp mời, tin nhắn mùa cưới và cả trên báo, hai cách viết “sính lễ” và “xính lễ” xuất hiện lẫn lộn, khiến người cầm bút phải dừng lại tra. Cách viết đúng là “sính lễ”, chữ “s” đứng đầu; “xính lễ” không phải một mục từ trong từ điển tiếng Việt.
Chuyện chữ nghĩa đi kèm chuyện tiền bạc. Có chàng trai cao 1m28 vượt 700km cưới vợ, chuẩn bị sính lễ 7 triệu đồng thay vì mức 50-100 triệu đồng theo phong tục nơi ở. Số tiền ấy đủ thấy lễ vật là chuyện hệ trọng, nên viết sai tên gọi của nó cũng thành chuyện.
Sính lễ hay xính lễ: từ nào đúng?
Trả lời gọn: trong cặp sính lễ hay xính lễ, dạng đúng là “sính lễ”. Dạng có “s” hiện diện trong từ điển tiếng Việt và các bộ từ điển song ngữ; còn dạng “xính lễ” không được ghi nhận như một mục từ. Dạng có “s” dùng phổ biến trên thiệp lẫn báo chí, và trang này viết như vậy.
Cũng nên nói rõ mức độ: không phải ai cũng viết nhầm. Phần lớn thiệp mời in sẵn và tin bài về cưới hỏi đều dùng dạng có “s”. Dạng sai xuất hiện đủ nhiều để người đọc phải tra lại, nhưng nói “ai cũng viết sai” hay “luôn luôn sai” thì không đúng với thực tế.
Dễ lẫn nữa là cách gọi gần nghĩa. Câu hỏi sính lễ hay xính lễ chỉ có một đáp án đúng chính tả, nhưng trong lời nói hằng ngày người ta còn gọi là lễ vật, đồ lễ, tráp cưới. Mấy cách gọi ấy không sai, chỉ là tên khác của cùng một thứ.
Với người viết thiệp, thắc mắc sính lễ hay xính lễ chỉ cần một chữ để trả lời. Nhưng khi đã in lên thiệp, sửa lại tốn kém hơn nhiều so với đọc lại một lượt trước khi gửi file cho nhà in.
Đọc thêm: Bếp núc hay bếp nút: từ nào chính xác?
Sính lễ nghĩa là gì
Sính lễ là của cải, lễ vật mà nhà trai mang sang nhà gái khi nhà gái đã đồng ý thách cưới.7 Mâm lễ thường có trà rượu, bánh trái, trầu cau, heo gà, quần áo và trang sức cho cô dâu, kèm một khoản tiền mặt; có nơi gọi đó là lễ “mua dâu”. Hiểu theo nghĩa rộng, sính lễ là gì còn tùy phong tục từng vùng, nhưng luôn nằm trong nghi thức hỏi cưới của nhà trai.
Trong nghi lễ truyền thống, lễ nạp tài là buổi nhà trai mang sính lễ sang nhà gái, đồ lễ gồm trầu cau, gạo nếp, thịt lợn, quần áo và đồ trang sức cho cô dâu.7 Trước đó, lễ nạp tệ (còn gọi nạp trưng) là lần nạp đồ sính lễ để làm tang chứng cho việc hứa hôn đã chắc.8 Hai lễ này cho thấy lễ vật vừa là quà, vừa là dấu hiệu ràng buộc hai bên.
Truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh kể vua Hùng thứ 18 ra điều kiện chọn rể bằng sính lễ: một trăm ván cơm nếp, một trăm tệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi thứ một đôi. Ai mang đến trước thì cưới công chúa Mỵ Nương. Sơn Tinh đến trước, Thủy Tinh đến sau, từ đó có trận giao tranh giữa núi và nước.
Đám cưới Gin Tuấn Kiệt và Puka là ví dụ thời nay: lễ vật gồm mâm vàng, tiền mặt và 13 mâm như trà, bánh đậu xanh, xôi vị, heo quay, trái cây, trầu cau, rượu, rau câu.5 Mỗi món đi một mâm riêng, cho thấy cách xếp lễ vẫn theo lối cũ.
Một đám cưới khác trong giới cầu thủ còn xa xỉ hơn: tráp ăn hỏi của Quang Hải dát vàng, riêng chiếc tráp rồng phượng gắn tới 700 viên đá, cũng được xem là sính lễ.2 Đặt hai trường hợp cạnh nhau sẽ thấy chữ “sính lễ” dùng cho cả mâm trầu cau lẫn tráp dát vàng, nghĩa của từ không hẹp lại theo giá trị món đồ.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao hay viết nhầm
Tiếng Việt có nhiều cặp phụ âm đầu đọc gần nhau, và s với x là cặp sát nhất. Ở nhiều vùng, hai âm này phát âm gần như trùng nhau, nên khi viết người ta phải nhớ mặt chữ, không thể nghe rồi chép. Sính lễ lại là từ ít dùng hằng ngày, chủ yếu gặp trong mùa cưới, nên càng dễ đoán bừa.
Cặp “xúng xính” (đúng) và “súng sính” (sai) là ví dụ cùng kiểu nhầm. Muốn phân biệt s với x, bạn có thể xem thêm quy tắc phân biệt s và x; việc này thuộc về trí nhớ và tra cứu, không thuộc về tai nghe.
Người viết chỉ gặp từ này vài lần trong đời, mỗi lần lại đọc vội trên màn hình điện thoại, nên dễ viết theo quán tính.
Cũng phải kể đến chuyện sao chép. Một bài đăng viết nhầm, người sau chép lại nguyên chữ, và cái sai cứ thế đi tiếp. Vì vậy khi thấy một dạng lạ, việc an toàn là tra lại, đừng tin vào số lần nó xuất hiện. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục Chính tả.
Sính lễ xưa và nay
Khung lễ vật ít đổi qua nhiều thế hệ: trầu cau, trà rượu, bánh trái, heo gà vẫn nằm trong mâm. Cái đổi là phần giá trị đi kèm, và phần ấy ngày càng nặng.
Trước khi lên xe hoa về nhà chồng, Quỳnh Anh nhận được vòng cổ gần 800 triệu đồng đính 186 viên kim cương cùng nhẫn cưới khoảng 70 triệu đồng. Món này để chụp ảnh, để nhìn, chứ không để ăn hay dùng trong ngày cưới.
Mã Quốc Minh tặng sính lễ gồm nhiều lợn vàng, phượng hoàng và bốn đĩa bánh lớn, được khen là chỉn chu, sung túc.1 Cùng là lợn, cùng là bánh, nhưng chất liệu đã khác hẳn mâm cỗ của các cụ.
Nhìn vào ba trường hợp ấy sẽ thấy một chỗ lệch: nghi thức thì giữ nguyên, còn vật trao tay đổi từ thứ ăn được sang thứ trưng bày. Người trong cuộc hiểu điều đó, nên mới có chuyện cân đo mâm lễ trước khi cưới.

Sính lễ các dân tộc
Người Mông xanh ở Lào Cai dùng đồ lễ gồm thịt, gạo, rượu và hai đồng bạc trắng hoa xòe. Danh sách ấy không có vàng hay tiền mặt, chỉ có thứ ăn được và một vật làm tin.
Người Giẻ Triêng thì coi bó củi là lễ vật hứa hôn, và có câu “không có sính lễ nào có thể thay được”. Với họ, thứ trao đi không quy đổi ra tiền.
Người Ê Đê cũng có cách riêng: trong một đám cưới, chú rể cưới cô gái 20 tuổi và đưa ra cam kết đặc biệt về sính lễ. Lời cam kết ấy cho thấy lễ vật ở đây gắn với trách nhiệm sau cưới, không dừng ở món trao một lần rồi thôi.
Trường hợp chàng trai cao 1m28 nói ở trên cho thấy mức lễ cũng khác nhau rất xa: 7 triệu đồng, trong khi phong tục địa phương thường đòi 50-100 triệu đồng. Mức 7 triệu không làm mất tính nghi lễ; nó chỉ cho thấy mỗi nơi định giá lễ vật một kiểu.
Đọc thêm: Sửa chữa hay sữa chữa: từ nào chính xác?
Áp lực tiền bạc
Ở Trung Quốc, lễ vật cao đã thành chuyện xã hội. Một thanh niên đành chia tay người yêu vì không gom nổi gần 300.000 nhân dân tệ, tương đương hơn 1 tỉ đồng, tiền sính lễ.6 Một gia đình khác tốn 60.000 tệ, gần 200 triệu đồng, tiền sính lễ, chưa kể 20.000 tệ cho đám cưới.
Chuyện của gia đình ấy không dừng ở khoản tiền. Sau đám cưới, người chồng quyết định ly hôn chỉ 3 ngày sau ngày cưới, khi khoản tiền đã tiêu ra.3 Một mâm lễ vượt quá khả năng có thể kéo theo hệ quả mà không ai tính trước.
Có trường hợp đi xa hơn: Khương Khải Dương dùng khoảng 2,45 triệu nhân dân tệ, hơn 9 tỉ đồng, làm sính lễ cưới Từ Lộ.4 Số tiền ấy lớn đến mức khó hình dung với phần lớn gia đình, và nó cũng cho thấy khoảng cách giữa các mức lễ đang rộng ra.
Đặt cạnh thu nhập thì bức tranh rõ hơn: tại Chính Ninh trước khi sáp nhập, thu nhập trung bình hằng năm của người dân chỉ hơn 20.000 nhân dân tệ, phải mất 15 năm mới kiếm đủ mức thách cưới ấy.6 Vì thế mới có cảnh nhiều đôi yêu nhau mà không cưới được.
Những số liệu trên không nói lễ vật là xấu. Rắc rối nằm ở chỗ mâm lễ bị đẩy lên thành phép thử ví tiền, và người chịu trước hết là đôi trẻ cùng gia đình hai bên.

Mẹo nhớ cách viết đúng
Nhớ theo cặp là đơn giản nhất: “xúng xính” viết “x” còn “súng sính” sai, và cặp sính lễ, xính lễ cũng chỉ có một dạng chuẩn. Mỗi cặp từ trong tiếng Việt thường chỉ có một dạng đúng, nên khi thấy hai dạng song song thì một dạng là lỗi chép tay.
Khi viết thiệp cưới, lời mời hay tin nhắn mừng, việc chắc ăn là đọc lại cả câu trước khi in hoặc trước khi bấm gửi, chú ý đúng chữ đầu của từ. Một tấm thiệp in sai khó sửa hơn nhiều so với một tin nhắn.
Với người viết nhiều, nên ghi sẵn vài từ hay nhầm vào một chỗ để tra. Sính lễ hay xính lễ là một trong số đó, và chỉ cần nhớ chữ “s” là đủ dùng cả đời.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Sính lễ Mã Quốc Minh tặng vợ sắp cưới (tienphong.vn) ↩
- Dàn cầu thủ ngôi sao flex độ giàu qua đám cưới: Siêu xe đón dâu, sính lễ phủ vàng và kim cương, có quy định khắt khe (cafef.vn) ↩
- Mất 200 triệu sính lễ, chồng quyết ly hôn sau 3 ngày cưới vợ (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩
- Mỹ nhân "chốt đơn" sau 6 ngày hẹn hò, nhận sính lễ cả chục tỷ và cái kết 20 năm sau khiến công chúng bất ngờ (cafebiz.vn) ↩
- Gin Tuấn Kiệt mang sính lễ gần hai tỷ đồng hỏi cưới Puka (ngoisao.vnexpress.net) ↩
- Nhiều thanh niên Trung Quốc ngậm ngùi chia tay bạn gái vì sính lễ quá cao (tuoitre.vn) ↩a ↩b
- Thuật ngữ cưới hỏi người Việt (Wikipedia) ↩a ↩b
- Lễ cưới người Việt (Wikipedia) ↩