# Quở trách hay của trách? Cách viết đúng và nghĩa của “quở trách”

> Nhiều người viết “bị sếp của trách” mà không biết mình sai. Cách viết chuẩn là “quở trách”, một từ ghép hai tiếng, dùng khi bậc trên phê bình người dưới vì lỗi lầm nhưng vẫn mong họ sửa đổi.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/quo-trach-hay-cua-trach>
- Chuyên mục: Chính tả
- Tác giả: Ban Chính tả
- Ngày đăng: 05/11/2026
- Chủ đề: Chính tả tiếng Việt, Mẹo nhớ, Quở trách, Của trách, Nghĩa của từ
- Thời gian đọc: 10 phút

---

Quở trách hay của trách? Chỉ “quở trách” là cách viết đúng chính tả; “của trách” không phải cách viết chuẩn, muốn nói đến việc rầy la ai đó thì phải viết là quở trách.

Ví dụ, câu “Mẹ quở trách con vì về nhà muộn” đúng cả nghĩa lẫn chữ; thay “quở” bằng “của” là câu mất nghĩa ngay. Muốn soát cả đoạn văn một lượt, bạn dùng ô Kiểm tra chính tả của trang; cách viết c, k và q thì xem ở trang quy tắc, còn những cặp từ hay nhầm khác nằm trong sổ tay chính tả.

## Quở trách hay của trách: từ nào đúng?

Chuyện quở trách hay của trách tưởng chỉ là một chữ, nhưng lý do nên viết đúng thì đáng nói hơn. Chính tả tiếng Việt là hệ thống quy tắc về cách viết âm vị, âm tiết, từ, dấu câu và lối viết hoa.[2] Viết đúng giúp câu văn chuẩn xác khi giao tiếp và tránh gây hiểu lầm cho người đọc.

Một chữ sai trong tin nhắn gửi sếp hay trong bài đăng bán hàng có thể khiến người nhận đánh giá khác về mình. Viết đúng còn là cách tôn trọng ngôn ngữ và người đọc, nhất là khi câu chữ được đăng công khai cho nhiều người cùng xem.

Khi chưa chắc, cách chắc chắn nhất là mở từ điển ra đối chiếu. Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học do cố GS Hoàng Phê chủ biên, xuất bản năm 1988, giải thích khoảng 36.000 từ ngữ thường dùng và được trao Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ năm 2005.

Với người dùng điện thoại, bộ gõ tự động thường “sửa” mà không báo, nên lỗi có thể nằm im trong văn bản. Vì vậy, dù gõ tìm “của trách hay quở trách” theo thói quen, câu trả lời vẫn chỉ một: quở trách. Bộ gõ cũng có lúc tự đổi “quở” thành “của” khi người viết gõ nhanh, nên đọc lại một lượt trước khi bấm gửi vẫn cần thiết.

Nếu vẫn còn băn khoăn, hãy mở bản kiểm tra chính tả của trang để tự soát toàn bộ văn bản. Đó là công cụ nhanh, chính xác, không cần rời khỏi trình duyệt.

## Quở trách nghĩa là gì

Quở trách nghĩa là phê bình, trách móc ai đó vì lỗi lầm hoặc hành vi sai trái, thường mang tính răn dạy: người nói tỏ rõ sự không hài lòng nhưng vẫn mong người nghe sửa đổi.

Tách ra từng tiếng thì “quở” là rầy la, nhắc nhở, còn “trách” là chê trách, đổ lỗi; ghép lại thành một từ hai tiếng chỉ chung việc nói thẳng lỗi của người khác.

Trên thang sắc thái, quở trách trang trọng và nhẹ hơn “mắng chửi”, nhưng nghiêm khắc hơn “nhắc nhở”. Nó thường xuất hiện trong quan hệ có thứ bậc: cha mẹ quở con, thầy quở học sinh, giám đốc quở nhân viên.

Do đó, dùng sai ngữ cảnh dễ gây phản ứng tiêu cực. Trong câu chuyện thân mật, “trách móc” hay “rầy” tự nhiên hơn; với người ngang hàng hoặc bề trên, “góp ý” và “phê bình” là lựa chọn nhẹ nhàng, đúng phép.

Từ này còn dùng như danh từ, chỉ chính lời nói ấy. Câu “Anh ấy chấp nhận lời quở trách và hứa sẽ thay đổi” là ví dụ cho cách dùng danh từ. Các từ đồng nghĩa bao gồm khiển trách, phê bình, rầy la, trách mắng, chỉ trích; phía ngược lại là khen ngợi, tán dương, ca ngợi, biểu dương, động viên.

Trong đời sống, người ta thường dùng “quở trách” khi muốn nhấn mạnh tính nghiêm túc của lời nhắc. Ví dụ: “Giám đốc quở trách toàn bộ bộ phận vì không đạt chỉ tiêu” hay “Bố quở trách con vì không hoàn thành bài tập”. Những câu này đều thể hiện vị thế bậc trên và mong muốn người được quở sửa đổi.

![Hai người ngồi đối diện trong phòng khách sáng cửa sổ, bên khay gỗ có ấm trà và hai chén nhỏ](https://chucmungnammoi.com/covers/quo-trach-hay-cua-trach-minh-hoa-1-ezbln6-1200x800.webp)

*Một người già tóc bạc ngồi nhìn nghiêng bên khay trà có ấm và hai chén nhỏ, đối diện một người trẻ ngồi quay lưng trong phòng sáng cửa sổ.*

## Vì sao hay viết nhầm

Tiếng Việt có nhiều phương ngữ, và cách phát âm vùng miền khác với phát âm chuẩn là nguyên nhân quen thuộc dẫn đến lỗi viết sai chính tả; lỗi hay gặp nhất nằm ở phụ âm đầu.

Người Hà Nội không phân biệt tr với ch, s với x khi nói, nên lúc viết cũng dễ nhầm; người miền Trung không phân biệt thanh hỏi với thanh ngã, vì thế những từ mang hai thanh này là điểm rơi thường xuyên.

Cặp trau chuốt và cách viết sai của nó cho thấy cơ chế ấy rất rõ: tiếng đầu phải viết bằng âm tr, đổi thành ch là sai ngay vì người viết không phân biệt hai phụ âm này. Viết “quở” thành “của” cũng là lẫn phụ âm đầu, cùng một kiểu lỗi.

Xét theo nhóm quy tắc, chính tả gồm viết hoa, viết đúng phụ âm đầu, viết đúng vần và thanh điệu. Trong đó, lỗi nhầm dấu thanh hỏi với ngã và lỗi dùng từ sai được xem là những lỗi khó phát hiện nhất, kể cả khi đọc lại bài.

Việc chuẩn hoá chính tả tiếng Việt có bề dày riêng.[2] Theo GS Hiệp, chữ quốc ngữ do các giáo sĩ phương Tây chế tác để truyền giáo, công đầu thuộc Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes. Quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục năm 1984 là quy phạm pháp luật đầu tiên về chính tả tiếng Việt; văn bản hành chính hiện nay tuân thủ Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư.

Với cặp quở và của, người viết lẫn ở phụ âm đầu qu với c, lại thêm vần ơ và ua nghe gần giống nhau ở nhiều giọng. Viết theo âm mình phát ra nên dễ gõ thành “của” mà không để ý tới nghĩa của câu.

Tương tự, trong nhóm s với x, chỉ x mới láy được với âm đầu khác, như lao xao, lộn xộn; s thì không có khả năng này. Ngoài ra s không đi với các vần có âm đệm như trong loa, loe, trừ vài ngoại lệ như soát, soạn, suýt soát.

Vì thế, khi phân vân giữa các cặp tr với ch, s với x, l với n, bạn chỉ cần nhớ quy tắc phụ âm đi với âm đệm nêu trên.

Lỗi này thường lọt qua mắt người viết vì đọc lên vẫn trôi. Phải đọc chậm, buộc mình hiểu từng tiếng, mới thấy chỗ vô lý trong câu.

Ngoài ra, việc đọc to một đoạn văn rồi nghe lại âm thanh của mình giúp nhận ra những âm không khớp với quy tắc. Nhiều người viết trên điện thoại không có thói quen này, nên lỗi phụ âm đầu thường xuất hiện trong các tin nhắn nhanh.

**Đọc thêm:** [Chia sẻ hay chia xẻ? Từ đúng chính tả, nghĩa và cách dùng](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/chia-se-hay-chia-xe)

## Mẹo nhớ theo nhóm phụ âm

Các nhà ngôn ngữ học đặt ra một số mẹo chính tả để tìm cách viết đúng nhanh mà không cần mở từ điển: mẹo âm đệm, mẹo láy âm, mẹo từ vựng và mẹo đồng nghĩa. Việc cần làm là biết mẹo nào dùng cho nhóm nào, vì không có mẹo chung cho mọi từ.

Khi phân vân s với x, hãy thử cách láy âm: tiếng nào ghép được với một âm đầu khác để thành từ láy, như lao xao, lộn xộn, thì viết x; tiếng nào không ghép được theo kiểu ấy thì viết s.

Trong nhóm l và n, l đứng được trước các vần có âm đệm như trong loa, lòe, lụy; n thì không. Người học thường thuộc lòng câu “Ngoa ngoắt Tuấn khoe quê Thúy” để nhớ mẹo này. L còn láy được với nhiều âm đầu khác, như lắp bắp, la cà, lơ mơ, điều n không làm được.

Riêng tiếng “quở” thì chưa có mẹo nào áp dụng được, vì các mẹo kể trên chỉ nhắm vào những cặp s với x, l với n, r với d với gi, tr với ch. Với từ này, cứ bám vào nghĩa: câu nào nói tới việc rầy la thì chữ phải là quở.

Với riêng từ này, cách nhớ gọn nhất vẫn là nghĩa: “quở” là rầy la, “của” là từ chỉ sở hữu. Hai chữ khác hẳn nghĩa nên không thể thay thế cho nhau trong câu. Nhớ thêm chữ đầu: “quở” viết bằng q, “của” viết bằng c, và cả hai đều mang dấu hỏi.

Phần lớn những cặp từ hay nhầm khác cũng nằm trong nhóm lỗi phụ âm đầu và dấu thanh, nên mẹo ở trên dùng lại được cho nhiều trường hợp.

- Ngoại lệ của mẹo phân biệt l với n: “noãn” nghĩa trứng, chỉ dùng trong noãn cầu và noãn sào

![Một học sinh ngồi quay lưng bên bàn gỗ trong lớp học, tay đặt trên mặt bàn cạnh tập giấy, túi bút và chồng giấy trắng](https://chucmungnammoi.com/covers/quo-trach-hay-cua-trach-minh-hoa-2-00gfmx-1200x800.webp)

*Một học sinh ngồi quay lưng bên bàn gỗ trong lớp học, trên bàn có tập giấy, chồng thẻ trắng và hộp bút, ánh sáng chiều qua cửa sổ.*

## Lời quở trách có giá trị

Quở trách là gì nếu nhìn từ phía người nhận? Đó là hơn một sự trách móc. Sách Châm Ngôn trong Kinh Thánh có câu “Một lời quở trách tỏ tường hơn là thương yêu giấu kín”, và hình ảnh người bạn vì lòng thành tín mà làm thương tích được dùng để nói về sự thẳng thắn có ích.

Sứ đồ Phao-lô nêu nguyên tắc trong thư Ga-la-ti 6:1: người có lỗi thì lấy lòng mềm mại mà sửa lại. Động từ “sửa lại” ở đây vốn là một từ y khoa, chỉ việc khéo léo nắn lại chỗ xương gãy; cách nói cho thấy việc sửa lỗi cần sự nhẹ tay và kiên nhẫn.

Tinh thần ấy được nhắc lại nhiều lần: quở trách nên xuất phát từ lòng thành tín, mềm mại và khiêm nhường, vì muốn gây dựng người khác. Người quở trách cũng phải nhớ rằng người bị quở trách đang đau đớn thật sự.

Trong văn liệu Phật giáo, từ này cũng mang nghĩa phê bình răn dạy chứ không phải sỉ vả. Theo Kinh Di Giáo, Phật quở những người không có tâm hổ thẹn là chẳng khác gì loài cầm thú, nhưng lời quở ấy nằm trong lòng từ bi dạy bảo. Với người phạm giới, Ngài nhiều lắm chỉ quở là “người si”, không có lời nặng nề quá đáng.

Ngoài đời thường, từ này còn xuất hiện trong những ngữ cảnh tâm linh quen thuộc. Theo quan niệm dân gian, nhiều người lo rằng đám giỗ thiếu thanh bông, hoa quả tươi trên bàn thờ sẽ bị các cụ quở trách, không phù hộ cho làm ăn.[1] Chuyên gia phong thủy Hà Thanh cho rằng việc thờ cúng cốt ở cái tâm, các cụ gia tiên không vì thiếu lễ vật mà trách móc hay phạt con cháu.

Một ví dụ khác là chuyện tảo mộ Thanh Minh. Theo quan niệm dân gian, chọn nhầm trái cây như quả mọc thành chùm, quả rỗng ruột, quả nhiều hạt hay đào tiên, bánh thọ có thể khiến tổ tiên quở trách, gia đạo bất an. Tục lệ này cũng được ghi rõ là thông tin mang tính chiêm nghiệm.

Điều đọng lại từ những cách dùng ấy khá rõ: quở trách không phải là lời mắng mỏ.

Từ này luôn gắn với một người ở vị thế cao hơn đang nhắc nhở, và giá trị của lời nhắc nằm ở chỗ nó muốn người nghe sửa lỗi, chứ không phải để hạ nhục.

Viết đúng chữ “quở trách” chỉ là bước đầu; dùng nó đúng lúc, đúng người mới là phần khó.

Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Đám giỗ không có thanh bông, hoa quả tươi có bị các cụ quở trách và mất tài lộc?](https://giadinh.suckhoedoisong.vn/dam-gio-khong-co-thanh-bong-hoa-qua-tuoi-co-bi-cac-cu-quo-trach-va-mat-tai-loc-172210730182715681.htm) (giadinh.suckhoedoisong.vn)
2. [Chính tả tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_t%E1%BA%A3_ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) (Wikipedia)
3. [Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học)](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t_%28Vi%E1%BB%87n_Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc%29) (Wikipedia)
4. [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) (Wikipedia)
5. [Từ điển Việt–Bồ–La](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_Vi%E1%BB%87t%E2%80%93B%E1%BB%93%E2%80%93La) (Wikipedia)