# Mẹo phòng bệnh cảm lạnh mùa thu cho người lớn và trẻ nhỏ

> Vì sao mỗi khi trời trở lạnh, trong nhà lại có người sổ mũi, viêm họng dù không ai mang bệnh từ đâu về? Nguyên nhân nằm ở cách virus sinh sôi trong mũi và cách sinh hoạt ngày se lạnh, nên phòng bệnh cảm lạnh mùa thu cần làm đúng từ rửa tay đến giữ ấm.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/phong-benh-cam-lanh-mua-thu>
- Chuyên mục: Sức khỏe
- Tác giả: Ban Sức khỏe
- Ngày đăng: 23/10/2026
- Chủ đề: Giữ ấm mùa đông, Cảm cúm thời tiết lạnh, Sức khỏe trẻ em, Độ ẩm phòng ngủ
- Thời gian đọc: 14 phút

---

Mỗi đợt trời trở lạnh ở miền Bắc, nhiều gia đình lại thấy con nhỏ ốm liền hai đợt trong tháng rét đầu đông: vừa khỏi sốt, ho thì lại hắt hơi, sổ mũi. Người lớn trong nhà cũng lần lượt đau họng, dù ai ở nhà cả ngày, chẳng đi đâu xa.

Câu trả lời không nằm ở chuyện ăn mặc dày hay mỏng, mà ở cách virus cảm lạnh sinh sôi và cách cả nhà sinh hoạt trong những ngày nhiệt độ xuống thấp.

Muốn phòng bệnh cảm lạnh mùa thu cho cả nhà, người khỏe mạnh cần làm đúng từng việc, từ rửa tay, giữ ấm đến nuôi dưỡng sức đề kháng, để bảo vệ sức khỏe mùa se lạnh cho cả người lớn và trẻ nhỏ.

## Vì sao trời lạnh dễ ốm

Cảm lạnh là bệnh do virus gây ra, trong đó virus Rhino chiếm hơn 50% các trường hợp.[3] Loại virus này sinh sôi tốt nhất ở nhiệt độ khoảng 33-35 độ C, đúng tầm nhiệt độ thường thấy trong mũi người.[3] Trời lạnh, người ta ở gần nhau trong phòng kín, không khí khô, virus khuếch tán xa hơn và tồn tại lâu hơn. Vì thế, cơ hội lây lan tăng lên rõ rệt.

Đường lây của cảm lạnh có hai ngả. Trực tiếp là hít phải giọt bắn từ dịch tiết đường hô hấp của người bệnh khi ở khoảng cách gần.[3] Gián tiếp là chạm tay vào bề mặt có dính dịch tiết: tay nắm cửa, khăn tay, đồ dùng cá nhân, đồ chơi trẻ em, bàn ghế.[3]

Chỉ cần một khoảnh khắc bất cẩn là đủ.

Một người chạy xe máy sáng sớm, dừng đèn đỏ cạnh người ho không che miệng, hít phải giọt bắn mà chẳng hay biết. Hai ngày sau, cổ họng bắt đầu rát. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, triệu chứng cảm lạnh thường xuất hiện sau 1-3 ngày tiếp xúc với virus, gồm viêm họng, sổ mũi, ho khan, hắt xì, đau đầu và nhức mỏi cơ thể.

Trẻ em chịu ảnh hưởng nhiều hơn người lớn. Trẻ nhỏ có thể bị cảm lạnh 6-8 lần mỗi năm, trong khi người lớn chỉ vài lần.[6] Trẻ dưới 6 tuổi dễ mắc hơn nữa vì hệ miễn dịch còn yếu. Theo Sở Y tế TP.HCM, viêm hô hấp cấp tính là bệnh phổ biến nhất ở trẻ em, thường tăng cao vào tháng 10-12 hằng năm.

Một chi tiết quan trọng khi chăm sóc người bệnh: ba ngày đầu mắc là thời điểm dễ lây nhất cho người xung quanh. Trong thời gian này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc gần, che miệng khi ho, mọi người trong nhà tăng cường rửa tay. Hiểu được cơ chế này, việc phòng bệnh cảm lạnh mùa thu trở nên rõ ràng: cắt đường lây, giữ cơ thể ổn định và nuôi hệ miễn dịch.

**Đọc thêm:** [Bài tập kéo giãn khi giao mùa thu đông cho người mới bắt đầu](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/bai-tap-keo-gian-khi-giao-mua)

## Phòng bệnh cảm lạnh mùa thu từ đôi tay đến chiếc điện thoại

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng được xem là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa cảm lạnh, đặc biệt với trẻ em.[6] Cách làm đơn giản: rửa trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi về nhà từ nơi đông người và sau khi chạm vào đồ dùng chung. Mayo Clinic khuyến cáo tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng, vì đó là cửa vào chính của virus.[3]

Có một vật mọi người cầm cả ngày nhưng thường bị bỏ quên: điện thoại di động.

Điện thoại di động mang số lượng vi khuẩn gấp 10 lần ghế trong nhà vệ sinh.[2] Máy nằm trong túi, đặt trên bàn ăn, áp vào má và tai, rồi lại chạm tay lên mặt. Vì thế, vệ sinh điện thoại nên vào thói quen mùa lạnh: tắt máy, lau màn hình và thân máy bằng khăn khử trùng, sau đó lau khô bằng vải mềm không xơ.

Ngoài điện thoại, các bề mặt hay chạm cũng cần được lau: tay nắm cửa, công tắc đèn, bàn phím máy tính.[3] Ở nơi đông người, đeo khẩu trang là cách hiệu quả để tránh hít phải virus đường hô hấp lây qua không khí sau khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.[1]

Đường mũi và cổ họng cũng cần chăm sóc mỗi ngày.

Nên làm sạch khoang mũi buổi sáng và buổi tối bằng dung dịch nước muối để loại bỏ các hạt mịn trong không khí, giúp mũi trở lại vai trò bộ lọc tự nhiên.[1] Song song với đó, súc miệng bằng nước muối ấm vài lần mỗi ngày. Cách pha là 1/4 - 1/2 muỗng muối với 200 ml nước ấm, có thể thêm nghệ để kháng viêm, giảm viêm họng.

Khi nhà đã có người cảm lạnh, việc cần làm là ngăn virus chạy vòng trong gia đình. Không dùng chung bát, đũa, cốc, khăn với người bệnh; người chăm sóc nên đeo khẩu trang và rửa tay sau mỗi lần tiếp xúc. Với gia đình có trẻ nhỏ, BS.CK2 Nguyễn Hoàng Phong, Bệnh viện Nhi Đồng 2, lưu ý không để trẻ dùng chung một sản phẩm vệ sinh mũi họng để tránh lây lan bệnh. Trẻ nhỏ hay đưa tay lên mặt và chia sẻ đồ chơi, nên đồ chơi của trẻ cũng cần được lau rửa trong những ngày này.

![Một người phụ nữ mặc áo sơ mi trắng đứng rửa tay dưới vòi nước trong phòng tắm sáng, bên cạnh có chậu cây và khăn treo](https://chucmungnammoi.com/covers/phong-benh-cam-lanh-mua-thu-minh-hoa-1-be3ibl-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Giữ ấm đúng cách

Giữ ấm không có nghĩa là khoác thật nhiều lớp áo dày. Cơ thể mất nhiệt qua những vùng nhất định, nên cần giữ ấm cổ, tai, mũi, tay, chân và lưng.[5] Khi ra ngoài trời lạnh, nên chuẩn bị áo khoác, quần dài đủ dày, khăn choàng, mũ, găng tay, tất và khẩu trang để che chắn gió lùa.[5]

Nên mặc nhiều lớp quần áo mỏng thay vì một lớp dày, vì dễ cởi bớt khi nhiệt độ tăng lên giữa trưa. Với trẻ nhỏ, BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, lưu ý khi ra ngoài cần che chắn vùng thóp và giữ ấm đôi chân; khi thay tã, cần lau khô vùng mông để trẻ không bị lạnh.

Chuyện mặc quá ấm lại phản tác dụng xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.

Một người mẹ bọc con ba lớp áo dày trước khi cho ra sân chơi. Trẻ chạy nhảy ra mồ hôi, mồ hôi ngấm ngược vào quần áo, và đến tối trẻ đã nhiễm lạnh. TS.BS Lê Thị Hồng Hanh, Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Nhi Trung ương, lưu ý đúng tình huống này: dù trẻ bị sốt, ho, viêm mũi họng, vẫn nên lau người, thay quần áo sạch mỗi ngày hoặc tắm cho trẻ trong phòng ấm, tắm nhanh, lau khô rồi mặc quần áo ấm.

Thời điểm cũng quan trọng. Người già và trẻ em nên hạn chế ra ngoài trời quá lạnh, gió mạnh, nhất là từ 21h tối đến 6h sáng.[5] Khi đi từ trong nhà ra ngoài, tránh tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh, vì chênh lệch nhiệt độ lớn có thể gây sốc nhiệt.[5]

Hai thói quen trong nhà cũng cần điều chỉnh khi thời tiết lạnh. Không nên tắm khuya hoặc tắm quá lâu, vì ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.[5] Với người đi xe máy mùa mưa lạnh, chuyện về nhà ướt mưa rất hay gặp. Sau khi đi mưa về cần lau khô người, thay quần áo mới và sấy khô tóc để tránh cảm cúm. Cảm giác lạnh run sau khi ướt mưa chính là lúc cơ thể dễ bị virus tấn công, nên đây là phần không thể thiếu của cách phòng tránh cảm cúm khi thời tiết lạnh.

**Đọc thêm:** [Thời tiết lạnh miền Bắc tháng 10 và cách giữ ấm cho người già trẻ nhỏ](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/thoi-tiet-lanh-mien-bac-thang-10)

## Ngủ đủ và bớt căng thẳng

Giấc ngủ quyết định phần lớn sức đề kháng. Thiếu ngủ làm tăng gấp 4 lần nguy cơ bị cảm lạnh, theo một nghiên cứu của các nhà nghiên cứu ở California, Mỹ; người lớn nên ngủ ít nhất 7-8 giờ mỗi đêm.[1] Trên tạp chí JAMA Internal Medicine, người ngủ ít hơn 7 tiếng mỗi ngày cũng dễ bị cảm lạnh hơn so với người ngủ từ 8 tiếng trở lên.[2]

Nghiên cứu do Đại học Carnegie Mellon, Mỹ thực hiện làm rõ thêm mức chênh lệch: người ngủ ít hơn 7 tiếng mỗi đêm có nguy cơ bị cảm lạnh gấp 3 lần người ngủ hơn 8 tiếng.

Kịch bản quen thuộc xảy ra ở văn phòng: một nhân viên làm thêm giờ hai tuần liền, mỗi đêm chỉ ngủ năm tiếng, và đúng tuần giao dự án thì ốm. Cơ thể không đột ngột yếu đi, mà tích lũy từng đêm thiếu ngủ cho đến khi virus tìm được đường vào.

Căng thẳng kéo dài tác động theo cơ chế riêng: cơ thể tiết cortisol dư thừa, làm suy yếu khả năng miễn dịch và tạo tiền đề cho cảm lạnh.[1] Vì thế, nên thư giãn bằng yoga, thiền hoặc nghỉ ngơi sau giờ làm việc.[1] Với người làm ca đêm hoặc hay đi công tác, việc cố định giờ ngủ và ngủ bù đúng giờ quan trọng hơn cả thời lượng. Ngủ đủ cũng là một trụ cột của việc phòng bệnh cảm lạnh mùa thu, ngang hàng với rửa tay và giữ ấm.

![Một phụ nữ mặc tạp dề múc canh từ nồi đất trên bàn gỗ, có đậu phụ, hàu trên đá, rau xanh và rổ cam, ánh sáng cửa sổ ấm áp](https://chucmungnammoi.com/covers/phong-benh-cam-lanh-mua-thu-minh-hoa-2-bksikn-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Ăn uống và nắng sớm

Vitamin D giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đường hô hấp. Người bổ sung vitamin D hàng ngày ít có nguy cơ nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp như cảm lạnh, cúm, theo một nghiên cứu của Anh; nếu không nhận đủ vitamin D từ thực phẩm, nên hỏi bác sĩ để bổ sung phù hợp.[1]

Nguồn vitamin D dễ nhất lại miễn phí: ánh nắng. Theo tính toán của các nhà khoa học Thụy Sĩ năm 2019, mỗi ngày chỉ cần ra nắng 10-15 phút, cơ thể đã nhận đủ 1.000 IU vitamin D vào mùa xuân và mùa hè.

Về nhu cầu hằng ngày, Văn phòng bổ sung chế độ ăn uống Hoa Kỳ đưa ra các mức cụ thể: trẻ 0-12 tháng tuổi cần 10 mcg (400 IU), người từ 1-70 tuổi cần 15 mcg (600 IU), người trên 70 tuổi cần 20 mcg (800 IU). Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cũng cần 15 mcg mỗi ngày. Người làm ca đêm, ít ra nắng thuộc nhóm dễ thiếu vitamin D, cùng với trẻ sơ sinh bú sữa mẹ, người lớn tuổi và người có làn da sẫm màu.

Nếu cần bổ sung bằng sản phẩm, nên biết mức tối đa mỗi ngày theo độ tuổi để không tự ý uống quá nhiều: trẻ 0-6 tháng 25 mcg (1.000 IU), 7-12 tháng 38 mcg (1.500 IU), 1-3 tuổi 63 mcg (2.500 IU), 4-8 tuổi 75 mcg (3.000 IU), từ 9 tuổi trở lên 100 mcg (4.000 IU). Mức tối đa không phải là mức nên uống hằng ngày. Trước khi dùng, người lớn và cha mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn liều phù hợp.

Trong bữa cơm, nên ưu tiên các thực phẩm giàu kẽm như thịt, đậu phụ, hàu và đậu lăng; kẽm có thể làm giảm sự phát triển của virus khi dùng ngay sau khi triệu chứng xuất hiện. Các thực phẩm probiotic như sữa chua, dưa cải bắp chứa vi khuẩn tốt giúp hệ miễn dịch khỏe mạnh hơn.[2] Với trẻ dưới 6 tháng, TS.BS Lê Thị Hồng Hanh khuyến cáo nên cho bú sữa mẹ hoàn toàn nếu có thể. Đây là nền tảng để bảo vệ sức khỏe mùa se lạnh cho cả nhà, và là cách phòng bệnh cảm lạnh mùa thu bền nhất.

**Đọc thêm:** [Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu và cách bảo vệ ngân sách gia đình](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/doanh-nghiep-tu-quyet-gia-xang-dau)

## Việc làm chưa có bằng chứng

Nhiều biện pháp dân gian được truyền miệng nhưng có thể gây hại. Theo BS.CK2 Nguyễn Hoàng Phong, Bệnh viện Nhi đồng 2, cha mẹ tránh chữa bệnh cho trẻ theo lời truyền miệng: nhỏ vào mũi các loại dầu hay nước ép tỏi, hành có thể làm bỏng niêm mạc mũi, khiến viêm đường hô hấp trầm trọng hơn.

Rượu bia cũng không phải cách giữ ấm. Cồn làm giãn mạch máu, khiến cơ thể mất nhiệt nhiều hơn, nên tuyệt đối không uống rượu bia khi trời lạnh.

Còn máy tạo độ ẩm, dù hữu ích trong phòng kín, cần được giữ sạch sẽ: môi trường ẩm ướt có thể sinh nấm mốc và gây triệu chứng giống cảm lạnh ở người dị ứng với nấm mốc.[2]

Một số biện pháp giải cảm dân gian thì an toàn hơn nếu dùng đúng điều kiện: uống trà gừng nóng, xông hơi với sả, ngải cứu, hương nhu, bưởi, bạc hà, ăn cháo nóng thịt nạc với hành. Điều kiện quan trọng nằm ở sau khi xông hơi: cần nghỉ ngơi trong phòng, mặc quần áo khô ấm, tránh gió lạnh, vì thân người vừa ấm lên mà gặp gió ngay thì dễ ngược lại.

![Một người đàn ông mặc áo len đứng sau lưng rót trà từ ấm trên bàn gỗ, cạnh đĩa gừng, sả và bát cháo bốc khói trong bếp](https://chucmungnammoi.com/covers/phong-benh-cam-lanh-mua-thu-minh-hoa-3-3eilpt-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Dấu hiệu cần đi khám

Phần lớn trường hợp không cần lo lắng quá. Khoảng 80% bệnh đường hô hấp ở trẻ do siêu vi gây ra, theo BS.CK2 Nguyễn Hoàng Phong. PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng, khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết hầu hết trẻ nhiễm khuẩn hô hấp trên do virus không cần dùng thuốc, bệnh tự khỏi sau vài ngày hoặc 1-2 tuần.[4]

Tuy nhiên, cảm lạnh không được chăm sóc tốt có thể gây biến chứng viêm tai giữa, viêm xoang cấp hoặc hen suyễn. Chuyện này không hiếm: một trẻ ho hơn mười ngày không đỡ, kèm kéo tai và sốt nhẹ, đến khám thì được chẩn đoán viêm tai giữa sau cảm lạnh.

Người nhà nên đưa trẻ hoặc người bệnh đi khám khi có các dấu hiệu sau:

Làm đủ các việc trên trong mùa lạnh, phần lớn gia đình sẽ qua được đợt giá rét mà không ai phải nằm nghỉ, đó chính là cách phòng bệnh cảm lạnh mùa thu bài bản nhất. Nếu sau một tuần triệu chứng không nhích, tuyến đầu cần đến là phòng khám nhi khoa hoặc khoa hô hấp gần nhà, thay vì chờ thêm.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Hỏi đáp nhanh

### Trẻ bị cảm lạnh có bắt buộc phải dùng thuốc không?

Không bắt buộc. Hầu hết trẻ nhiễm khuẩn hô hấp trên do virus không cần dùng thuốc, bệnh tự khỏi sau vài ngày hoặc 1-2 tuần, theo PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng, khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai. Cha mẹ cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý phù hợp với trẻ. Vì ba ngày đầu là thời điểm dễ lây nhất, nên hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người trong thời gian này và theo dõi các dấu hiệu cần đi khám.

## Nguồn tham khảo

1. [6 thói quen giúp phòng ngừa cảm lạnh](https://suckhoedoisong.vn/6-thoi-quen-giup-phong-ngua-cam-lanh-16922120520572781.htm) (suckhoedoisong.vn)
2. [Cách phòng ngừa cảm lạnh khi giao mùa](https://dansinh.dantri.com.vn/dien-dan-dan-sinh/cach-phong-ngua-cam-lanh-khi-giao-mua-20180906165542000.htm) (dansinh.dantri.com.vn)
3. [Nguyên nhân gây cảm lạnh](https://ngoisao.vnexpress.net/nguyen-nhan-gay-cam-lanh-4352434.html) (ngoisao.vnexpress.net)
4. [5 cách đơn giản xử trí ho, cảm lạnh ở trẻ](https://infonet.vietnamnet.vn/5-cach-don-gian-xu-tri-ho-cam-lanh-o-tre-105818.html) (infonet.vietnamnet.vn)
5. [Sốc nhiệt khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột có thể gây méo miệng, liệt mặt: Ghi nhớ 5 điều để đề phòng](https://cafef.vn/soc-nhiet-khi-thoi-tiet-chuyen-lanh-dot-ngot-co-the-gay-meo-mieng-liet-mat-ghi-nho-5-dieu-de-de-phong-20221201134604166.chn) (cafef.vn)
6. [Cảm lạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3m_l%E1%BA%A1nh) (Wikipedia)
7. [Bệnh viện Nhi đồng 2 hướng dẫn giữ ấm và vệ sinh mũi cho trẻ khi trời lạnh](https://alobacsi.com/benh-vien-nhi-dong-2-huong-dan-giu-am-va-ve-sinh-mui-cho-tre-khi-troi-lanh.html) (alobacsi.com)
8. [Thời tiết TP.HCM se lạnh, phòng bệnh viêm đường hô hấp như thế nào?](https://ttbc-hcm.gov.vn/thoi-tiet-tp-hcm-se-lanh-phong-benh-viem-duong-ho-hap-nhu-the-nao-1002594.html) (ttbc-hcm.gov.vn)
9. [Bác sỹ bệnh viện Nhi trung ương khuyến cáo cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho trẻ ngày giá lạnh cận Tết](https://giadinh.suckhoedoisong.vn/bac-sy-benh-vien-nhi-trung-uong-khuyen-cao-cach-cham-soc-va-bao-ve-suc-khoe-cho-tre-ngay-gia-lanh-can-tet-172210128144742097.htm) (giadinh.suckhoedoisong.vn)
10. [Mức vitamin D bình thường](https://bvnguyentriphuong.com.vn/dieu-duong/vitamin-d-trong-co-the-binh-thuong) (bvnguyentriphuong.com.vn)

---

*Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*