Phim khoa học viễn tưởng kinh điển nên xem đầu tiên cho người mới

Kho phim khoa học viễn tưởng kinh điển dày đến mức nào

Xem xong một phim không hợp gu, nhiều người vội kết luận mình không hợp khoa học viễn tưởng, trong khi chỉ cần đổi hướng, trải nghiệm đã khác hẳn. Independence Day (1996) của đạo diễn Roland Emmerich là ví dụ: từng là bom tấn mùa hè biểu tượng thập niên 90, ba thập kỷ sau vẫn là cái tên được nhắc đầu tiên khi bàn về phim khoa học viễn tưởng kinh điển nên xem.

Dùng các mô tả tiên đoán và hư cấu dựa trên khoa học, dòng phim này chạm tới du hành thời gian, sinh vật ngoài hành tinh, robot cho đến du hành liên sao.^{33 Phim khoa học viễn tưởng (Wikipedia)} Chính trị, tệ nạn xã hội và những câu hỏi triết học về điều kiện con người đều nằm trong tầm khai thác của nó. Phạm vi rộng như vậy nên người mới dễ chọn nhầm ngay từ phim đầu tiên.

Từ thời phim câm với Chuyến đi tới Mặt Trăng (1902) của Georges Méliès, khoa học viễn tưởng đã có mặt trên màn ảnh; Metropolis (1927) là tác phẩm đầu tiên có độ dài trọn vẹn. Sau thành công của 2001: A Space Odyssey (1968) của Stanley Kubrick, thể loại được coi trọng hơn, và Star Wars cuối thập niên 1970 mở đường cho các bom tấn. Từ những phim loại B chi phí thấp thập niên 1930-1950, dòng phim đã trở thành mảng chủ lực của điện ảnh thế giới. Kho phim kinh điển để chọn vì thế rất dày.

Chọn phim theo gu

Với người mới, câu hỏi xem phim khoa học viễn tưởng từ đâu thường khó hơn cả việc chọn phim nào. Câu trả lời thực tế là bắt đầu từ gu xem của mình. Một bộ khiến người này mê mẩn lại có thể khiến người khác ngủ gật, nên danh sách xếp hạng chung chung ít giúp được bằng một phép thử đơn giản: mình muốn phim cho mình thứ gì.

Bốn hướng chọn dưới đây, mỗi hướng gắn với một phim kinh điển tiêu biểu:

• Muốn trận chiến và kỹ xảo hoành tráng: Ngày Độc Lập.
• Muốn hành động bám sát từng phân đoạn: Kẻ Hủy Diệt.
• Muốn không gian kín căng thẳng: Alien, hoặc Mầm Sống Hiểm Họa và Quái Vật Biển nếu muốn thêm lựa chọn.
• Muốn phim khiến mình phải nghĩ: Người Máy Trổi Dậy và Cuộc đổ bộ bí ẩn.

Ngày Độc Lập cho người mới

Ngày Độc Lập (1996) là phim khoa học viễn tưởng, hành động, thảm họa kinh điển, hợp với người thích trận chiến hoành tráng. Nhịp thời gian của phim rất rõ: tàu của khách ngoài hành tinh xuất hiện ngày 2 tháng 7, cuộc phản công của nhân loại diễn ra ngày 4 tháng 7, trùng với Ngày Độc Lập Hoa Kỳ.

Ba nhân vật chính thuộc ba lĩnh vực khác nhau: Tổng thống Thomas J. Whitmore, nhà khoa học David Levinson và phi công Steven Hiller. Người xem lần đầu dễ nhận ra vì sao phim nhấn mạnh chủ đề đoàn kết nhân loại: ba người vốn chẳng chung công việc phải cùng đứng về một phía trước kẻ xâm lược.

So với thời điểm công chiếu, các cảnh hủy diệt và tàu của khách ngoài hành tinh được đánh giá chân thực, trở thành chuẩn mực cho nhiều phim sau. Dàn sao gồm Will Smith, Jeff Goldblum và Bill Pullman, mỗi người mang một mảng cảm xúc khác nhau cho câu chuyện. Xem Ngày Độc Lập trước, người mới hiểu các bom tấn mùa hè sau này kế thừa từ đâu mà vẫn được giải trí trọn vẹn.

Ai chỉ có hai giờ rảnh cuối tuần và ngại phim dài dòng sẽ thấy một bom tấn giải trí rõ ràng như vậy là điểm khởi đầu ít rủi ro.

Kẻ Hủy Diệt và câu thoại bất tử

Kẻ Hủy Diệt ra mắt năm 1984, do James Cameron đạo diễn, đưa ông và Arnold Schwarzenegger lên hàng huyền thoại. Câu chuyện bắt đầu tại Los Angeles năm 1984: Skynet từ tương lai 2029 gửi người máy T-800 về quá khứ để giết Sarah Connor. Trong khi đó, Kyle Reese, chiến binh kháng chiến do John Connor gửi về, có nhiệm vụ bảo vệ cô.

T-800 được coi là phản diện kinh điển của điện ảnh vì một lý do rất cụ thể: một người máy ít nói, không nao núng, đi thẳng vào mục tiêu. Khung xương kim loại của nhân vật gây ấn tượng mạnh so với năm 1984, còn câu thoại “Tôi sẽ trở lại” của Schwarzenegger đã thành biểu tượng.

Dàn diễn viên chính gồm Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton và Michael Biehn, cùng nhạc nền điện tử đặc trưng do Brad Fiedel sáng tác. Nhạc nền ấy góp phần lớn vào không khí lạnh và căng của phim, thứ người xem nhận ra ngay ở những cảnh T-800 xuất hiện. Sau đó, phim mở đường cho một thương hiệu nhượng quyền lớn, nên xem bản gốc là cách hiểu gốc rễ của cả dòng phim.

Không gian kín và quái vật

Alien (1979) do Ridley Scott đạo diễn, viết bởi Dan O'Bannon, đặt toàn bộ câu chuyện trên con tàu Nostromo, nơi phi hành đoàn bị sinh vật ngoài hành tinh tấn công. Tên quái vật Xenomorph bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp: xenos nghĩa là người lạ, morph nghĩa là hình dạng. Ripley và con mèo Jonesy là những người sống sót cuối cùng sau khi quái vật giết phi hành đoàn.

Người xem không thích máu me quá nhiều vẫn theo dõi được Alien, vì nỗi sợ đến từ không gian chật hẹp và những gì không nhìn thấy, chứ không hẳn từ các cảnh bạo lực. Mầm Sống Hiểm Họa (2017) thường được so sánh với Alien nhờ đúng công thức quái vật trong không gian kín: sinh vật Calvin xuất hiện trên Trạm Vũ trụ Quốc tế, nơi các nhà khoa học không thể chạy trốn.

Muốn cùng gu nhưng đổi bối cảnh, Sector 7 - Quái Vật Biển (2011) của Hàn Quốc là lựa chọn khác biệt. Kim Ji-hoon đạo diễn, Ha Ji-won thủ vai chính, quái vật xuất hiện trên giàn khoan dầu. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận của điện ảnh Hàn Quốc với một thể loại tốn kém.

Phim khiến người xem nghĩ

Người Máy Trổi Dậy (2015) do Alex Garland đạo diễn là phim kinh dị tâm lý khoa học viễn tưởng, gây tiếng vang ngay năm ra đời. Trong phim, nhân vật Caleb thực hiện bài kiểm tra Turing cải tiến trên người máy Ava do Alicia Vikander thủ vai. Tác phẩm khám phá ý thức, bản chất con người và ranh giới đạo đức trong phát triển trí tuệ nhân tạo, giành giải Oscar Hiệu ứng hình ảnh xuất sắc nhất và được đề cử Kịch bản gốc xuất sắc nhất. Người mới xem có thể tự đặt câu hỏi giống Caleb: làm sao biết Ava thật sự suy nghĩ hay chỉ giả vờ.

Cuộc đổ bộ bí ẩn (2016) của Denis Villeneuve, chuyển thể từ truyện ngắn của Ted Chiang, chọn hướng ngược lại với đa số phim về khách ngoài hành tinh: tinh thần đàm phán và đối thoại thay vì vũ lực. Phim thắng giải Kịch bản chuyển thể xuất sắc và Phim viễn tưởng hay nhất tại Critic's Choice Awards 2016, được Rotten Tomatoes đánh giá 94%, còn The Guardian gọi là một trong những phim xuất sắc năm ấy. Khán giả Việt Nam đã xem phim này tại rạp, khi nó khởi chiếu từ ngày 6/1/2017.

Hai phim này hợp với người muốn phim khoa học viễn tưởng kinh điển kiểu suy tưởng, nơi câu hỏi quan trọng hơn cuộc nổ tung.

Di sản để xem tiếp

Xong phim đầu tiên, đường đi tiếp mở ra theo nhiều hướng. Ai đã thích Alien có hai lựa chọn: xem Aliens (1986), phần tiếp theo do James Cameron viết kịch bản kiêm đạo diễn, để có nhiều hành động hơn; hoặc lùi về 2001: A Space Odyssey của Stanley Kubrick để thử thách khả năng giải mã của mình. Cameron được đánh giá là người nghiên cứu kỹ lưỡng bộ phim gốc trước khi làm phần tiếp theo, nên Aliens giữ được chất của Alien trong khi đổi hẳn nhịp kể chuyện.

Hơn 50 năm sau ngày ra mắt, 2001: A Space Odyssey vẫn khiến nhiều người xem không chắc chắn ý nghĩa của nó. Kubrick qua đời năm 1999, không nhìn thấy năm 2001 thực sự, và điều đó khiến các tranh luận về ý nghĩa phim thêm một tầng nghĩa mới: tác phẩm hình dung tương lai mà chính người tạo ra nó đã không kịp bước tới.

Quái Vật Kinh Dị (1982) của John Carpenter được nhiều nguồn gọi là siêu phẩm kinh điển, còn bản 2011 là tiền truyện giải thích các sự kiện tại trạm nghiên cứu Na Uy trước khi câu chuyện gốc diễn ra. Blade Runner (1982) khắc họa giai đoạn nhân loại bước vào đỉnh cao công nghệ sinh học, con người bị nhân bản, tiềm ẩn nguy cơ nhiễu loạn xã hội, lấy mốc thời gian năm 2019. Người muốn mở rộng thêm có thể thử The Running Man (1987) về chương trình truyền hình đẫm máu nơi tội phạm bị truy đuổi bởi sát thủ chuyên nghiệp, bối cảnh đặt trong tương lai 2017-2019, hay The Road (2009) theo chân hai cha con băng qua vùng đất cỗi cằn sau khi sự sống trên Trái Đất bị quét sạch.

Ai đã quen gu cổ điển thập niên 70-80 thì Raised By Wolves là bước tiếp tự nhiên: phim truyền hình nhiều tập do Ridley Scott sản xuất điều hành, Aaron Guzikowski sáng tạo, mang phong cách khoa học viễn tưởng cổ điển đúng chất những thập niên ấy. Ngoài các suất chiếu lại, nhiều dịch vụ xem phim trực tuyến đưa các phim kinh điển vào thư viện, như HBO Max từng liệt kê 2001: A Space Odyssey trong thư viện phim hay nhất của mình.

Đó cũng là lời trả lời cho ai còn phân vân xem phim khoa học viễn tưởng từ đâu: mở dịch vụ xem phim lên, chọn một phim viễn tưởng hay cho người mới có tên trong bài này và bấm nút phát. Muốn đọc thêm về thể loại, mục Chuyên mục Giải trí của tạp chí có nhiều bài về phim, nhạc và game.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Quái Vật Kinh Dị 2011 có cần xem trước bản 1982 không?

Không bắt buộc. Bản 2011 kể chuyện xảy ra trước, tại trạm nghiên cứu Na Uy, nên xem theo thứ tự nào cũng hiểu được mạch chuyện.

Nguồn tham khảo

• 'Arrival' - phim viễn tưởng hay nhất về người ngoài hành tinh (baonghean.vn)
• Khoa học viễn tưởng (Wikipedia)
• Phim khoa học viễn tưởng (Wikipedia) ↩