# Nhiễm não mô cầu, sát thủ 24 giờ mang mặt cúm

> Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) ước tính khoảng 50% người nhiễm não mô cầu tử vong nếu không được điều trị đúng cách. Cảnh báo ấy được nhắc lại sau khi TP HCM ghi nhận nhiều học sinh mắc bệnh, trong đó một em không qua được ngày bệnh đầu tiên.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/nhiem-nao-mo-cau>
- Chuyên mục: Sức khỏe
- Tác giả: Ban Sức khỏe
- Ngày đăng: 17/10/2026
- Cập nhật: 20/10/2026
- Chủ đề: Sức khỏe, Nhiễm não mô cầu, Não mô cầu là gì, Dấu hiệu não mô cầu, Viêm màng não, Tử ban xuất huyết
- Thời gian đọc: 13 phút

---

Ba học sinh Trường THCS Hai Bà Trưng ở TP HCM mắc não mô cầu nhóm B. Một em tử vong do sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan chỉ trong ngày khởi phát.[2]

Em học sinh đầu tiên bắt đầu bằng sốt, đau họng, đau đầu không đặc hiệu, những biểu hiện mà ai cũng nghĩ đến cúm.[2]

Nhiễm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.[7] Bệnh dễ bị coi thường vì trong 8 giờ đầu, người bệnh chỉ sốt, đau đầu, viêm họng, sổ mũi, biếng ăn, buồn nôn.[7] Gần như không có dấu hiệu nào báo trước một căn bệnh cướp đi sinh mạng trong 24 giờ.

Quy mô không dừng lại ở ba ca của một trường. Theo Viện Pasteur TP HCM, chỉ trong 10 tháng đầu năm nay, miền Nam ghi nhận 42 ca mắc với 7 trường hợp tử vong.[1] Riêng TP HCM chiếm hơn 57% số ca; nhóm tuổi 11-15 đứng đầu với tỷ lệ 28,6%.[1] Con số ấy giải thích vì sao ngành y tế đặt bệnh vào diện cảnh báo thường trực, nhất là trong mùa học khi trẻ em lẫn tuổi teen tiếp xúc dày đặc nhau mỗi ngày.

## Bệnh não mô cầu là gì

Não mô cầu là gì? Đó là tên gọi của vi khuẩn Neisseria meningitidis, tác nhân gây bệnh truyền nhiễm cấp tính.[5] Vi khuẩn cư trú ở vùng hầu họng người mang khuẩn và lây chủ yếu qua giọt bắn dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, như nói chuyện, ho hay hắt hơi.[3] Khoảng 5-25% người khỏe mạnh mang vi khuẩn ở mũi, hầu, họng mà không có triệu chứng; tại khu vực ổ dịch, tỷ lệ này còn cao hơn, theo số liệu Sức khỏe & Đời sống công bố năm 2016. Người mang khuẩn không bệnh vẫn lây cho người xung quanh. Đó là điều khiến phòng bệnh khó hơn nhiều so với việc né một người ho rõ ràng.

Vi khuẩn có 13 nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W và Y thường gây bệnh ở người.[10] Phía Nam là địa bàn của nhóm B: Viện Pasteur TP HCM thống kê hơn 98% ca mắc khu vực này từ 2014 đến 2025 thuộc nhóm huyết thanh ấy.[2] Hai nhóm tuổi dễ nhiễm nhất là trẻ em từ 6 tháng đến 3 tuổi và người từ 14 đến 20 tuổi.[5]

Bệnh cũng lan nhanh ở nơi tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại, nơi những giọt bắn nhỏ dễ đi từ người này sang người khác.[3]

Ở Việt Nam, bệnh có xu hướng gia tăng khi thời tiết chuyển mùa. Dịch thường bùng phát vào giao mùa, nhất là cuối mùa khô sang đầu mùa mưa. Nhiệt độ và độ ẩm thay đổi đột ngột khiến sức đề kháng đường hô hấp của nhiều người suy giảm. Ở các thành phố lớn, nơi người dân sống chật chội, đi lại đông đúc, vi khuẩn có thêm điều kiện thuận lợi để lan từ người mang khuẩn sang người chưa có miễn dịch.

Điều đáng sợ nhất của nhiễm não mô cầu là tốc độ.

Trong 8 giờ đầu, người bệnh chỉ có triệu chứng không rõ ràng giống cúm nên hay bị chẩn đoán sai, phát hiện muộn.[7] Từ giờ thứ 9 đến 15, bệnh chuyển sang giai đoạn cảnh báo với tử ban xuất huyết, lạnh tay chân, cứng cổ, sợ ánh sáng.[7] Đến khung giờ thứ 16-24, bệnh nhân có thể co giật, mê sảng, mất ý thức và tử vong.[7] Vì thế bệnh được gọi là sát thủ 24 giờ.[7]

Trong môi trường tập thể, vi khuẩn lây qua giọt bắn khi người mang khuẩn ho hoặc nói chuyện, nên nguy cơ lan rộng nếu không có biện pháp phòng ngừa. Một người mang khuẩn không triệu chứng ngồi cạnh cả ngày vẫn truyền được mầm bệnh cho những người xung quanh mà không ai hay biết.

Khi bệnh nặng, hậu quả không dừng ở ca cấp cứu. Khoảng 20% người sống sót phải chịu di chứng như cắt cụt chi, điếc, mù lòa, chậm phát triển tâm thần và hành vi, theo Cục Y tế dự phòng.[7]

*Bảng cho biết bệnh não mô cầu diễn tiến qua ba khung giờ kể từ khi có triệu chứng đầu tiên.*

| Thời gian | Biểu hiện chính |
| --- | --- |
| 8 giờ đầu | Sốt, đau đầu, viêm họng, sổ mũi, biếng ăn, buồn nôn giống cúm |
| Giờ thứ 9-15 | Tử ban xuất huyết, lạnh tay chân, cứng cổ, sợ ánh sáng |
| Giờ thứ 16-24 | Co giật, mê sảng, mất ý thức, có thể tử vong |

**Đọc thêm:** [Não mô cầu nguy hiểm ra sao và những lưu ý khi tiêm vaccine tại VNVC](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/nao-mo-cau-nguy-hiem-ra-sao-va)

## Điểm khác với cảm cúm

Cúm do virus gây ra, đa số người bệnh tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Não mô cầu là vi khuẩn đưa được người bệnh từ ngồi dậy ăn cơm đến nằm phòng cấp cứu trong một ngày. Điểm cần ghi nhớ là tốc độ và mức độ: cúm nặng dần theo ngày, còn nhiễm não mô cầu nặng dần theo giờ.

Dấu hiệu não mô cầu thường gặp gồm sốt cao đột ngột 39-40 độ C, đau đầu dữ dội vùng trán và sau gáy, buồn nôn hoặc nôn, cứng cổ, nhạy cảm với ánh sáng, lừ đừ lơ mơ. Trường hợp nặng có thể co giật.[2] Nốt tử ban xuất hiện trong khoảng 75% ca nhiễm trùng huyết, trong vòng một hai ngày sau sốt.[5]

Tử ban màu đỏ hoặc tím thẫm, bờ không tròn đều, kích thước từ 1-2 mm đến vài cm, không gồ lên mặt da.[5] Nốt không mất đi khi ấn và nhiều nhất ở vùng nách, hông, quanh khớp.[5]

Nhiều người bệnh không có tử ban ngay từ đầu. TS.BS Nguyễn Văn Dũng, Phó viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, khuyến cáo đừng chờ các triệu chứng điển hình, đặc biệt là ban xuất huyết. Tốc độ diễn biến khiến việc chờ làm chậm thời điểm cấp cứu.[3]

Một ca bệnh cho thấy cái giá của sự chủ quan. Bệnh nhân nữ 47 tuổi ở Vĩnh Long chỉ sốt cao, mệt mỏi, đau nhức toàn thân nên gia đình nghĩ là cảm cúm thông thường. Sau đó chị rơi vào sốc nhiễm trùng nặng với nhiều ban xuất huyết có hoại tử trung tâm. Xét nghiệm xác nhận não mô cầu type B.[6]

Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu não mô cầu còn khó nhận hơn vì biểu hiện mờ nhạt. Trẻ chỉ sốt, quấy khóc bất thường, bỏ bú, ngủ li bì hoặc co giật; trẻ nhũ nhi dưới 12 tháng có thể có dấu hiệu thóp phồng.

Ngược lại, ho, sổ mũi hay đau họng chưa chắc là bệnh do não mô cầu, cũng có thể do bệnh lý khác, theo Sở Y tế TP HCM.[2] Khi thấy các biểu hiện nêu trên ở trẻ, người nhà đừng tự mua kháng sinh mà cần đưa em đi khám càng sớm càng tốt.

Có ca bệnh kết thúc tốt.

Một học sinh 13 tuổi nhập viện vì sốt cao, đau đầu, nôn ói và lừ đừ. Em được bác sĩ chọc dò thắt lưng, làm xét nghiệm máu và điều trị kháng sinh tĩnh mạch ngay; sau 10 ngày, em cải thiện hoàn toàn, theo BSCKII Kiều Quốc Thanh, Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố.

Cùng một loại vi khuẩn, hai kết cục khác nhau, và điểm rẽ nằm ở thời gian từ khi sốt đến khi vào được bệnh viện.

![Một người ngồi trên xe lăn và một người phụ nữ đứng cạnh, quay lưng về phía cửa kính sáng đèn của cơ sở y tế](https://chucmungnammoi.com/covers/nhiem-nao-mo-cau-minh-hoa-1-b4cvhv-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Cần làm gì ngay

Khi thấy sốt kèm đau đầu dữ dội, lừ đừ, cứng cổ, phát ban bất thường hoặc diễn tiến xấu nhanh, việc duy nhất cần làm là đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Đừng tự điều trị tại nhà hay chờ bệnh tự khỏi như cảm cúm. Dấu hiệu não mô cầu tiến triển theo giờ, nên mỗi giờ chờ đều làm giảm cơ hội cứu sống. Bộ Y tế yêu cầu xử lý ngay khi phát hiện ca tản phát hoặc ổ dịch: bệnh nhân được điều trị cách ly và đeo khẩu trang tối thiểu 24 giờ sau khi dùng kháng sinh đặc hiệu.

Bộ Y tế xác định những ai ở cạnh bệnh nhân thì cần dự phòng. Đó là người sống cùng hộ, cùng phòng làm việc, học cùng lớp hoặc trực tiếp chăm sóc, trong khoảng 7 ngày trước khởi phát đến 24 giờ sau khi bệnh nhân dùng kháng sinh. Nhóm này cần được dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt. Thời điểm tốt nhất là ngay sau chẩn đoán xác định, chậm nhất không quá 24 giờ. Sau đó, họ theo dõi sức khỏe 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối. Sở Y tế TP HCM nhấn mạnh kháng sinh dự phòng chỉ dành cho nhóm người này, không áp dụng đại trà cho toàn bộ học sinh không có biểu hiện bệnh.

Với phụ huynh đang lo lắng sau tin một học sinh tử vong, Sở Y tế TP HCM cho biết tạm ngừng hoạt động của một lớp hay toàn trường khi có ca bệnh không phải là biện pháp bắt buộc. Quyết định điều chỉnh hoạt động dạy học căn cứ vào đánh giá dịch tễ và nguy cơ lây lan tại từng nơi. Việc gia đình cần làm là theo dõi sát sức khỏe của trẻ và biết chính xác khi nào phải đưa đi khám.

Tiêm vaccine là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.

Hiện có vaccine phòng nhóm B, loại ACYW và loại BC, mỗi loại dành cho độ tuổi khác nhau và bảo vệ từng nhóm huyết thanh riêng, không có miễn dịch chéo giữa các nhóm. Cụ thể, vaccine nhóm B tiêm cho người từ 2 tháng đến 50 tuổi, vaccine ACYW tiêm từ 6 tuần tuổi trở lên, còn vaccine BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi. Muốn được bảo vệ trước cả 5 nhóm A, B, C, Y, W, người tiêm cần kết hợp các loại và tiêm đủ số mũi theo phác đồ. Vaccine nhóm B và ACYW tiêm được cùng một buổi tại hai vị trí khác nhau trên cơ thể.

Sau khi TP HCM ghi nhận ca nhiễm thứ tư, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã tiêm gần 40.000 mũi vaccine não mô cầu trên toàn quốc trong 4 ngày, trẻ em chiếm khoảng 70%. Nhu cầu tăng vọt ấy cũng đặt ra câu hỏi về chi phí. Tại hệ thống VNVC, vaccine Bexsero phòng não mô cầu nhóm B có giá 1.788.000 đồng mỗi mũi. Dòng phòng nhóm ACYW có ba loại đang lưu hành: Menactra giá 1.360.000 đồng mỗi liều, Nimenrix 1.750.000 đồng và MenQuadfi 1.840.000 đồng, giá thay đổi tùy thời điểm. Trẻ nhỏ có khi cần tiêm từ 2 mũi trở lên, và sau khoảng 4 năm, một số trường hợp cần mũi nhắc lại.

Hiệu quả của vaccine nhóm B có số liệu minh chứng rõ. Bexsero do GSK sản xuất tại Ý, có hiệu quả bảo vệ ước tính 95%, được phê duyệt tại hơn 52 quốc gia. Sau 3 năm đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia, Anh giảm 75% tỷ lệ mắc não mô cầu nhóm B ở trẻ sơ sinh. Người đã tiêm vaccine BC (VA-Mengoc BC) vẫn cần tiêm thêm Bexsero mà không cần khoảng cách giữa hai mũi, vì thành phần kháng nguyên của hai loại khác nhau, theo Hội Y học dự phòng Việt Nam.

Tuy nhiên, tiêm một lần không đồng nghĩa với được bảo vệ suốt đời. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP HCM (HCDC) cảnh báo hiệu quả bảo vệ của vaccine giảm dần theo thời gian, một số trường hợp cần tiêm nhắc lại. Cơ quan này cũng nhắc rằng bệnh gặp ở mọi lứa tuổi: ngoài trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể và người suy giảm miễn dịch đều thuộc nhóm nguy cơ cao.

Ngoài tiêm chủng, rửa tay, đeo khẩu trang nơi đông người, che miệng khi ho hắt hơi, súc miệng nước muối loãng và giữ khoảng cách tối thiểu 1,5 m giữa các giường ngủ giúp hạn chế lây truyền.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Hỏi đáp nhanh

### Não mô cầu lây qua đường nào và ai dễ bị nhiễm?

Dịch tiết đường hô hấp là con đường lây chính: vi khuẩn theo giọt bắn khi người mang khuẩn nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng hai nhóm dễ nhiễm nhất là trẻ 6 tháng đến 3 tuổi và thanh thiếu niên 14 đến 20 tuổi. Sự nguy hiểm nằm ở chỗ người mang khuẩn không triệu chứng vẫn lây bệnh bình thường. Ca nhiễm não mô cầu đầu tiên tại Hà Nội năm 2016 là một phụ nữ 30 tuổi ở Thụy Phương, Bắc Từ Liêm, khởi phát bằng sốt, đau đầu, nôn. Sau hai ngày, chị lơ mơ rồi hôn mê và được chuyển từ Bệnh viện Đa khoa Đông Anh sang Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương để điều trị.

### Bệnh não mô cầu có nguy hiểm không, có thể tử vong nhanh không?

Có. Khoảng 50% bệnh nhân tử vong nếu không được điều trị đúng cách, theo Cục Y tế dự phòng. Dạng nặng nhất là thể nhiễm khuẩn huyết kịch phát; không được xử trí kịp thời, bệnh nhân có thể tử vong sau 1-2 ngày. Vì bệnh tiến triển theo giờ chứ không theo ngày, mọi giờ chờ đợi đều làm giảm cơ hội cứu sống.

## Nguồn tham khảo

1. [Gần 40.000 mũi vaccine não mô cầu được tiêm trong 4 ngày](https://vnexpress.net/gan-40-000-mui-vaccine-nao-mo-cau-duoc-tiem-trong-4-ngay-5134449.html) (vnexpress.net)
2. [3 học sinh TP HCM mắc não mô cầu, một em tử vong](https://vnexpress.net/3-hoc-sinh-tp-hcm-mac-nao-mo-cau-mot-em-tu-vong-5133257.html) (vnexpress.net)
3. [Cảnh giác với dấu hiệu mắc não mô cầu dễ nhầm với cảm cúm thông thường](https://tuoitre.vn/canh-giac-voi-dau-hieu-mac-nao-mo-cau-de-nham-voi-cam-cum-thong-thuong-100261017151343794.htm) (tuoitre.vn)
4. [Bộ Y tế: Phải xử lý ngay khi phát hiện ca bệnh não mô cầu](https://thanhnien.vn/bo-y-te-phai-xu-ly-ngay-khi-phat-hien-ca-benh-nao-mo-cau-185261017084008194.htm) (thanhnien.vn)
5. [Dấu hiệu nào báo hiệu bệnh nhiễm não mô cầu?](https://infonet.vietnamnet.vn/dau-hieu-nao-bao-hieu-benh-nhiem-nao-mo-cau-229688.html) (infonet.vietnamnet.vn)
6. [Chủ quan vì triệu chứng giống cúm, người phụ nữ nguy kịch do nhiễm não mô cầu](https://suckhoedoisong.vn/chu-quan-vi-trieu-chung-giong-cum-nguoi-phu-nu-nguy-kich-do-nhiem-nao-mo-cau-169260306154237538.htm) (suckhoedoisong.vn)
7. [Ai dễ nhiễm não mô cầu?](https://vnvc.vn/tin-tuc/ai-de-nhiem-nao-mo-cau/) (vnvc.vn)
8. [4 khuyến cáo phòng chống bệnh viêm màng não do mô cầu](https://suckhoedoisong.vn/4-khuyen-cao-phong-chong-benh-viem-mang-nao-do-mo-cau-169112608.htm) (suckhoedoisong.vn)
9. [5 hiểu lầm thường gặp về bệnh não mô cầu](https://vtv.vn/5-hieu-lam-thuong-gap-ve-benh-nao-mo-cau-100260831155700418.htm) (vtv.vn)
10. [Vacxin viêm màng não mô cầu nhóm B giá bao nhiêu? Tiêm ở đâu?](https://vnvc.vn/vacxin-viem-mang-nao-mo-cau-nhom-b-gia-bao-nhieu/) (vnvc.vn)

---

*Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*