# Nguy cơ nhiễm độc chì từ thực phẩm và đồ chơi của trẻ

> Hơn 200 trẻ mầm non ở Thiên Thủy, Trung Quốc bị nhiễm độc chì chỉ vì thức ăn trộn sơn công nghiệp, mà kết quả xét nghiệm máu của các em còn từng bị làm giả. Chì đã len lỏi vào đời sống trẻ em từ lâu, qua đồ chơi, sơn tường và cả thuốc cam.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/nhiem-doc-chi>
- Chuyên mục: Sức khỏe
- Tác giả: Ban Sức khỏe
- Ngày đăng: 18/10/2026
- Cập nhật: 19/10/2026
- Chủ đề: Sức khỏe trẻ em, Nhiễm độc chì, Ngộ độc chì ở trẻ, Dấu hiệu nhiễm độc chì, Kim loại nặng, Thuốc cam
- Thời gian đọc: 13 phút

---

Trong 251 học sinh của một trường mầm non ở thành phố Thiên Thủy, tỉnh Cam Túc, Trung Quốc, 233 em có nồng độ chì trong máu bất thường. Chỉ 18 em đạt ngưỡng an toàn.[1] Nguyên nhân nằm ngay trong bếp: nhân viên bếp mua sơn trang trí trên mạng, pha loãng rồi trộn vào thức ăn để món ăn rực rỡ hơn, dù bao bì ghi rõ loại sơn này không dùng được cho thực phẩm. Xét nghiệm mẫu thực phẩm thu giữ cho thấy chất độc hại vượt quá 2.000 lần giới hạn an toàn quốc gia của Trung Quốc.[1]

Ngày 16-10, Tòa án nhân dân trung cấp thành phố Lan Châu tuyên phạt 6 bị cáo về tội sản xuất, buôn bán thực phẩm độc hại.[1] Bà Li Huifang, chủ trường mầm non, lãnh án tù chung thân cùng tiền phạt 500.000 nhân dân tệ. Hiệu trưởng Zhu Jinglin nhận 15 năm tù; 4 nhân viên bếp bị phạt từ 6 đến 8 năm tù.[1]

Nhưng phán quyết của tòa chưa phải hết chuyện.

Báo cáo điều tra của chính quyền tỉnh Cam Túc công bố ngày 20-7-2025 cho thấy Bệnh viện Nhân dân số 2 Thiên Thủy và cơ quan kiểm soát bệnh tật của tỉnh đã thao túng quy trình, làm giả kết quả xét nghiệm máu của học sinh. Một kết quả bị chỉnh từ 292,37 microgam/lít xuống còn 42,37 microgam/lít. Kết quả khác bị sửa từ 440,14 xuống 103 microgam/lít. Theo báo cáo này, từ 250 microgam/lít trở lên là nhiễm độc trung bình, từ 450 microgam/lít trở lên là nhiễm độc nặng; nghĩa là những kết quả bị sửa đều thuộc mức phải xử lý nghiêm. Chưa hết, bệnh viện này từng phát hiện một học sinh có kết quả máu bất thường liên tiếp 6 lần xét nghiệm trong 6 tháng. Vậy mà không cảnh báo, không báo cáo cấp trên, cũng không thông báo cho trường.

Câu chuyện đó đặt ra câu hỏi mà nhiều phụ huynh Việt Nam cũng đang tự hỏi: nhiễm độc chì là gì, nó vào cơ thể trẻ bằng cách nào và làm sao nhận biết sớm.

## Nhiễm độc chì vào cơ thể trẻ bằng đường nào

Nhiễm độc chì là một dạng nhiễm độc kim loại nặng do chì tích tụ trong cơ thể gây ra, và bộ não là cơ quan nhạy cảm nhất với kim loại này.[4] Chì không có mùi, không màu khi lẫn trong sơn hay nhựa, nên mắt thường không nhận ra được. Nó lặng lẽ đi vào cơ thể trẻ qua ba con đường chính.

Đường đầu tiên là hô hấp: trẻ hít phải bụi, hơi hay không khí có chứa chì. Tốc độ lắng đọng chì ở phổi của trẻ cao gấp 2,7 lần người lớn. Đáng lo nhất ở lứa mẫu giáo lại là đường tiêu hóa: trẻ hấp thu từ 40 đến 50 phần trăm lượng chì trong thức ăn, trong khi người lớn chỉ hấp thu khoảng 10 đến 15 phần trăm. Chì còn thẩm thấu qua da, chẳng hạn ôxít chì trong hồng đơn, loại thuốc bôi truyền thống.

Cộng cả ba đường lại, trẻ em hấp thụ chì nhanh và cao gấp 3 đến 4 lần người lớn, như ThS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, từng lý giải. Ngoài ra, chì qua nhau thai tới thai nhi, với mức trong máu con bằng khoảng 80 phần trăm của mẹ. Nó cũng có thể qua sữa mẹ, dù thông tin về con đường này chưa đầy đủ.

Thử hình dung một bé mẫu giáo thích cắn đồ chơi nhựa màu sặc sỡ mua ở chợ, không tem nhãn. Chì trong nhựa và sơn đồ chơi không có mùi, không nhìn ra, mà nhựa càng bắt mắt thì nguy cơ chứa chì càng cao. Thói quen đưa tay và mọi vật lên miệng khiến nguy cơ nhân lên nhiều lần.

Các nguồn phơi nhiễm quanh trẻ nhiều hơn phụ huynh thường nghĩ: nước chảy qua đường ống có chì, sơn và bột màu có chì, đồ chơi, gia vị, mỹ phẩm, thuốc bổ. Còn có những nghề nghiệp gián tiếp: cha mẹ làm việc liên quan đến chì có thể mang bụi về nhà trên quần áo, tóc, tay và giày. Ở Việt Nam, khảo sát của CGFED năm 2019 cho thấy 40 phần trăm mẫu sơn lấy tại trường mầm non và hộ gia đình chứa chì vượt tiêu chuẩn. Sơn màu nóng như đỏ, vàng có hàm lượng cao hơn màu xanh, và 37,5 phần trăm mẫu đồ chơi trường mầm non cũng chứa chì. Với đồ dùng hằng ngày, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Thâm Quyến từng phát hiện mẫu ốp lưng điện thoại có hàm lượng chì vượt tiêu chuẩn 1.550 lần; nhiều mẫu ốp giá rẻ chứa chì vượt hơn 30 lần giới hạn cho phép.

Có những nơi chì nằm ngay trong môi trường sống. Làng tái chế chì Đông Mai ở Hưng Yên là ví dụ.[2] Năm 2012, xét nghiệm 109 trẻ nhỏ cho thấy 97 phần trăm có nồng độ chì máu cao, nhiều em cao gấp 6 đến 7 lần mức cho phép. Đến 2016, mẫu nước tại kênh, rãnh thoát nước của làng có chì vượt 1.000 lần mức cho phép. Những trẻ 2-3 tuổi không sống trong gia đình làm nghề chì vẫn có hàm lượng chì máu rất cao.

Tuy nhiên, nguồn gốc hàng đầu khiến trẻ Việt vào viện vì chì lại nằm trong tủ thuốc của gia đình. Bác sĩ Nguyễn Tân Hùng, công tác tại khoa Cấp cứu và Chống độc của Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết thuốc cam trôi nổi, không nhãn mác xuất xứ là nguyên nhân phổ biến nhất gây ngộ độc chì ở trẻ em tại Việt Nam.[3]

## Vì sao não trẻ nhỏ dễ tổn thương

Chì là chất độc thần kinh mạnh, gây tác hại không thể khắc phục đối với não trẻ em, đặc biệt tàn phá trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. Lý do là nó tổn hại bộ não trong giai đoạn não chưa phát triển đầy đủ; đánh giá này nằm trong báo cáo của UNICEF và tổ chức Pure Earth công bố năm 2020. Khi vào cơ thể, chì tích lũy lâu trong nội tạng, đặc biệt là xương, và phải mất hàng chục năm mới thải trừ ra ngoài.[3] Nó còn kìm hãm chuyển hóa vitamin D, cản trở chuyển hóa canxi, gây độc cả hệ thần kinh trung ương lẫn ngoại biên.

Điều đáng sợ là mối liên hệ giữa chì máu và trí tuệ. Các nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ tỷ lệ nghịch giữa chỉ số thông minh của trẻ và mức chì máu: chì càng tăng thì IQ càng giảm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, chì máu từ 5 microgam/decilitre trở lên có thể liên quan đến giảm trí thông minh, vấn đề hành vi và khó khăn học tập ở trẻ em.

Thử hình dung một trẻ vốn học tốt bỗng chậm hiểu bài, hay cáu bẳn, mất tập trung, trong khi gia đình không hề hay biết chì máu của con đã vượt ngưỡng cần can thiệp.

Đó không phải kịch bản hiếm. Báo cáo của UNICEF và Pure Earth cho biết gần một phần ba trẻ em thế giới, khoảng 800 triệu em, có mức chì máu từ 5 microgam/decilitre trở lên. Đây là mức mà Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ xem là cần can thiệp, và gần một nửa số trẻ này sống ở Nam Á. Còn theo số liệu được PGS.TS Phạm Duệ, nguyên Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, dẫn lại, mỗi năm trên thế giới có 600.000 trẻ em bị khuyết tật trí tuệ do tiếp xúc với chì.[2]

Chì không chờ trẻ sinh ra mới gây hại. Với thai nhi, nó làm chậm phát triển, gây dị dạng thai, rút ngắn thời gian mang thai và tăng nguy cơ sảy thai, đẻ non. Vì vậy phụ nữ mang thai cũng thuộc nhóm cần tránh xa mọi nguồn phơi nhiễm, từ sơn sửa nhà đến nghề nghiệp tiếp xúc chì.

Riêng ở Việt Nam, chưa có thống kê quốc gia về tình trạng nhiễm độc chì ở trẻ em; số liệu hiện có chủ yếu từ các khảo sát chọn mẫu. Khảo sát của CGFED phối hợp với Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường từ tháng 5-2020 đến tháng 1-2021 tại Hà Nội, TP.HCM và Bình Dương cho thấy chì máu trung bình của trẻ mầm non là 5,27 microgam/decilitre. Trong đó, 79,2 phần trăm trẻ được xét nghiệm có mức trên 3,5 microgam/decilitre, ngưỡng cảnh báo mới của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ. Bệnh viện Nhi Trung ương mới triển khai đề tài đánh giá chì trong máu ở trẻ em Việt Nam giai đoạn 2024-2025, do TS. Phan Hữu Phúc chủ nhiệm, chưa nghiệm thu.[5]

![Góc phòng có sàn gỗ sáng nắng cửa sổ, một đồ chơi xếp vòng nhiều màu, một khối gỗ sứt sẹo và một thỏ bông nằm nghiêng](https://chucmungnammoi.com/covers/nhiem-doc-chi-minh-hoa-1-pygsho-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Dấu hiệu nhiễm độc chì kín đáo khó nhận

Dấu hiệu nhiễm độc chì ở trẻ chia theo hai nhóm: cấp tính và lâu dài. Về thần kinh, dấu hiệu cấp gồm tăng kích thích, co giật, lơ mơ, hôn mê, liệt. Dấu hiệu lâu dài không điển hình hơn nhiều: chậm phát triển nhận thức, giảm khả năng nghe, thay đổi thái độ hành vi, mất kỹ năng học tập, mệt mỏi.[3] Về tiêu hóa là nôn, đau bụng, chán ăn; về máu là da xanh xao, gầy yếu do thiếu máu.[3] Ở mức nhẹ, trẻ chỉ khó tính, dễ cáu bẳn, hay quấy khóc, bướng bỉnh.[2] Mức nặng hơn thì liệt cơ, mềm nhũn chân tay, thiếu máu, co giật, hôn mê.[2]

Vấn đề là nhiều trường hợp ngộ độc chì ở trẻ diễn ra kín đáo. Ngay cả bác sĩ khám bằng phương pháp thông thường cũng khó phát hiện nếu không xét nghiệm chì trong máu, như ThS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho biết. Muốn biết chắc trẻ có nhiễm độc chì hay không, chỉ có một cách là xét nghiệm chì máu.[2] Tại Việt Nam, cha mẹ có thể chọn Trung tâm Chống độc của Bệnh viện Bạch Mai hoặc Bệnh viện Nhi Trung ương.

Một ca bệnh được công bố cho thấy hậu quả của sự chậm trễ. Bé T.M. 9 tuổi ở Hà Tĩnh, có tiền sử động kinh, được gia đình cho uống thuốc cam không có giấy phép lưu hành khoảng 2 tuần, vào viện với chì máu 91 microgam/decilitre, trong khi ngưỡng chấp nhận là dưới 10 microgam/decilitre. Các bác sĩ chẩn đoán ngộ độc chì nặng có tổn thương não.[3] Sau một ngày điều trị, em rơi vào tình trạng mất não.[3]

Mức độ nguy hiểm có con số rõ ràng: chì máu trên 70 microgam/decilitre là ngộ độc chì mức nặng, với tỷ lệ tử vong trên 65 phần trăm nếu đã có tổn thương thần kinh trung ương.[3] Ngộ độc nặng còn có thể gây biến chứng viêm não và tử vong ở trẻ em; trẻ nhiễm độc nặng dễ có cơn động kinh.

**Đọc thêm:** [Ngộ độc thực phẩm là gì? Dấu hiệu, cách xử lý và khi cần nhập viện](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ngo-doc-thuc-pham)

## Phòng tránh và khi nào đi khám

Phòng ngừa bắt đầu từ những việc trong tầm tay gia đình: không cho trẻ dùng thuốc cam, thuốc nam không rõ xuất xứ, không có giấy phép lưu hành; rửa tay và cắt móng tay cho trẻ thường xuyên; hướng dẫn trẻ không đưa tay và mọi vật lên miệng; hạn chế tiếp xúc đồ chơi không đảm bảo chất lượng.[3] Khi chọn đồ chơi, chỉ mua sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tem kiểm định chất lượng, và hạn chế những món sơn màu sặc sỡ.

Về sơn, Việt Nam đã có quy chuẩn riêng. Ngày 21-12-2020, Chính phủ ban hành Thông tư số 51/2020/TT-BCT phê duyệt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2020/BCT về giới hạn hàm lượng chì trong sơn, áp dụng từ 1-7-2022. Theo lộ trình, hàm lượng không quá 600 ppm trong 5 năm đầu và không quá 90 ppm sau 5 năm kể từ ngày hiệu lực. Quy chuẩn này buộc các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, lưu thông sản phẩm sơn tại Việt Nam phải tuân thủ; sản phẩm vi phạm bị đình chỉ lưu thông, xử phạt hành chính, thậm chí tiêu hủy. Phụ huynh nên hỏi rõ loại sơn dùng cho phòng trẻ và ưu tiên sản phẩm công bố đạt quy chuẩn.

Cần lưu ý thêm rằng Cục Quản lý Dược và Thực phẩm Mỹ từng cảnh báo nhiều loại sơn màu nước dùng tô tượng chứa chì vượt mức cho phép, trong khi bộ 6 màu loại này trôi nổi trên thị trường giá chỉ 35.000 đến 150.000 đồng. Đó là món nhiều trẻ Việt hay chơi.

Có những gia đình cần cảnh giác hơn. Nếu nhà gần khu tái chế pin, ắc quy, hoặc người lớn trong nhà làm nghề liên quan đến chì, mà trẻ hay quấy khóc, mềm nhũn chân tay, da xanh xao, thì nên đưa đi xét nghiệm chì máu sớm thay vì đợi thêm vài tuần. Những dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay gồm co giật, lơ mơ, hôn mê, liệt, nôn liên tục hay đau bụng dữ dội; đây có thể là biểu hiện của ngộ độc chì mức nặng. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp thải độc nào, và không tự mua sản phẩm đào thải chì dùng cho con.

Sau cùng, vụ việc ở Thiên Thủy có kết cục mang lại chút an ủi: chính quyền địa phương cam kết điều trị miễn phí cho các em và hoàn trả chi phí khám chữa bệnh ngoài thành phố. Nhưng cái giá 233 em phải trả vì một quyết định trong bếp, cộng với những kết quả xét nghiệm bị sửa, là lời nhắc rằng với chì, phát hiện muộn một lần đã đủ để tổn thương theo trẻ suốt đời.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Trường mầm non Trung Quốc pha sơn vào đồ ăn cho 'bắt mắt', hơn 200 em nhỏ nhiễm độc chì](https://tuoitre.vn/truong-mam-non-trung-quoc-pha-son-vao-do-an-cho-bat-mat-hon-200-em-nho-nhiem-doc-chi-100261017181020889.htm) (tuoitre.vn)
2. [Trẻ em thôn Đông Mai được xét nghiệm ngộ độc chì miễn phí](https://suckhoedoisong.vn/tre-em-thon-dong-mai-duoc-xet-nghiem-ngo-doc-chi-mien-phi-16996814.htm) (suckhoedoisong.vn)
3. [Cảnh báo về trẻ em ngộ độc chì do uống thuốc cam không rõ nguồn gốc](https://kinhtedothi.vn/canh-bao-ve-tre-em-ngo-doc-chi-do-uong-thuoc-cam-khong-ro-nguon-goc.html) (kinhtedothi.vn)
4. [Ngộ độc chì](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%99c_ch%C3%AC) (Wikipedia)
5. [Đánh giá nồng độ chì trong máu toàn phần và mối liên quan với một số chỉ số hồng cầu ở trẻ em Việt Nam giai đoạn 2024 - 2025](https://vnc.benhviennhitrunguong.gov.vn/danh-gia-nong-do-chi-trong-mau-toan-phan-va-moi-lien-quan-voi-mot-so-chi-so-hong-cau-o-tre-em-viet-nam-giai-doan-2024-2025/) (vnc.benhviennhitrunguong.gov.vn)
6. [Hiểm họa nhiễm độc chì từ đồ chơi trẻ em](https://dansinh.dantri.com.vn/dien-dan-dan-sinh/hiem-hoa-nhiem-doc-chi-tu-do-choi-tre-em-20211209102150000.htm) (dansinh.dantri.com.vn)

---

*Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*