# Nguyên liệu bền vững trong thời trang và mẹo nhận diện vải xanh khi mua sắm > Tiến sĩ Trần Mai Khanh thuộc Đại học London South Bank (Anh) cho biết ngành công nghiệp thời trang đang tạo ra 8-10% lượng CO2 trong bầu khí quyển, nhiều hơn lượng CO2 từ các chuyến bay quốc tế và vận chuyển đường biển gộp lại. Nguyên liệu bền vững chính là khâu quyết định phần lớn dấu chân carbon ấy. - Bài gốc: - Chuyên mục: Phong cách - Tác giả: Ban Phong cách - Ngày đăng: 24/10/2026 - Chủ đề: Thời trang bền vững, Nguyên liệu bền vững, Vải bền vững, Vùng nguyên liệu, Sợi lá dứa, Chọn chất liệu quần áo - Thời gian đọc: 13 phút --- Chiếc áo trên người bạn được làm từ gì? Câu hỏi tưởng nhỏ, nhưng trả lời được nó là hiểu được vì sao ngành dệt may bị gọi tên trong mọi cuộc bàn về môi trường. Theo tiến sĩ Trần Mai Khanh (Đại học London South Bank, Anh), thời trang thải ra 8-10% lượng CO2 trong khí quyển, nhiều hơn phần khí này từ các chuyến bay quốc tế cộng với vận chuyển đường biển.[3] Nguyên liệu chính là khâu quyết định phần lớn dấu chân carbon ấy. Trả lời thẳng: nguyên liệu bền vững trong thời trang là các chất liệu được trồng, sản xuất và xử lý theo hướng giảm tác hại đến môi trường và xã hội trong suốt vòng đời sản phẩm, từ khâu nguyên liệu, dệt nhuộm, sử dụng đến phân hủy hay tái chế. Bài dưới đây phân loại các nhóm chất liệu phổ biến, kể cả chất liệu làm từ phụ phẩm nông sản Việt Nam, rồi hướng dẫn cách chọn và kiểm tra vải khi mua sắm. ## Nguyên liệu bền vững là gì Nguyên liệu bền vững là chất liệu dùng cho dệt may được thiết kế để giảm tác động môi trường và thúc đẩy trách nhiệm xã hội. Chúng được sản xuất từ nguyên liệu tái tạo hoặc tái chế, bằng phương pháp tiết kiệm nước, năng lượng và giảm hóa chất độc hại. Nói cách khác, một chất liệu được coi là vải xanh khi đáp ứng một hoặc nhiều tiêu chí: dùng ít nước và hóa chất, có nguồn gốc tái tạo hoặc tái chế, phân hủy được bằng sinh học, và được làm ra trong điều kiện lao động công bằng. Cần nói rõ một điều: hiện chưa có một định nghĩa quốc tế duy nhất cho cụm từ này.[5] Các nguồn tiếng Việt gọi mỗi nơi một kiểu: vải bền vững, chất liệu bền vững hay nguyên liệu xanh, nhưng đều hội tụ về chung một tinh thần, là giảm tác hại từ đầu đến cuối vòng đời sản phẩm. Vì thế khi đọc nhãn hàng hay bài viết, người mua nên tự đối chiếu với các tiêu chí ở trên thay vì tin vào một từ khóa đơn lẻ. Định nghĩa ấy dễ hiểu hơn khi đặt cạnh một ví dụ. Giả sử một người mua hai chiếc áo bông giống hệt nhau về kiểu dáng: chiếc thứ nhất từ bông trồng bằng thuốc trừ sâu, chiếc thứ hai từ bông canh tác không hóa chất. Chỉ chiếc thứ hai đủ điều kiện gọi là nguyên liệu bền vững, vì cùng một loại sợi nhưng cách sản xuất quyết định tác hại lên đất, nước và người trồng. Ví dụ đó không phải chuyện hiếm. Bông thông thường tuy chỉ chiếm 2,4% đất nông nghiệp nhưng tiêu thụ tới 10% tất cả các loại hóa chất nông nghiệp và 25% thuốc trừ sâu trên thế giới.[1] Ngoài ra, thời trang bền vững còn đòi hỏi quy trình dệt may hạn chế chất thải, không dùng hóa chất có hại, và người tiêu dùng nên cân nhắc xem trang phục có thể dùng lâu dài trước khi mua. **Đọc thêm:** [Thời trang bền vững là gì các thương hiệu đang dẫn đầu?](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/thoi-trang-ben-vung-la-gi-cac-thuong) ## Ba nhóm vải xanh chính Vải xanh hiện có ba nhóm chính, phân theo nguồn gốc và cách sản xuất. Trước hết là vải hữu cơ, như bông hữu cơ hay lanh hữu cơ, được canh tác không thuốc trừ sâu, không phân hóa học. Vải hữu cơ được canh tác, sản xuất và xử lý trong quy trình hoàn toàn không hóa chất, nhưng ước tính chỉ chiếm 2% tổng lượng bông trên toàn thế giới. Một chiếc sơ mi bông hữu cơ vì thế thuộc phần rất nhỏ trong số bông ấy, dù nó thoát mồ hôi, thoáng khí, kháng khuẩn, không gây dị ứng da và chỉ mất khoảng 5 năm để phân hủy hoàn toàn, nhanh hơn vải thông thường. Bông hữu cơ không qua tẩy trắng nên giữ màu tự nhiên, sờ mềm xốp, thường được dùng làm đồ cho trẻ nhỏ; nhược điểm là dễ nhăn và giá cao hơn bông thường. Tiếp theo là vải tái chế, như polyester làm từ chai nhựa hay sợi tái chế từ vải vụn. Nhóm này biến rác thành sợi, giảm lượng nhựa thải ra môi trường, nhưng cần nhớ polyester tái chế vẫn là sợi tổng hợp: khi giặt vẫn có thể rơi vi nhựa và không phân hủy sinh học. Nhóm cuối là vải từ sợi tái tạo, như Tencel, Lyocell, Modal hay viscose làm từ bột gỗ của rừng quản lý bền vững, sản xuất theo quy trình khép kín thu hồi dung môi. Tencel rũ mượt, hút ẩm tốt nhưng cần giặt nhẹ nhàng. Ngoài ba nhóm ấy, sợi tự nhiên truyền thống cũng đáng nhắc. Vải sợi tự nhiên được dệt từ sợi có sẵn trong tự nhiên, chủ yếu từ cây bông, tre, đay, lanh, gai dầu, bạch đàn, và một số loại từ động vật như tằm, cừu, dê, lạc đà, thỏ; nếu nguyên liệu không qua hóa chất thì tính chất gần với vải hữu cơ. Trong khi đó, sợi hóa học chia làm hai: sợi nhân tạo từ tre, gỗ, nứa, và sợi tổng hợp khai thác từ than đá, dầu mỏ, khí đốt. Một chi tiết dễ bị bỏ qua: chất liệu xanh bắt đầu từ vùng trồng đạt chuẩn, trước cả công nghệ dệt. Nguyên liệu nông sản chỉ đạt chuẩn khi có vùng trồng được quy hoạch, chứng nhận và liên kết ổn định giữa nông dân với doanh nghiệp, điều mà các chương trình phát triển vùng nguyên liệu nông sản chủ lực và vùng nguyên liệu cho đồng bằng đều hướng tới. Trong dệt may, cây quế hữu cơ là một ví dụ đang được phát triển hướng tới vùng nguyên liệu bền vững. Khi vùng trồng đạt chuẩn, doanh nghiệp dệt may mới có nguồn sợi ổn định, truy xuất được gốc, và người mua mới tin được vào nhãn xanh trên áo. ![Ba tấm vải gấp màu kem, xám nhạt và xanh lá đặt cạnh nhau trên bàn gỗ, bên cạnh là chậu cây nhỏ có bông trắng](https://chucmungnammoi.com/covers/nguyen-lieu-ben-vung-minh-hoa-1-tynuck-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Chất liệu Việt từ phụ phẩm Điều thú vị là nguyên liệu bền vững không nhất thiết trồng riêng cho ngành dệt. Ở Việt Nam, nhiều chất liệu xanh được làm từ phế phẩm của các ngành khác, theo mô hình kinh tế tuần hoàn: chai nhựa, bã cà phê, vỏ hàu, vải vụn đều có thể thành sợi vải. Sợi dứa là ví dụ điển hình.[4] Mỗi quả dứa hái về, nông dân bỏ đi 2-3 kg lá, mỗi năm có tới cả triệu tấn lá dứa bị bỏ. Startup Ecosoi, thành lập năm 2021, phát triển máy tách sợi, máy đánh bông, máy chải sợi để biến số lá ấy thành sợi thô và sợi đánh bông. Về hiệu suất, Ecosoi sản xuất trung bình 4 kg sợi mỗi ngày, cao hơn mức khoảng 3,75 kg/ngày của Philippines, nước cung cấp sợi dứa chủ yếu cho Pinatex; để ra 1 kg sợi, Ecosoi chỉ cần 55 kg lá dứa so với 67 kg của Philippines, và quy trình chế biến lá thành sợi mất 48 tiếng. Sợi dứa Ananas Pina Lina nhẹ, thoáng khí, chống tia UV, khử mùi; loại sợi này phân hủy sinh học hoàn toàn.[4] Muốn có 1 tấn sợi cần 60 tấn lá tươi, nhưng điện và nước tiêu thụ lại thấp hơn sợi tổng hợp truyền thống.[4] Đây là lần đầu tiên Việt Nam làm chủ quy trình sản xuất sợi dứa quy mô lớn, qua hợp tác giữa Ecofa Việt Nam và Bảo Lân Textile.[4] Nhiều chất liệu khác cũng ra đời từ phụ phẩm. Vải từ bã cà phê được tạo ra bằng cách nghiền nhỏ bã rồi trộn với hạt nhựa PET tái chế, cho chất liệu co giãn, thoáng khí và khử mùi hiệu quả.[4] Vải sen được dệt từ lá, thân và hạt sen, mềm mịn, thoáng mát, hợp làm sơ mi hay khăn choàng; vải từ vỏ hàu sau xử lý có khả năng giảm nhiệt khi mặc, dễ chịu trong thời tiết nóng ẩm.[4] Gai xanh cũng đang trở lại trên sân khấu thời trang Việt. Sợi gai xanh (tầm ma) dài, bền gấp 7-8 lần bông, dễ nhuộm, kháng khuẩn; Công ty An Phước - Viramie đầu tư 628 tỉ đồng xây nhà máy sợi tại Thanh Hóa công suất hơn 1.700 tấn sợi/năm, cần vùng nguyên liệu 6.300 ha. Con số ấy cho thấy chất liệu Việt luôn gắn với vùng nguyên liệu đạt chuẩn: nhà máy muốn chạy thì vùng trồng phải có trước, đúng như logic vùng nguyên liệu nêu ở phần trước. Cả giới trẻ lẫn nhà thiết kế đều tham gia. Sinh viên Nguyễn Thị Thanh Vân tại Đại học Trà Vinh nghiên cứu tạo da xoài từ vỏ xoài bỏ đi sau chế biến, đạt tiêu chí 3 không: không rác thải, không nước thải, không khí thải; chất liệu này được các công ty trong nước và quốc tế đặt hàng sản xuất phụ kiện thời trang.[4] Tại Tuần lễ thời trang Paris và London năm 2024, nhà thiết kế Phạm Ngọc Anh giới thiệu bộ sưu tập làm từ sợi lá dứa, gai xanh, gai dầu; nhà thiết kế Trần Hùng thử nghiệm chất liệu từ giấm nuôi; nhà thiết kế Lan Hương gây chú ý tại London với áo dài từ vải gai xanh.[4] **Đọc thêm:** [Cách làm thời trang tái chế bằng giấy báo từ 15 tờ báo cũ](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cach-lam-thoi-trang-tai-che-bang-giay) ## So sánh khi mặc và giặt Chọn chất liệu là cả chuyện môi trường lẫn chuyện mặc sao cho thoải mái trong khí hậu nóng ẩm của Việt Nam. Mỗi loại vải có ưu nhược riêng khi mặc, giặt và bảo quản. Bông hữu cơ mềm, an toàn cho da, dễ giặt sạch và giữ mùi thơm lâu, nhưng giá cao hơn bông thường và dễ nhăn. Linen ít tốn nước khi trồng, phân hủy sinh học, nhưng nổi tiếng là dễ nhăn. Một người làm văn phòng mặc sơ mi linen giữa mùa hè nồm sẽ thấy thoáng mát hơn bông, nhưng phải chấp nhận vết nhăn nếu không ủi thường xuyên. Tencel rũ mượt, hút ẩm tốt, hợp với văn phòng máy lạnh, nhưng cần giặt nhẹ nhàng để giữ bề mặt vải. Polyester tái chế bền, giảm rác nhựa, phù hợp đồ thể thao cần co giãn, nhưng vẫn là sợi tổng hợp nên không phân hủy sinh học. Vải gai dầu rất bền, trồng ít hóa chất, nhưng thô hơn bông. Riêng len tái tạo dễ dàng, bền chắc, phân hủy sinh học, chống cháy và thấm nước. Về tuổi thọ, con số đáng nhớ nhất nằm ở cách dùng chứ không phải ở nhãn vải: ta có thể giảm sự đào thải khí carbon đến 400% nếu mặc một chiếc áo 50 lần thay vì chỉ 5 lần.[1] Chiếc áo bền, dễ bảo quản và được mặc nhiều sẽ xanh hơn chiếc áo đắt tiền mà nằm im trong tủ. ![Một phụ nữ lớn tuổi đứng nhìn tấm vải trắng treo trên kệ, hai người phụ nữ khác mờ phía sau trong cửa hàng vải chật](https://chucmungnammoi.com/covers/nguyen-lieu-ben-vung-minh-hoa-2-fqi63w-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Hiểu lầm và quảng cáo xanh Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng vải tự nhiên luôn bền vững. Chưa hẳn. Bông thông thường cũng là sợi tự nhiên, nhưng như số liệu ở trên, nó tiêu thụ 10% hóa chất nông nghiệp và 25% thuốc trừ sâu toàn cầu dù chỉ chiếm 2,4% đất nông nghiệp.[1] Tự nhiên hay tổng hợp chỉ là một nửa câu chuyện; cách trồng, dệt, nhuộm mới là phần quyết định. Hiểu lầm thứ hai là tin nhãn xanh. Một chiếc áo gắn nhãn thân thiện môi trường nhưng người bán không nêu được thành phần sợi hay giấy tờ chứng nhận thì nên cảnh giác; đây chính là quảng cáo xanh, tức nói xanh nhưng không có cơ sở. Cách kiểm tra khá đơn giản. Người mua nên hỏi rõ thành phần sợi và nguồn gốc; vải bền vững thật thường có chứng nhận GOTS, GRS hay OEKO-TEX, trong đó chứng chỉ GOTS (Global Organic Textile Standard) là bằng chứng đảm bảo tính hữu cơ của sản phẩm vải, tăng niềm tin cho người tiêu dùng về chất lượng và an toàn sức khỏe. Ngoài ra, nên ưu tiên chất liệu tự nhiên hoặc tái chế có giấy tờ minh bạch, và yêu cầu mẫu vải thực tế để kiểm tra chất vải và độ bền màu. **Đọc thêm:** [Bán đồ cũ ở Nhật, nơi chiếc váy 15.750 yên chỉ được mua lại 700 yên](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ban-do-cu-o-nhat) ## Chọn vải khi mua lẻ Ở chợ vải hay tiệm may, nhãn chứng nhận thường không có sẵn, và người mua vẫn có thể kiểm tra bằng tay. Đốt sợi là cách chính xác nhất: bông thật bắt lửa nhanh, ngọn lửa vàng, mùi như đốt giấy, để lại tro xám mịn bóp là tan; nếu vải quảng cáo là bông mà khi đốt chảy nhựa, vón hạt cứng, có mùi nhựa thì là vải pha nhiều polyester hoặc bông giả; vải bông pha (CVC, TC) vừa cháy vừa chảy, để lại hỗn hợp tro mềm lẫn hạt cứng. Khi không tiện đốt, còn vài cách khác. Nhỏ một giọt nước: bông và lanh thấm ngay, polyester thì nước đọng thành giọt. Nắm chặt rồi thả: sợi tự nhiên để lại nếp nhăn lâu, sợi tổng hợp bung phẳng ngay. Lụa thật ánh lên dịu mắt, còn lụa giả bóng lóa như nhựa. Bằng tay, bông thật mềm, mát, hơi khô ráo, vò nhẹ để lại nếp nhăn rõ và lâu mất; polyester trơn, hơi nóng tay, ít nhăn; vải pha cảm giác lưng chừng, vừa mát vừa hơi trơn. Cuối cùng, nguyên tắc chọn dễ nhớ nhất không nằm ở loại vải mà ở cách dùng: sản phẩm thời trang bền vững phải có nguồn gốc nguyên liệu thiên nhiên hoặc tái chế, và người tiêu dùng nên cân nhắc kỹ xem trang phục có thể sử dụng lâu dài trước khi mua. Mặc một chiếc áo 50 lần thay vì 5 lần giảm đào thải carbon đến 400%, nên chiếc áo hợp dáng, hợp khí hậu và được mặc đi mặc lại chính là lựa chọn xanh nhất trong tầm tay.[1] Muốn đọc thêm về mặt trái của thời trang nhanh, có thể xem bài về thời trang nhanh là gì, hoặc danh sách thương hiệu thời trang bền vững nào đáng mua ở Việt Nam. Riêng góc nước thải, hoạt động nhuộm dệt tạo ra gần 20% nước thải toàn cầu, khoảng 93 tỷ mét khối.[5] Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Vì sao cần phát triển thời trang bền vững?](https://vtv.vn/doi-song/vi-sao-can-phat-trien-thoi-trang-ben-vung-20220219174232557.htm) (vtv.vn) 2. [Thị trường thời trang bền vững sẽ tập trung vào các vật liệu mới](https://vneconomy.vn/thi-truong-thoi-trang-ben-vung-se-tap-trung-vao-cac-vat-lieu-moi.htm) (vneconomy.vn) 3. [Tiến sĩ Việt Nam đưa thời trang bền vững đến Anh](https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/tien-si-viet-nam-dua-thoi-trang-ben-vung-den-anh-363634.html) (vietnam.vnanet.vn) 4. [Sợi sinh thái mở lối cho ngành công nghiệp thời trang bền vững](https://moit.gov.vn/phat-trien-ben-vung/soi-sinh-thai-mo-loi-cho-nganh-cong-nghiep-thoi-trang-ben-vung.html) (moit.gov.vn) 5. [Ảnh hưởng của ngành Công nghiệp thời trang tới môi trường toàn cầu](https://tapchikinhtetaichinh.vn/anh-huong-cua-nganh-cong-nghiep-thoi-trang-toi-moi-truong-toan-cau-26934.html) (tapchikinhtetaichinh.vn)