# Ngày Thế giới rửa tay 15/10 và mức giảm 47% nguy cơ tiêu chảy

> Vì sao một việc đơn giản như rửa tay lại có hẳn một ngày quốc tế để nhắc nhở? Ngày Thế giới rửa tay 15/10 tồn tại vì rửa tay với xà phòng là biện pháp rẻ nhất, ngăn được gần một nửa số ca tiêu chảy và nhiều bệnh lây qua đường hô hấp.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ngay-the-gioi-rua-tay>
- Chuyên mục: Sức khỏe
- Tác giả: Ban Sức khỏe
- Ngày đăng: 26/10/2026
- Chủ đề: Rửa tay đúng cách, Vệ sinh tay, Ngày Thế giới rửa tay, Rửa tay 20 giây, Phòng bệnh truyền nhiễm
- Thời gian đọc: 13 phút

---

Một việc làm chỉ mất nửa phút, ai cũng có thể thực hiện ở bất kỳ vòi nước nào, lại được Liên Hợp Quốc dành riêng một ngày trong năm để nhắc nhở cả thế giới. Lý do nằm ở con số: rửa tay với xà phòng làm giảm tới gần 50% các trường hợp mắc tiêu chảy và 25% các trường hợp nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em dưới 5 tuổi.[1] Đó là sức mạnh của thói quen mà nhiều người vẫn làm qua loa mỗi ngày.

Ngày Thế giới rửa tay, diễn ra vào ngày 15/10 hằng năm, là dịp để ôn lại hai điều: vì sao rửa tay quan trọng đến vậy, và rửa tay thế nào mới đúng, đặc biệt là vì sao phải chà đủ 20 giây. Với người trưởng thành và các bậc phụ huynh, hai câu hỏi này gắn trực tiếp với sức khỏe của cả gia đình, từ bữa cơm chiều đến lứa trẻ đi học.

## Nguồn gốc ngày Thế giới rửa tay 15/10

Năm 2008, Liên Hợp Quốc chọn ngày 15/10 hằng năm làm Ngày Thế giới rửa tay với xà phòng, nhằm nâng cao nhận thức về việc rửa tay bằng xà phòng để phòng ngừa bệnh.[2] Từ đó đến nay, hơn 100 quốc gia tổ chức các hoạt động hưởng ứng, từ truyền thông trên trường học đến các sự kiện cộng đồng.[2]

Việt Nam tham gia ngay từ năm đầu tiên. Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ban, ngành và địa phương tổ chức mít tinh, các buổi truyền thông tại trường học và khu dân cư hằng năm.[2] Chương trình năm 2020 diễn ra tại Hòa Bình, do Bộ Y tế, UBND tỉnh và Quỹ Unilever Việt Nam cùng tổ chức, quy tụ 600 đại biểu là đại diện các bộ, ban ngành, địa phương và học sinh, dưới khẩu hiệu “Rửa tay với xà phòng, Vì sức khỏe của bạn và cộng đồng”. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên có mặt tại sự kiện này.[1]

Mỗi năm, ngày này mang một chủ đề riêng. Chủ đề năm 2023 là “Bàn tay sạch trong tầm tay”, do PGS.TS Lương Mai Anh, Cục trưởng Cục Quản lý Môi trường y tế thuộc Bộ Y tế, công bố. Cách đặt tên ấy nói lên tinh thần của cả chiến dịch: bàn tay sạch không phải điều gì xa vời, nó nằm ngay trong tầm tay của mỗi người, chỉ cần đủ ý thức và đúng phương pháp.

Ngay từ khi chiến dịch bắt đầu ở Việt Nam, các con số đã được đưa ra để thuyết phục. Tại lễ phát động “Chiến dịch truyền thông rửa tay với xà phòng” do Bộ Y tế, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới tổ chức ngày 5/6/2008 tại Hà Nội, TS Nguyễn Huy Nga, khi đó là Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, công bố rửa tay thường xuyên với xà phòng ngăn chặn được 47% các bệnh tiêu chảy và 30% các bệnh viêm nhiễm đường hô hấp. Con số ấy đã đi theo suốt các mùa chiến dịch, trở thành căn cứ để nhà trường, cơ quan và gia đình duy trì thói quen này.

## Ngày 15/10 nhắc vì sao xà phòng hiệu quả

BS Trần Phương Hải, Khoa Cơ xương khớp - Bệnh viện Bạch Mai, giải thích vì sao chỉ rửa bằng nước sạch là chưa đủ: nước đơn thuần không đủ mạnh để diệt vi khuẩn, còn xà phòng chứa axit béo este hóa cùng hydroxit natri hoặc hydroxit kali, có khả năng tẩy rửa chất bẩn và tiêu diệt mầm bệnh. Nói cách khác, nước cuốn trôi bụi bẩn, còn xà phòng mới phá được lớp dầu mỡ nơi vi khuẩn và virus bám trụ.

Còn con số 20 giây thì sao? Nghiên cứu của Paul Hammond, thuộc Hammond Consulting Limited, công bố trên tạp chí Physics of Fluids ngày 17/8/2021, dùng mô hình toán học mô phỏng quá trình rửa tay. Kết quả cho thấy các hạt virus và vi khuẩn bị kẹt trong những rãnh thô ráp của da, như nằm ở đáy một thung lũng nhỏ. Muốn đẩy chúng ra, cần dòng nước đủ mạnh, và dòng nước ấy chỉ hình thành khi ta chà xát tay tích cực trong khoảng 20 giây.[8]

Nếu chà quá nhẹ nhàng và vội vàng, lực tạo ra bởi chất lỏng không đủ lớn để vượt qua lực níu giữ các hạt virus, vi khuẩn ấy; chúng vẫn nằm yên dưới đáy “thung lũng”.[8] Đây chính là cơ sở khoa học đằng sau khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới: rửa tay tối thiểu 20 giây.[6]

Làm đúng cách, lợi ích cho sức khỏe là rõ rệt. Rửa tay với xà phòng kết hợp nước ăn uống sạch còn giúp giảm 15% các trường hợp suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi.[1] Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc, 88% ca trẻ em tử vong vì tiêu chảy đều xuất phát từ điều kiện vệ sinh kém và thiếu nước sạch. Riêng tiêu chảy và viêm phổi, hai bệnh lây truyền qua bàn tay, mỗi năm cướp đi sinh mạng khoảng 1,7 triệu trẻ em trên thế giới.

Người đi làm và gia đình có con nhỏ có thêm lý do để giữ thói quen này. Số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho thấy rửa tay giúp giảm 23-40% số người mắc bệnh tiêu chảy, giảm 58% bệnh tiêu chảy ở người có hệ miễn dịch yếu, và giảm 16-21% các bệnh đường hô hấp như cảm lạnh trong dân số chung. Tỷ lệ trẻ em phải nghỉ học do bệnh đường tiêu hóa cũng giảm 29-57%.[7] Nghĩa là một thói quen nhỏ ở nhà góp phần giảm những ngày con phải nghỉ học, bớt những buổi phụ huynh phải xin nghỉ việc để trông con.

Chà tay với xà phòng và nước đủ 20 giây giúp loại bỏ virus, vi khuẩn và bụi bẩn trên tay, qua đó giảm lây truyền cúm, COVID-19, tiêu chảy và các bệnh đường hô hấp. Trong các đợt dịch hô hấp, đây là biện pháp trọng tâm được khuyến cáo thực hiện tại nhà và nơi làm việc, song song với việc đeo khẩu trang và giữ khoảng cách. Theo Cục trưởng Lương Mai Anh, rửa tay với xà phòng còn giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tay chân miệng, cúm, đậu mùa khỉ, bạch hầu, giun sán, đau mắt đỏ.[2]

![Một người phụ nữ ngồi quay lưng bên bàn tròn gỗ bày nhiều bát cơm, đĩa rau luộc và bát nước chấm, ánh chiều chiếu qua cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/ngay-the-gioi-rua-tay-minh-hoa-1-bgln58-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Ngày Thế giới rửa tay: hướng dẫn rửa 20 giây

Thử hình dung một phụ huynh vừa thay tã cho con, vội vàng xoa chút xà phòng, rửa hai lòng bàn tay rồi đi ngay việc khác. Tay nhìn có sạch, nhưng ngón cái và dưới móng tay, hai trong những nơi vi khuẩn trú ngụ nhiều nhất, gần như chưa được chạm tới. Đây là tình huống rất phổ biến, và cũng là lý do cần một quy trình chuẩn.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) hướng dẫn các bước như sau: làm ướt tay dưới vòi nước chảy; tạo bọt xà phòng, xoa khắp mu bàn tay, kẽ ngón, cả phần dưới móng; chà tay đủ 20 giây; rửa lại dưới dòng nước chảy; rồi lau khô bằng khăn sạch, giấy sạch hoặc máy thổi khô. Một chi tiết dễ bị bỏ qua: tay ướt và ẩm dễ bị tái nhiễm bẩn, nên việc làm khô tay là phần cuối không thể thiếu của quá trình rửa.[6]

Ở Việt Nam, Bộ Y tế quy định 6 bước rửa tay thường quy, mỗi thao tác lặp lại ít nhất 5 lần và tổng thời gian ít nhất 30 giây.[7]

Về nhiệt độ nước, nhiều người ngại rửa tay mùa đông vì nước lạnh. Tuy nhiên theo CDC, nước từ 4 đến 40 độ C không tạo khác biệt đáng kể về hiệu quả loại bỏ vi khuẩn; yếu tố quyết định là cách chà tay, chứ không phải nước nóng hay lạnh.[6] Cũng nên rửa dưới vòi nước chảy thay vì trong chậu nước đọng, vì nước đọng có thể bị ô nhiễm và làm tay dính bẩn trở lại.

Cuối cùng, hãy nhớ những vị trí hay bị bỏ sót nhất: ngón cái, cổ tay, kẽ giữa các ngón tay và mặt dưới móng.[6] Chà đủ lâu với đủ các bước là cách rửa tay đúng 20 giây mà cả nhà, kể cả trẻ nhỏ, đều học được trong vài lần thực hành.

**Đọc thêm:** [Sức khỏe là gì của con người: từ nước uống đến giấc ngủ](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/suc-khoe-la-gi-cua-con-nguoi)

## Mười thời điểm cần rửa tay theo Bộ Y tế

Biết cách rửa tay đúng 20 giây mới là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là biết khi nào phải rửa. Theo Cục Quản lý Môi trường Y tế thuộc Bộ Y tế, có 10 thời điểm quan trọng trong ngày cần rửa tay với xà phòng.[1]

Danh sách ấy bao quát gần hết các hoạt động thường ngày của một gia đình: sau khi ho hoặc hắt hơi; trước khi ăn, trước và sau khi chế biến thực phẩm; sau khi đi làm về; sau khi tiếp xúc hoặc chăm sóc người bệnh; sau khi đi vệ sinh; sau khi vệ sinh cho trẻ nhỏ; sau khi mua sắm hoặc cầm tiền; sau khi tiếp xúc vật nuôi; trước khi vào lớp học; và bất cứ khi nào tay bẩn.

Tổ chức Y tế Thế giới gói gọn trong 5 thời điểm gắn với nguy cơ lây bệnh qua đường miệng: sau khi dùng nhà vệ sinh, sau khi lau hoặc thay tã cho trẻ, trước khi cho trẻ ăn, trước khi ăn, và trước hoặc sau khi chuẩn bị đồ ăn, xử lý thịt, cá, gia cầm sống.[6]

Một kịch bản thường gặp trong bếp: người nội trợ vừa thái xong thịt sống rồi chuyển sang bày đĩa rau ăn sống mà quên rửa tay. Đây chính là thời điểm WHO khuyến cáo bắt buộc phải rửa, vì vi khuẩn từ thịt sống có thể theo bàn tay dính vào món ăn chín hay món sống ăn ngay. Rửa tay phòng bệnh thể hiện rõ nhất ở những khoảng lặng như thế, khi một phút nghiêng về vòi nước có thể tránh được cả đợt ngộ độc hay tiêu chảy cho cả nhà.

![Chậu rửa sứ trắng có nước chảy, bên cạnh là bánh xà phòng trong đĩa nhỏ, khăn treo trên tường gạch, ánh sáng dịu từ cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/ngay-the-gioi-rua-tay-minh-hoa-2-9okd4b-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Nước rửa tay khô dùng khi nào

Đi đường xa, ở nơi không có vòi nước, dung dịch rửa tay khô là lựa chọn thay thế được chấp nhận. Theo hướng dẫn quốc tế, chỉ nên dùng dung dịch này khi không có nước và xà phòng, và sản phẩm phải chứa ít nhất 60% cồn mới có tác dụng diệt khuẩn; nếu tay quá bẩn hoặc dính mỡ thì dung dịch khô không thay thế được.[6]

Điều đáng lưu ý là nhiều sản phẩm trên thị trường không đạt hàm lượng cồn 60% trở lên, tức là không phát huy tác dụng diệt khuẩn như quảng cáo.[4] Nước rửa tay khô cũng không thể loại bỏ hoàn toàn mỡ và đường bám trên tay sau khi ăn, nên về nhà vẫn phải rửa lại bằng nước và xà phòng.[4]

Việc lạm dụng dung dịch khô còn có mặt trái. Chất tẩy rửa có cồn bào mòn hàng rào protein và lipid trên da, nên cần dưỡng ẩm thay vì dùng liên tục. Không bôi dung dịch có cồn lên vết thương hở vì có thể gây dị ứng da. Một nghiên cứu của Đại học Northwestern ở Mỹ còn cho rằng dùng nước rửa tay khô thường xuyên có thể ảnh hưởng hệ miễn dịch của trẻ và gây rối loạn hormone.[4]

Cách dùng hợp lý rất đơn giản: một người đi đường không có vòi nước, dùng dung dịch khô sau khi cầm tiền hay chạm tay vào tay nắm cửa, nhưng khi về đến nhà thì rửa lại kỹ bằng nước và xà phòng. Dung dịch khô là giải pháp tạm thời, không phải thói quen thay thế.

**Đọc thêm:** [Ít bạn bè sau 30 hóa ra lại lợi cho sức khỏe tinh thần](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/it-ban-be-sau-30)

## Giữ thói quen không khô da

Rửa tay nhiều lần trong ngày, đặc biệt vào mùa lạnh, dễ khiến da tay khô, nứt nẻ. Da khô vừa khó chịu vừa làm hỏng lớp bảo vệ tự nhiên, tăng nguy cơ nhiễm trùng; kem dưỡng ẩm thường được khuyên dùng để giữ tay khỏi bị khô.[6]

Bệnh viện Da liễu Trung ương khuyến cáo sau mỗi lần rửa nên thấm khô tay, lấy lượng kem dưỡng ẩm cỡ hạt đậu xoa đều khắp hai bàn tay, chú ý đầu ngón tay; chỉ dùng nước ấm, tránh rửa tay bằng nước nóng.[5] Người mắc viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc hay vảy nến càng phải thấm kỹ tay mỗi khi rửa xong, đặc biệt là giữa các ngón, vì vi khuẩn lây dễ hơn trên tay ướt.[5]

Một nhân viên văn phòng rửa tay nhiều lần trong ngày thấy da bắt đầu bong và rát thì nên điều chỉnh ngay: lau khô kỹ, dưỡng ẩm sau mỗi lần rửa, và hạn chế dùng dung dịch khô khi không cần thiết. Thói quen rửa tay bền vững là thói quen vừa sạch vừa giữ được làn da.

Điều mang theo được sau ngày 15/10 này rất gọn: nhớ hai con số 20 giây và 10 thời điểm. Chà tay đủ lâu, rửa đúng lúc, lau khô và dưỡng ẩm: cả chuỗi hành động ấy chỉ tốn vài phút mỗi ngày, nhưng là lá chắn đầu tiên của cả gia đình trước tiêu chảy, cúm và hàng loạt bệnh lây qua bàn tay.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Mít tinh hưởng ứng ngày thế giới rửa tay với xà phòng năm 2020](https://cafebiz.vn/mit-tinh-huong-ung-ngay-the-gioi-rua-tay-voi-xa-phong-nam-2020-20201020172823897.chn) (cafebiz.vn)
2. [Mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới rửa tay với xà phòng 2023](https://giaoducthoidai.vn/mit-tinh-huong-ung-ngay-the-gioi-rua-tay-voi-xa-phong-2023-post657851.html) (giaoducthoidai.vn)
3. [Rửa tay đúng cách để phòng bệnh hiệu quả](https://tuoitre.vn/rua-tay-dung-cach-de-phong-benh-hieu-qua-20201029150646173.htm) (tuoitre.vn)
4. [Mối nguy hiểm khi dùng nước rửa tay khô thường xuyên](https://infonet.vietnamnet.vn/moi-nguy-hiem-khi-dung-nuoc-rua-tay-kho-thuong-xuyen-217377.html) (infonet.vietnamnet.vn)
5. [Người mắc bệnh về da cần lưu ý gì khi rửa tay trong mùa dịch?](https://vtv.vn/suc-khoe/nguoi-mac-benh-ve-da-can-luu-y-gi-khi-rua-tay-trong-mua-dich-20210511224548553.htm) (vtv.vn)
6. [Rửa tay](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ADa_tay) (Wikipedia)
7. [Hướng dẫn các bước rửa tay theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế](https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/huong-dan-cac-buoc-rua-tay-theo-tieu-chuan-cua-bo-y-te-vi) (vinmec.com)
8. [Hé lộ lý do cần rửa tay ít nhất 20 giây](https://vnexpress.net/he-lo-ly-do-can-rua-tay-it-nhat-20-giay-4342268.html) (vnexpress.net)
9. [Rửa tay xà phòng giảm 47% nguy cơ tiêu chảy](https://tuoitre.vn/nld/suc-khoe/rua-tay-xa-phong-giam-47-nguy-co-tieu-chay-227335.htm) (tuoitre.vn)

---

*Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*