# Ngày Nhà giáo Việt Nam bắt nguồn từ đâu: từ Hiến chương FISE đến Quyết định 167-HĐBT

> Ngày Nhà giáo Việt Nam bắt nguồn từ đâu? Câu trả lời nằm ở Quyết định số 167-HĐBT ngày 28/9/1982 và ở ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo do FISE quyết định tại Warszawa. Tên gọi riêng của Việt Nam chỉ có từ năm 1982.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ngay-nha-giao-viet-nam-bat-nguon-tu-dau>
- Chuyên mục: Xã hội & xu hướng
- Tác giả: Ban Xã hội & xu hướng
- Ngày đăng: 19/11/2026
- Chủ đề: Ngày Nhà giáo Việt Nam, Hiến chương các nhà giáo, FISE, Quyết định 167-HĐBT
- Thời gian đọc: 10 phút

---

Ngày Nhà giáo Việt Nam bắt nguồn từ đâu là câu hỏi nhiều người đặt ra mỗi độ tháng 11. Câu trả lời gói trong hai mốc: ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo do Liên hiệp quốc tế các Công đoàn Giáo dục quyết định năm 1957, và Quyết định số 167-HĐBT ngày 28/9/1982 đặt tên ngày lễ riêng của Việt Nam.

Tên gọi Ngày Nhà giáo Việt Nam vì thế chỉ có từ năm 1982.[1] Còn bản thân ngày 20/11 đã theo chân giáo viên vào trường học Việt Nam từ gần ba thập kỷ trước đó.

## Ngày lễ đã ăn sâu đời sống

Cứ vào 20/11, các thế hệ học sinh, sinh viên lại bày tỏ lòng biết ơn và tôn kính với thầy cô giáo, gìn giữ truyền thống tôn sư trọng đạo.[1] Việc tổ chức ngày lễ này hằng năm đã sớm trở thành ngày hội truyền thống của ngành giáo dục Việt Nam.

Ngày 20/11/2023 là kỷ niệm 41 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam, tính từ buổi lễ đầu tiên ngày 20/11/1982. Con số ấy cho thấy ngày lễ đã đi qua trọn hai thế hệ người dạy và người học, đủ để những buổi chào cờ đầu tuần, những tấm thiệp học trò tự làm trở thành ký ức chung của nhiều gia đình.

Ngày lễ vượt ra ngoài trường phổ thông và giảng đường đại học. Phụ huynh và cựu học sinh cũng chờ dịp này để gặp lại người dạy cũ, hỏi thăm sức khỏe thầy cô và nhắc lại chuyện lớp học nhiều năm trước.

Sức sống của ngày lễ nằm ở chỗ nó gắn với một nghề mà hầu như gia đình nào cũng có người từng chịu ơn. Một ngày cố định trong năm giúp việc tri ân có chỗ đứng, không phụ thuộc vào dịp riêng của từng trường hay từng địa phương.

## Gốc ngày Nhà giáo Việt Nam

Năm 1946, tại Paris (Pháp), một tổ chức quốc tế của các nhà giáo tiến bộ ra đời với tên viết tắt FISE, tên đầy đủ là Liên hiệp quốc tế các Công đoàn Giáo dục.[1] Đây là tổ chức nghề nghiệp tập hợp công đoàn giáo dục của nhiều nước, đặt trụ sở hoạt động ở châu Âu.

Ba năm sau, tại hội nghị ở Warszawa (Ba Lan), FISE soạn bản Hiến chương các nhà giáo gồm 15 chương.[1] Văn bản chủ trương chống nền giáo dục tư sản và phong kiến, xây dựng nền giáo dục tiến bộ, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người đứng lớp.

Mười lăm chương ấy không phải một bản tuyên bố chung chung. Văn bản đặt ra việc gì thuộc về quyền lợi chính đáng của người dạy, và vì thế nó là nền cho mọi hoạt động kỷ niệm về sau này.

Từ ngày 26 đến 30/8/1957, hội nghị FISE họp tại Warszawa với 57 nước tham dự, trong đó có Công đoàn giáo dục Việt Nam.[1] Hội nghị quyết định lấy ngày 20/11 làm ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo.

Ngày lễ ra đời gắn với một văn bản, không gắn với một cá nhân. Hiến chương đặt ra nguyên tắc chung cho người làm nghề dạy, còn ngày 20/11 là mốc để họ nhắc lại các nguyên tắc ấy mỗi năm một lần.

Từ một hội nghị của các công đoàn giáo dục, ngày 20/11 theo chân giáo viên tới nhiều nước.[1] Ở Việt Nam, nó đến sớm hơn tên gọi Ngày Nhà giáo Việt Nam gần một phần tư thế kỷ, và đó là lý do nhiều người vẫn nhớ ngày lễ này qua cái tên Hiến chương nhà giáo.

## Vì sao chọn 20/11 làm Ngày Nhà giáo Việt Nam

Công đoàn giáo dục Việt Nam thành lập ngày 22/7/1951 và gia nhập FISE vào tháng 7/1953. Vì thế, khi hội nghị FISE chọn ngày 20/11, tổ chức công đoàn của giáo viên Việt Nam đã có mặt trong số 57 nước tham dự.[1]

Vì sao chọn 20/11 làm Ngày Nhà giáo? Ngày này kế thừa ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo của FISE, đồng thời phù hợp với truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam. Hai lý do ấy khớp nhau ở chỗ cùng đề cao người thầy và việc học, nên ngày lễ không cần đổi sang một mốc khác của riêng Việt Nam.

Có một hiểu lầm hay gặp: 20/11 là ngày quốc tế của nhà giáo ở mọi nước, và nước nào cũng gọi giống nhau.[1] Ngày quốc tế gắn với FISE, còn tên gọi Ngày Nhà giáo Việt Nam và cách tổ chức tại Việt Nam chỉ có từ quyết định năm 1982.

Cũng vì gốc là một hiến chương nghề nghiệp, ngày lễ này mang theo nội dung bảo vệ quyền lợi của nhà giáo, chứ không dừng ở dịp tặng hoa và chụp ảnh lưu niệm. Phần nội dung ấy thường bị bỏ qua khi nhắc tới ngày 20/11.

Việc gia nhập FISE từ tháng 7/1953 cũng giải thích vì sao ngày 20/11 vào được trường học Việt Nam nhanh đến vậy. Một tổ chức công đoàn trong nước đã có chỗ đứng trong diễn đàn quốc tế của nghề, nên khi diễn đàn ấy chọn một ngày, việc hưởng ứng chỉ còn là vấn đề thời gian.

## Từ ngày quốc tế tới ngày Việt Nam

Ngày 20/11/1958, lần đầu tiên ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo được tổ chức trên toàn miền Bắc Việt Nam. Những năm sau đó, ngày lễ còn được tổ chức tại các vùng giải phóng ở miền Nam.[1]

Như vậy, trong hơn hai mươi năm, ngày 20/11 tồn tại ở Việt Nam với tư cách một ngày hội của người dạy học, chưa phải một ngày lễ quốc gia có tên riêng. Việc tổ chức tùy theo hoàn cảnh từng vùng, từng năm.

Sau khi đất nước thống nhất, ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 167-HĐBT, chính thức lấy ngày 20/11 hằng năm là ngày lễ mang tên Ngày Nhà giáo Việt Nam.[1] Từ mốc này, ngày lễ có căn cứ pháp lý và tên gọi thống nhất trong cả nước.

Buổi lễ đầu tiên được tiến hành trọng thể trên toàn quốc vào ngày 20/11/1982.[1] Để kịp ngày ấy, Thông tư 26-TT ngày 14/10/1982 của Bộ Giáo dục đã hướng dẫn việc thực hiện và có hiệu lực từ ngày 29/10/1982. Khoảng ba tuần giữa ngày thông tư có hiệu lực và ngày lễ đầu tiên là quãng thời gian các trường chuẩn bị theo một văn bản thống nhất.

Lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 vì thế có hai lớp rõ rệt. Lớp thứ nhất là ngày hội của nghề dạy học được quốc tế hóa từ thập niên 1950. Lớp thứ hai là ngày lễ riêng của Việt Nam, định danh bằng văn bản pháp lý năm 1982. Chính lớp thứ hai lý giải vì sao ngày 20/11 ở Việt Nam có tên gọi khác với ngày hội quốc tế cùng ngày.

Diễn biến ấy cũng giải thích vì sao nhiều thế hệ giáo viên Việt Nam vẫn gọi ngày 20/11 bằng hai cái tên: ngày Hiến chương nhà giáo và Ngày Nhà giáo Việt Nam. Câu chuyện chi tiết hơn về các mốc này nằm ở bài [Lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam và câu hỏi vì sao lại đúng 20/11](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/lich-su-ngay-nha-giao-viet-nam).

## Ý nghĩa ngày 20/11 với ngành giáo dục

Ý nghĩa ngày 20/11 không dừng ở việc tôn vinh nhà giáo. Đây còn là dịp để ngành giáo dục đánh giá lại hoạt động giáo dục và lập phương hướng nâng cao chất lượng dạy học. Phần việc này thường diễn ra trong các hội nghị, buổi sinh hoạt chuyên môn quanh ngày lễ, với số liệu của từng trường, từng địa phương.

Ý nghĩa ấy gắn với nội dung gốc của ngày lễ. Hiến chương các nhà giáo đặt việc bảo vệ quyền lợi của người dạy và của nhà giáo thành một trong những nội dung chính.[1] Nhắc tới 20/11 mà chỉ nhắc hoa và quà thì bỏ qua phần việc mà những người soạn hiến chương đặt lên trước.

Với người đứng lớp, điều ấy có nghĩa ngày lễ cũng là dịp nói tới điều kiện làm việc, tới việc học nghề và tới chỗ đứng của nghề trong xã hội. Đó là những việc lớn hơn một buổi lễ, và chúng cần được nhắc đều đặn mỗi năm.

Quyết định số 167-HĐBT yêu cầu cách tổ chức trọng thể mà gọn nhẹ, đúng việc, không phô trương hình thức, không để học sinh và cha mẹ học sinh chịu phiền hà. Yêu cầu đặt ra từ năm 1982 vẫn dùng được khi các trường lên kế hoạch: một buổi lễ đúng việc, không để phụ huynh phải lo liệu nặng nề.

## Cách tổ chức hằng năm

Theo Quyết định số 167-HĐBT, việc tổ chức ngày 20/11 hằng năm do Ủy ban nhân dân và hội đồng giáo dục các cấp chủ trì, có sự phối hợp với ngành giáo dục và các đoàn thể nhân dân. Cách phân công này đặt ngày lễ vào guồng chung của địa phương, cả trong lẫn ngoài khuôn viên trường.

Trong ngày 20/11, trường được sắp xếp lại lịch dạy và học để giáo viên có thời gian nghỉ, tham gia các hoạt động của trường và của địa phương. Đây là điểm ít được nhắc tới: ngày lễ có phần dành cho chính người dạy, chứ không riêng người đến chúc mừng.

Với phụ huynh và học sinh, nắm ba mốc là đủ để đọc tin về ngày lễ không bị nhầm. Một là hội nghị FISE chọn ngày 20/11 vào tháng 8/1957. Hai là lần đầu tổ chức ở miền Bắc vào 20/11/1958. Ba là Quyết định số 167-HĐBT ngày 28/9/1982 đặt tên Ngày Nhà giáo Việt Nam.[1] Mốc nào khác nên đối chiếu với văn bản pháp lý trước khi tin.

## Nhớ nhanh

- 20/11 là ngày lễ của Việt Nam từ Quyết định 167-HĐBT ngày 28/9/1982; gốc là ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo do FISE quyết định năm 1957.
- FISE thành lập ở Paris năm 1946, soạn Hiến chương các nhà giáo 15 chương tại Warszawa năm 1949; Công đoàn giáo dục Việt Nam gia nhập tháng 7/1953.
- Thông tư 26-TT ngày 14/10/1982 có hiệu lực từ 29/10/1982, kịp cho ngày 20/11/1982, buổi mừng đầu tiên của cả nước.

Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Nguồn gốc và ý nghĩa của Ngày Nhà giáo Việt Nam 20.11](https://laodong.vn/giao-duc/nguon-goc-va-y-nghia-cua-ngay-nha-giao-viet-nam-2011-974989.ldo) (laodong.vn)
