# Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm > Tối 14-4-2023, chương trình Vua tiếng Việt trên VTV đưa câu hỏi chọn giữa “trậm trễ” và “chậm chễ”. Thí sinh Đỗ Văn Tăng chọn “chậm chễ” và được công nhận đúng, trong khi cả hai phương án đều sai; đáp án đúng là “chậm trễ”. Các cặp từ hay viết sai chính tả dồn vào vài nhóm lỗi, và mỗi nhóm có một mẹo nhớ riêng. - Bài gốc: - Chuyên mục: Chính tả - Tác giả: Ban Chính tả - Ngày đăng: 12/11/2026 - Chủ đề: Chính tả tiếng Việt, Dấu hỏi dấu ngã, S/x, Từ dễ nhầm lẫn, Soát lỗi văn bản - Thời gian đọc: 12 phút --- Có mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm thì đỡ phải tra từng chữ, vì viết sai không phải chuyện của riêng người gõ vội trên điện thoại. Tối 14-4-2023, chương trình Vua tiếng Việt lên sóng tập 28 với câu hỏi chọn giữa “trậm trễ” và “chậm chễ”. Thí sinh Đỗ Văn Tăng chọn “chậm chễ” và MC Xuân Bắc khẳng định là đúng. Thực tế cả hai phương án đều sai, vì tiếng Việt chỉ có “chậm trễ”. Chương trình chuyên về chính tả mà còn vấp, thì [những từ người Việt thường sai chính tả](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/chinh-ta) rõ ràng không ít. Sai sót lộ ra khi một bạn đọc phát hiện, chụp ảnh màn hình đăng kèm bình luận, và nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công lên tiếng. Tập 29 lên sóng ngày 21-4 đăng dòng đính chính ghi đáp án đúng của câu hỏi tập 28 là “chậm trễ”. Trang vtv.vn phát lại vẫn hiện dòng đính chính ấy, nhưng một số kênh YouTube phát lậu thì không có.[2] Vậy các từ hay nhầm nằm ở đâu và nhớ bằng cách nào? Mỗi nhóm lỗi có dấu hiệu riêng, và có mẹo nhớ riêng cho từng nhóm. ## Những từ người Việt hay viết sai nằm ở nhóm nào Lỗi chính tả tiếng Việt không rải đều khắp bảng chữ cái mà dồn vào vài nhóm rõ ràng. Nhóm lớn nhất là phụ âm đầu: nhầm s với x, ch với tr, d với gi và r, l với n. Nhóm thứ hai là vần, hay gặp nhất ở cặp i và y cùng cặp ă và â. Nhóm thứ ba là thanh điệu, điển hình là dấu hỏi và dấu ngã. Những từ người Việt thường sai chính tả dồn vào đâu nhất? Các nguồn ghi nhận khác nhau: có nơi cho rằng lỗi phụ âm đầu chiếm phần lớn, có nơi cho rằng lỗi nhầm dấu hỏi với dấu ngã mới phổ biến nhất trong các lỗi thường gặp. Cả hai đều có lí do riêng, vì thế không nên chỉ canh chừng một nhóm mà bỏ quên nhóm kia. Mỗi vùng miền nhầm một kiểu. Người Hà Nội thường nhầm tr/ch và s/x vì khi nói không phân biệt hai âm này, nên viết cũng lẫn theo. Người miền Trung thì hay nhầm dấu hỏi và dấu ngã, vì giọng địa phương đọc hai dấu này gần như giống nhau. Ngoài ba nhóm chính, còn một kiểu lỗi khó nhận hơn: viết đúng từng chữ nhưng ghép sai gốc từ, như viết “đọc giả” thay vì viết đúng là “độc giả”, hay “chuẩn đoán” thay vì “chẩn đoán”. Kiểu này không nghe ra khi đọc thành tiếng, chỉ lộ ra khi soi từng chữ, nên phải học thuộc từng cặp. Nhận diện được nhóm lỗi của chính mình là việc đầu tiên nên làm. Người quen giọng vùng miền không phân biệt tr với ch, s với x thì nên dò kĩ các chữ bắt đầu bằng hai âm này. Ai hay nhầm dấu hỏi và ngã thì dừng lại ở mỗi chữ mang một trong hai dấu ấy. Nhóm vần cũng đáng để ý khi soát, vì cặp i/y và ă/â nằm trong danh sách lỗi thường gặp. Đọc lại các chữ có hai vần này cũng là một lượt soát riêng, nhất là ở những từ ít dùng trong câu nói hằng ngày. Soát theo nhóm nhanh và chắc hơn là đọc lướt cả đoạn. Một đoạn ba câu nên soát ba lượt: lượt một dò phụ âm đầu, lượt hai dò dấu thanh, lượt ba soi vần. - Phụ âm đầu: s/x, ch/tr, d/gi/r, l/n. - Vần: i/y, ă/â. ## Mẹo nhớ s/x và l/n Nhóm s/x có một mẹo ngắn dễ thuộc: chữ S không đứng trước vần oa, oe hay vần của chữ “quê”; các vần ấy chỉ đi với X. Ngoại lệ cần nhớ riêng gồm soát, soạn, suýt soát, sột soạt, sờ soạng. Nhờ mẹo này, “xoài” viết X còn “suối” viết S, không cần đoán. Mẹo thứ hai dựa vào láy âm: chỉ X láy âm với các âm đầu khác, S thì không. Vì thế các từ bờm xơm, lao xao, lộn xộn, lì xì đều viết X. Với danh từ chỉ đồ vật, có một quy ước thực dụng: tên thức ăn và đồ dùng nấu nướng thường viết X, như xôi, xa lát, lạp xường, xúc xích, cái xoong, cái xiên. Hầu hết danh từ còn lại viết S, như ông sư, cây sen, cây sim, sông, suối, sấm, sét. Vẫn còn ngoại lệ như chiếc xe, cái xuồng, cây xoan, cây xoài, trạm xá, xương, cái xắc, cái xẻng, mùa xuân, nên chỗ không chắc vẫn phải tra. Nhóm l/n có một mẹo ít người biết: L có thể đứng trước âm đệm, còn N thì không. Nhớ câu “Ngoa ngoắt Tuấn khoe quê Thúy”: các chữ ngoa, ngoắt, khoe, quê đều mang vần có âm đệm. Từ nào có các vần ấy mà âm đầu là l hay n thì viết L; ngoại lệ duy nhất cần nhớ là noãn. Nắm được câu này, việc chọn l hay n ở các từ có âm đệm trở thành việc tra theo quy tắc thay vì đoán mò. Phần còn lại của nhóm l/n không có mẹo gọn như vậy, phải dựa vào nghĩa và thói quen đọc. Cách chắc nhất là đọc to từ cần viết rồi nghe lại xem có lệch với cách nói quen thuộc của mình không; chỗ nào nghe còn lấn cấn thì tra từ điển. **Đọc thêm:** [Xuất sắc hay suất sắc, xuất xắc: từ nào chính xác?](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/xuat-sac-hay-suat-sac) ## Từ Hán Việt hay sai Nhiều cặp trong số những từ người Việt thường sai chính tả là từ Hán Việt, viết sai vì lệch âm đầu hoặc ghép nhầm gốc. Độc giả là từ đúng, gốc Hán Việt nghĩa là người đọc; “đọc giả” sai vì ghép từ thuần Việt “đọc” với chữ Hán “giả”. Chẩn đoán là cách viết đúng, “chuẩn đoán” sai. Sáp nhập là cách viết đúng, “sát nhập” là biến âm dân gian của “sáp”. Chính từ đã gây ra vụ đính chính trên truyền hình cũng là một từ Hán Việt cần hiểu gốc. “Chậm trễ” là từ ghép đẳng lập, trong đó “chậm” nghĩa muộn, “trễ” nghĩa chậm muộn. Chữ “trễ” gốc Hán từ chữ “trệ” nghĩa bất động, dừng lại, như trong trì trệ, đình trệ, trệ khí.[2] Hiểu được chữ “trệ” thì thấy ngay “chậm chễ” không có chỗ đứng trong tiếng Việt. Nhóm tiếp theo cũng cùng kiểu: cảm ơn là cách viết đúng, “cám ơn” do phát âm vùng miền đọc chệch. Chỉn chu đúng, “chỉnh chu” sai do nhầm với “chỉnh” trong “hoàn chỉnh”. Súc tích đúng, “xúc tích” sai; cọ xát đúng, “cọ sát” sai; xán lạn đúng, “sáng lạn” sai; xúc động đúng, “súc động” sai. Còn mấy cặp hay gặp trong văn viết: trau chuốt đúng, “chau chuốt” và “trao chuốt” đều sai vì nhầm âm đầu tr/ch. Tựu trung đúng, “tựu chung” sai; vô hình trung đúng, “vô hình chung” sai. Nhậm chức đúng, “nhận chức” sai vì không diễn tả được trách nhiệm với chức vụ. Bạt mạng đúng, “bạc mạng” sai; chấp bút đúng, “chắp bút” sai; giành giật đúng, “dành giật” sai. Cách nhớ cho cả nhóm này là hiểu gốc từ thay vì học thuộc lòng rời rạc. Chữ “nhậm” nghĩa là gánh vác, nên “nhậm chức” là gánh vác chức vụ. “Bạt mạng” nghĩa là liều lĩnh, không ngại hy sinh tính mạng; “chấp bút” nghĩa là bắt đầu thực hiện một văn bản. Hiểu được nghĩa của từng từ, người viết tự thấy cách viết sai nghe vô lí. Muốn xem kĩ một cặp trong các cặp từ dễ nhầm lẫn phổ biến, có thể đọc riêng bài [Trau chuốt hay chau chuốt](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/trau-chuot-hay-chau-chuot). Câu đúng để nhớ là “Bài văn được trau chuốt từng câu chữ”. ## Hai cách viết cùng đúng Các cặp từ dễ nhầm lẫn phổ biến không phải lúc nào cũng có một bên sai. Nhiều cặp thực ra viết cách nào cũng đúng, chỉ khác nghĩa, và người viết phải chọn theo ý muốn nói. Giả thuyết là luận điểm khoa học nêu ra để giải thích hiện tượng tự nhiên, tạm được chấp nhận, chưa kiểm chứng. Giả thiết lại dùng trong toán học, là điều coi như có thật làm căn cứ suy luận. Hằng ngày chỉ việc lặp lại theo định kì ngày. Hàng ngày nói về số lượng nhiều, khó xác định tính theo ngày. Khuyến mại là hoạt động bán hàng chiết khấu để thúc đẩy sức bán, khuyến mãi là thúc đẩy sức mua bằng giảm giá, tặng kèm. Nhóm khác cùng kiểu: chia sẻ là cùng chia ngọt sẻ bùi, chia xẻ là cắt thành nhiều phần. Bàng quan là đứng ngoài lề xem, bàng quang là túi chứa nước tiểu, viết lộn là sai hẳn nghĩa. Chứng nhân là người làm chứng sự kiện trọng đại, nhân chứng là người làm chứng trong vụ án hình sự. Các cặp còn lại cũng đều đúng nhưng dùng khác nhau: các chỉ số lượng nhiều xác định, những chỉ số lượng không xác định; chi phí là số tiền dùng vào một dịp, kinh phí là ngân sách nhà nước cấp. Thêm nữa, căn dặn là dặn dò cẩn thận, căn vặn là hỏi cặn kẽ; chính kiến là quan điểm chính trị, chủ kiến là lập trường bản thân không phụ thuộc ý kiến khác. Trước khi viết, cứ hỏi mình muốn nói nghĩa nào rồi chọn chữ theo nghĩa ấy. Cách này áp dụng được cho cả những cặp không có trong danh sách trên: nếu hai cách viết đều có nghĩa, khác biệt nằm ở nghĩa chứ không ở đúng sai. Ảnh minh họa được tạo bằng AI ![Sổ trắng, bút trên bàn gỗ gợi mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo nhóm](https://chucmungnammoi.com/covers/nhung-tu-nguoi-viet-thuong-sai-minh-hoa-2-oliako-1200x800.webp) *Có cặp viết cách nào cũng đúng, chỉ khác nghĩa, nên phải chọn theo ý mình muốn nói.* ## Viết đúng khi chúc Một lỗi chính tả đủ làm hỏng cả lời chúc. Lỗi hay gặp nhất ở cuối thư từ, lời chúc là viết “chân trọng” thay vì viết đúng là “trân trọng”. Bên cạnh đó, “suất xắc” thay vì “xuất sắc”, “chín mùi” thay vì “chín muồi”, “thăm quan” thay vì “tham quan” cũng là các lỗi thường thấy trong văn viết dịp lễ. Không ít từ người Việt thường sai chính tả lại nằm ngay trong lời chúc: chỉn chu, trân trọng, xuất sắc, xúc động đều là chữ hay gặp trên thiệp đầu năm. Khi soạn nội dung, nên chọn sẵn từ kho trong [kho lời chúc](https://chucmungnammoi.com/loi-chuc) hoặc lấy khung sẵn từ [mẫu thiệp](https://chucmungnammoi.com/thiep/mau), rồi soát lại từng chữ trước khi gửi, thay vì viết xong gửi ngay. Với Tết Nguyên đán, lời chúc viết trên thiệp thường được giữ lại nhiều năm, nên một chữ sai in trên giấy còn khó chịu hơn lỗi gõ vội trên tin nhắn. Soát lại trước khi in hay bấm gửi là cách rẻ nhất để tránh điều đó. **Đọc thêm:** [Sắc sảo hay sắc xảo: từ nào chính xác?](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/sac-sao-hay-sac-xao) ## Từ điển cũng có khi sai Ngay cả sách chuyên về chính tả cũng có thể sai. Hai năm trước vụ Vua tiếng Việt, một từ điển chính tả do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội phát hành phải thu hồi vì sai chính tả.[2] Cuốn từ điển của giáo sư Nguyễn Văn Khang bị thu hồi, nhà sách Minh Thắng ở Hà Nội nhận trả sách và hoàn tiền cho người mua.[2] Sau khi lỗi bị phát hiện, nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công yêu cầu chương trình đính chính, xin lỗi người chơi và khán giả vì lỗi sai chính tả.[2] Ông cũng nói nhà sản xuất không đính chính kịp thời, đáng lẽ biên tập phải cắt sửa trước khi đưa lên YouTube nhưng vẫn để nguyên. Về nguyên nhân, ông Hoàng Tuấn Công nhận xét ê kíp chương trình chủ quan, huy động kiến thức theo trí nhớ, và lỗi có thể tránh được nếu tra từ điển.[2] Tác giả Trương Quý, cố vấn tập 28, thừa nhận lỗi sai.[2] Ban cố vấn chỉ xem nội dung trước 15 phút, đã góp ý nhưng lỗi kĩ thuật khiến không khắc phục kịp khi phát sóng.[2] Thực tế là không ai giỏi đến mức khỏi cần tra cứu, kể cả nơi chuyên về tiếng Việt. ![Cuốn sách dày bìa da nằm trên bàn gỗ, trên đó có tờ giấy trắng, cây bút và cặp kính gập lại, ánh sáng từ cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/nhung-tu-nguoi-viet-thuong-sai-minh-hoa-3-mmf69r-1200x800.webp) *Cuốn sách dày bìa da nằm trên bàn gỗ, trên đó có tờ giấy trắng, cây bút và cặp kính gập lại, ánh sáng từ cửa sổ.* ## Soát lại trước khi gửi Bài học rút ra từ vụ đính chính trên truyền hình là sai sót ai cũng có thể mắc, và cách phòng tránh không phức tạp: khi chưa chắc một chữ, tra từ điển thay vì viết theo trí nhớ. Trước khi đăng tấm thiệp hay gửi lời chúc, dán đoạn văn vào ô. Công cụ sẽ soát các từ người Việt hay sai chính tả theo từng nhóm đã nêu ở trên. Soát như vậy chỉ mất vài phút, nhưng đó là khác biệt giữa một văn bản chỉn chu và một văn bản phải đính chính sau. Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Lỗi chính tả có nhỏ... như con thỏ?](https://dansinh.dantri.com.vn/dien-dan-dan-sinh/loi-chinh-ta-co-nho-nhu-con-tho-20161129121859000.htm) (dansinh.dantri.com.vn) 2. [Chương trình Vua tiếng Việt sai chính tả](https://tuoitre.vn/chuong-trinh-vua-tieng-viet-sai-chinh-ta-20230423192214555.htm) (tuoitre.vn)