# Mâm cúng tất niên chay cần sắm những lễ vật gì cho đủ lễ > Theo thầy phong thủy Trần Văn Phúc, một mâm chay cúng Phật chỉ cần đĩa ngũ quả, bánh, một lư hương, cặp đèn cầy, ba chung rượu và ba chung trà. Mâm cúng tất niên chay của gia đình cũng vậy: lòng thành quan trọng hơn sự thịnh soạn. - Bài gốc: - Chuyên mục: Phong tục - Tác giả: Ban Phong tục - Ngày đăng: 02/11/2026 - Chủ đề: Tất niên, Mâm cúng tất niên chay, Cúng tất niên chay, Mâm cỗ chay Tết - Thời gian đọc: 11 phút --- Tháng Chạp cận kề, nhiều người trẻ xa quê, sống trong căn hộ không có bếp lớn, đứng trước cùng một câu hỏi: mâm cúng tất niên chay bắt đầu từ đâu, sắm những gì mới đủ lễ. Vừa sợ làm thiếu lễ bị người lớn nhắc, vừa ngại tốn kém vô lý. Thực ra mâm cúng tất niên chay có nếp rõ ràng: chia thành ba phần lễ, kèm bộ xôi chè xếp theo chữ Sinh hay Trường Tồn, bày theo lệ cũ mà không cần cầu kỳ. Nắm được nếp ấy, ai cũng sắm được mâm lễ vừa đủ, vừa gọn cho nhà phố. ## Ba phần của mâm cúng tất niên chay Một mâm cúng tất niên chay chuẩn gồm ba phần: lễ mặn chay hóa, lễ ngọt và lễ vật đi kèm. Cách chia này giúp người lần đầu sắm lễ không bị choáng trước danh sách dài, vì mỗi phần có vai trò riêng trên mâm. Phần mặn chay hóa chính là mâm cỗ, làm theo dáng cỗ mặn nhưng hoàn toàn từ thực vật. Gà chay nặn từ đậu hũ, nấm hay mì căn thay cho gà luộc; giò chay, chả chay thay giò lụa; xôi chay có thể chọn xôi đậu xanh, xôi gấc hay xôi lá cẩm; canh chay nấu nấm, củ quả hay rong biển; thêm món xào, món kho và đĩa chả giò chay. Ai muốn mâm cỗ thịnh soạn hơn theo nếp truyền thống thì có thêm bánh chưng chay nhân đậu xanh hoặc bánh tét chay, nem rán chay làm từ khoai môn, đậu xanh và nấm mèo. Miến xào rau củ ngũ sắc, đậu hũ kho nấm đông cô hoặc củ sen kho tộ, giò lụa chay, chả quế chay cũng thuộc nếp này. Phần canh tùy vùng chọn món: miền Bắc nấu canh măng khô hầm chân nấm, miền Nam hầm canh khổ qua chay. Còn nhà ít người, bếp nhỏ, chỉ cần một thực đơn đơn giản cũng đủ lễ. Mâm gồm xôi gấc với màu đỏ tượng trưng may mắn, chè trôi nước nếu theo nếp miền Nam hoặc chè kho nếu theo nếp miền Bắc. Rau củ luộc thập cẩm chấm chao hay nước tương, đậu hũ chiên sả ớt, và bát canh nấm đậu phụ hoặc canh rau ngót. Năm món ấy nấu trong một buổi chiều, vừa kịp dâng lên bàn thờ trước giờ cơm tất niên. Phần lễ ngọt gồm mâm ngũ quả, trái cây theo mùa, bánh chay như bánh ít, bánh tét chay, bánh đậu xanh, kẹo mứt Tết, cùng trà và rượu chay. Phần này thường đặt vị trí trang trọng, dễ nhìn, vì đó là phần dâng lên tổ tiên đầu tiên khi gia chủ khấn lễ. Lễ vật đi kèm không thể thiếu: hoa tươi, thường là cúc vàng hay lay ơn, nhang đèn, nước sạch, bộ tam sinh chay và một ít giấy tiền vàng bạc tùy phong tục mỗi gia đình. Dù mâm chay đơn giản hay cầu kỳ, phần lễ vật tâm linh luôn phải đủ: hương nhang, đèn hoặc nến, hoa tươi, trái cây, trà, rượu, nước, gạo và muối. Gạo và muối là hai thứ dễ bị bỏ quên nhất khi đi chợ vội, nhưng trên mâm lễ chúng có chỗ đứng riêng như trà rượu. Riêng lễ chay không cần nhiều vàng mã; theo nếp này, một ít chỉ là hình thức là đủ. Ngoài ba phần ấy, một số nhà còn sắm riêng bộ lễ xôi chè cúng Thần Tài, Thổ Địa và Gia Tiên. Bộ chữ Sinh gồm 5 chén xôi nhỏ với 5 chén chè nhỏ, theo lệ nam cúng chè đậu, nữ cúng chè trôi nước. Bộ chữ Trường Tồn gồm 9 chén xôi với 9 chén chè, kèm một đĩa xôi lớn và một tô chè lớn để cúng chính. Nhà ít người thường chọn bộ chữ Sinh: 5 chén chè đậu nhỏ xếp cạnh đĩa xôi gấc đỏ, vừa gọn vừa đủ lễ. ## Mâm chay theo nếp miền Bắc Người miền Bắc có nếp mâm riêng. Theo nếp mâm chay miền Bắc, mâm cơm chay gồm bánh chưng chay, chè bà cốt, chè kho, cơm, giò chay, xôi đậu xanh, đậu rán, canh đu đủ chay và nộm đu đủ. Mỗi món đều có chỗ đứng của nó, không món nào chỉ để cho đầy đặn. Cỗ tất niên miền Bắc thường bày theo số chẵn cho đẹp mâm, nhưng cách xếp bát đĩa là tùy nhà, không phải lệ cứng. Điều quan trọng hơn vẫn là các món chính diện đủ đầy. Trong danh sách ấy, giò chay và canh đu đủ chay là các món thường thấy trong mâm chay miền Bắc, tùy từng nhà giữ món nào làm chính. Người con dâu mới về nhà chồng miền Bắc lần đầu sắm lễ nên hỏi trước xem nhà theo mâm mấy bát mấy đĩa, thích món nào dâng tổ tiên, để khỏi bỡ ngỡ khi bày cỗ chiều 30. ![Bàn gỗ tối bày bộ đồ thờ: bát nhang đồng, hai nến đỏ cháy, ấm trà men xanh với ba chén nhỏ, chai rượu](https://chucmungnammoi.com/covers/mam-cung-tat-nien-chay-minh-hoa-1-x2fjyl-1200x800.webp) *Ảnh minh họa tạo bằng trí tuệ nhân tạo* ## Miền Trung và miền Nam Về miền Trung, mâm cúng tất niên chay chuẩn gồm gà chay với xôi gấc, nem chay, chả lụa chay, canh nấm thập cẩm, đậu hũ kho tiêu, rau củ xào thập cẩm. Mâm còn có mâm ngũ quả, hoa nhang trà nước, cùng bánh ít, mứt gừng và kẹo mè xửng. Kẹo mè xửng và mứt gừng là các món ngọt quen thuộc, đặt cạnh mâm ngũ quả trên bàn thờ. Còn miền Nam có hai nét dễ nhận: chè trôi nước thay cho các loại chè miền Bắc, và bát canh khổ qua hầm chay. Theo cách gọi quen thuộc của người Nam, món canh này mang ý nghĩa mong cái khổ đi qua để đón năm mới nhẹ nhàng. Cùng một dịp tất niên, mỗi vùng chọn món theo khẩu vị và lời chúc riêng, không bên nào đúng bên nào sai. **Đọc thêm:** [Tìm hiểu về Tết Hàn thực 3/3 và vì sao có bánh trôi bánh chay](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/tim-hieu-ve-tet-han-thuc-33) ## Ý nghĩa sau mâm cỗ chay Mâm cúng tất niên chay là mâm lễ không sát sinh, dâng lên thần linh và tổ tiên vào thời khắc cuối năm, thể hiện lòng thành kính và từ bi. Theo quan niệm nhân quả, cúng chay giúp tránh sát sinh vào ngày vui, ngày cúng Thổ công, ông bà, để gia chủ tích thêm phúc đức, phước báu lại cho con cháu. Quan niệm Phật giáo cũng cho rằng không sát sinh giúp tạo phước lành cho người cúng. Tuy nhiên, chọn cúng chay hay mặn không có quy định bắt buộc, tùy văn hóa, truyền thống và tín ngưỡng riêng của mỗi nhà; nhà nào cúng gì cũng được, miễn đúng phong tục nhà mình. Mâm chay đơn giản với xôi gấc, rau củ luộc vẫn trọn vẹn. ![Khay gỗ tròn đựng bát nước chấm, các đĩa rau xào, đậu rán, gạo nếp đỏ và gói lá xanh buộc dây, đặt trên bàn gỗ cạnh cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/mam-cung-tat-nien-chay-minh-hoa-2-nm1pwt-1200x800.webp) *Ảnh minh họa tạo bằng trí tuệ nhân tạo* ## Bày mâm cúng cho đúng lệ Sắm đủ lễ vật mới là một nửa, nửa còn lại nằm ở cách bày. Trước ngày lễ, nhà cửa được quét dọn sạch sẽ; bàn thờ lau kỹ, trang hoàng thêm mâm ngũ quả, hương, hoa tươi và đèn nến.[2] Việc chuẩn bị ấy làm từ chiều hôm trước hay sáng ngày 30 đều được, miễn là khi thắp hương mọi thứ đã vào vị trí. Trên bàn thờ, gia chủ bày theo nguyên tắc Đông bình Tây quả: bình hoa đặt hướng Đông, mâm ngũ quả đặt hướng Tây. Hai cây đèn đặt ở hai bên ban thờ, tượng trưng mặt trăng và mặt trời; còn hương được coi là sợi nối âm dương giữa người dương với tổ tiên, thần linh. Mâm cỗ chay đặt ở bàn con bên dưới, thấp hơn bát hương; trên bàn thờ chính chỉ để hoa tươi, quả tươi, một ít vàng mã, có thể thêm bánh chưng, xôi, chè. Người ta không cắm cành vàng lá ngọc lên bàn thờ, và hoa phải là hoa tươi, không dùng hoa nhựa. Chi tiết nhỏ nhưng dễ sai nhất nằm ở chỗ đặt mâm ngũ quả: không đặt trước chính giữa bát hương, vì theo quan niệm sẽ chắn mất trục khí chính, nên để ở hai bên. Bát nước chấm đặt giữa mâm hình tròn, các món xào kho chiên bày xung quanh, xôi chè bánh chưng đặt vị trí trang trọng dễ nhìn. Chén đũa dùng bộ riêng, sạch sẽ, chưa qua sử dụng ăn uống hàng ngày. Trước khi thắp hương, hãy rà soát một lượt xem thiếu món nào, hương đã đủ chưa, để lễ diễn ra không bị ngắt quãng. **Đọc thêm:** [Cách cúng tất niên cuối năm: ngày giờ, mâm lễ, văn khấn](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cach-cung-tat-nien-cuoi-nam) ## Món chay tự làm gọn nhẹ Với nhà phố hay căn hộ không có nhiều thời gian, chỉ cần ba món tự làm cùng vài thứ mua sẵn là đủ một mâm. Cơm hấp lá sen là món đáng công nhất: cơm xào với hạt sen, đậu Hà Lan, nấm hương, cà rốt rồi gói lá sen hấp cách thủy khoảng 7 phút. Củ sen kho chay là món dễ làm đậm đà: củ sen tươi thái lát, ngâm nước lạnh cho khỏi thâm, luộc sơ qua giấm rồi kho nhỏ lửa với nước tương cho thấm. Canh nấm ngũ sắc thì dùng nấm rơm, nấm đông cô, bạch quả, đậu Hà Lan và đậu hũ, nấu chung cho ngọt nước. Nộm rau củ thập cẩm cũng nên có mặt, vì mâm cỗ chay cần món giòn tươi cân bằng các món kho, chiên. Bắp chuối thái sợi ngâm vào nước lạnh pha chút giấm khoảng 20 phút để bớt nhựa và không bị thâm, sau đó trộn cùng các loại rau củ khác. Giò chả chay có thể mua tại cửa hàng bán đồ chay, để dành thời gian cho các món tự làm. Hành muối là món phải tính trước, vì cần thời gian lên men. Hành củ ngâm nước vo gạo qua đêm, rửa sạch, lột bớt vỏ, cắt rễ rồi phơi cho héo. Đường và giấm đun theo tỉ lệ 1:1, để thật nguội. Hành xếp vào hũ thủy tinh, đổ nước giấm đường ngập mặt, chèn bằng nan tre, rồi để chỗ thoáng mát 5-7 ngày là dùng được. Tính ngược lại lịch, muốn có hũ hành muối dâng bàn thờ chiều 30 thì phải bắt tay làm ngay 23 tháng Chạp. Mọi thứ bắt đầu từ nấm hương: ngâm trong nước ấm khoảng 7-10 phút rồi cắt sợi cho món cơm lá sen. Việc nhỏ, nhưng mùi nấm hương lan ra là biết cỗ tất niên đã vào việc. ![Một người đàn ông quay lưng đứng trước cửa nhà vàng, một tay đặt lên xe đạp có thùng gỗ, khay tròn phủ nắp đặt trên bậc cửa](https://chucmungnammoi.com/covers/mam-cung-tat-nien-chay-minh-hoa-3-erhacu-1200x800.webp) *Ảnh minh họa tạo bằng trí tuệ nhân tạo* ## Giữ nếp gọn cho nhà phố Gia đình trẻ có thể dung hòa hai phong tục nhà bằng cách giữ phần cốt lõi và bỏ phần gánh nặng. Phần cốt lõi là xôi chè và mâm ngũ quả; phần vàng mã chỉ chuẩn bị một ít, hạn chế đốt nhiều. Khi soạn thực đơn, người ta thường phối năm màu theo Ngũ hành: đỏ, xanh, vàng, trắng, đen hoặc nâu. Cách phối này giúp mâm cỗ đẹp mắt và cân bằng. Bận quá thì đặt mâm cúng chay giao tận nơi cũng được, ngày nay nhiều nơi nhận làm mâm chay theo yêu cầu. Nhà bận có thể giữ xôi chè và ngũ quả do mình bày, phần cỗ thịnh soạn đặt giao đến chiều 30 Tết; lễ vật cúng chay cuối năm vẫn đủ đầy mà không ai phải thức trắng đêm trước. Ai muốn đọc thêm về ngày giờ và văn khấn của lễ này, xem bài cách cúng tất niên cuối năm hoặc theo dõi chuyên mục Phong tục của tạp chí. Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Hỏi đáp nhanh ### Cúng tất niên vào ngày nào? Lễ cúng tất niên thường diễn ra vào chiều ngày 30 Tết, hoặc ngày 29 nếu tháng Chạp không đủ 30 ngày. Nhiều gia đình hiện nay linh hoạt tổ chức sớm hơn. Theo thầy Trần Văn Phúc, lễ này có thể diễn ra từ mùng 2 tháng Chạp và kéo dài đến 30 Tết.[1] Riêng tất niên năm Bính Ngọ rơi vào thứ Hai, ngày 16/2/2026 dương lịch, tức ngày 29 tháng Chạp âm lịch. ### Cúng tất niên chay có cần đốt nhiều vàng mã không? Không cần. Theo cách cúng chay, vàng mã chỉ mang tính hình thức, tùy phong tục từng gia đình. Một ít là đủ. Bàn thờ chính cũng chỉ nên để hoa tươi, quả tươi và ít tiền vàng mã. Hàng mã không cắm lên bàn thờ. Vì thế, phần công sức nên dồn vào hương, hoa, trà nước, những thứ luôn phải đủ trên mâm lễ. [Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Tết Nguyên đán vào trang của bạn](https://chucmungnammoi.com/tet-nguyen-dan#nhung-dem-nguoc). Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web. ## Nguồn tham khảo 1. [Lễ vật cúng tất niên](https://tuoitre.vn/plo/le-vat-cung-tat-nien-109471695.htm) (tuoitre.vn) 2. [Bài cúng tất niên theo 'Văn khấn cổ truyền Việt Nam'](https://vietnamnet.vn/bai-cung-tat-nien-theo-van-khan-co-truyen-viet-nam-353655.html) (vietnamnet.vn)